Dindarlık ile Öz-Nefret Arasındaki İlişkide Umudun Aracı Rolü

Öz

Bu çalışma içsel dinî motivasyon ile öz-nefret arasındaki ilişkiyi ve bütünleyici umut duygusunun bu ilişkideki aracı rolünü incelemeyi amaçlamaktadır. Nicel desende tasarlanan araştırmanın örneklemini Türkiye’nin farklı şehirlerinde ikamet eden 20-60 yaş aralığındaki 100’ü erkek, 279’u kadın olmak üzere toplam 379 katılımcı oluşturmaktadır. Veriler; Öz-Nefret Ölçeği, İçsel Dinî Motivasyon Ölçeği ve Bütünleyici Umut Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde SPSS 28 ve PROCESS Macro 4.2 kullanılmıştır. Bulgular, içsel dinî motivasyon ile öz-nefret arasında negatif yönde, içsel dinî motivasyon ile bütünleyici umut arasında pozitif yönde, bütünleyici umut ile öz-nefret arasında ise negatif yönde anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymaktadır. Aracılık analizi; bütünleyici umudun, içsel dinî motivasyon ile öz-nefret arasındaki ilişkide tam aracılık rolü oynadığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Din Psikolojisi
• Dinî Motivasyon
• Öz-Nefret
• Bütünleyici Umut
• Öz-Şefkat.

The Mediating Role of Hope in the Relationship Between Religiosity and Self-Hatred

Öz

This study aims to examine the relationship between intrinsic religious motivation and self-hatred, and the mediating role of integrative hope in this relationship. The study group of this quantitatively designed study consists of 100 male and 279 female participants aged 20 to 60 living in different cities of Türkiye. The data were obtained by using Self-Hatred Scale, Intrinsic Religious Motivation Scale, and Integrative Hope Scale. SPSS 28 program and SPSS PROCESS 4.2 were used to process the data. In the study, a significant negative relationship was found between intrinsic religious motivation and self-hatred, a significant positive relationship was found between intrinsic religious motivation and integrative hope, and a significant negative relationship was found between integrative hope and self-hatred. Additionally, mediation analysis showed that hope plays a fully mediating role in the relationship between intrinsic religious motivation and self-hatred.

Anahtar Kelimeler

• Psychology of Religion
• Religious Motivation
• Self-Hatred
• Integrative Hope
• Self-Compassion.

Kaynakça

1. Armaner, Neda. Psikopatoloji’de Dini Belirtiler. Ankara: Demirbaş Yayınları, 1973.
2. Bahadır, Abdülkerim. İnsanın Anlam Arayışı ve Din. İstanbul: İnsan Yayınları, 2002.
3. Benjamin, Simon. Self-Hatred: Body-Based Methods for Healing Self-Loathing, 2015.
4. Berthold, Anne ve Willibald Ruch. “Satisfaction with Life and Character Strengths of Non-Religious and Religious People: It’s Practicing One’s Religion That Makes the Difference.” Frontiers in Psychology 5 (2014): 876.
5. Blum, Harold P. “Clinical and Developmental Dimensions of Hate.” Journal of the American Psychoanalytic Association 45:2 (1997): 359-75.
6. Blum, Harold P. “Developmental and Dynamic Dimensions of Hate, Rage, and Violence.” International Forum of Psychoanalysis 29:2 (2020): 87-95.
7. Büge, Burcu ve Yusuf Bilge. “Reliability and Validity of Self-Hate Scale in Turkish Community Sample.” Journal of Happiness and Health 2:2 (2022): 61-69.
8. Cirhinlioğlu, Fatma Gül. "Üniversite Öğrencilerinde Utanç Eğilimi, Dini Yönelimler, Benlik Kurguları ve Psikoloji İyilik Hali Arasındaki İlişkiler." Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2006.

9. Dağcı, Abdullah. “Pozitif Psikoloji Bağlamında Umudun Dindarlıkla İlişkisi.” Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.
10. Deci, Edward L. ve Richard M. Ryan. "The “What” and “Why” of Goal Pursuits: Human Needs and The Self-Determination of Behavior." Psychological Inquiry, 11:4 (2000): 227-268.
11. Démuth, Andrej ve Slavka Demuthova. “On Some Psychological Aspects of Self-Harm” 1:2 (2019): 21-26. Fredrickson, Barbara. “How Does Religion Benefit Health and Well-Being? Are Positive Emotions Active Ingredients?” Psychological Inquiry 13 (2002): 209-13.
12. Fromm, Erich. Sevme Sanatı. Çev. Yurdanur Salman. 10. baskı. İstanbul: Payel Yayınları, 1995.
13. Gabriel, John. “Self-Hate and Neurotic Breakdown.” Australian Journal of Psychology 10:2 (1958): 169-74.
14. Gencer, Nevzat. “Dini Yönelimler ve PERMA İyi Oluş Modeli Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma.” İlahiyat Tetkikleri Dergisi 59 (2023): 82-97.
15. Gilbert, P., M. Clarke, S. Hempel, J. N. V. Miles ve C. Irons. “Criticizing and Reassuring Oneself: An Exploration of Forms, Styles and Reasons in Female Students.” The British Journal of Clinical Psychology 43:1 (2004): 31-50.
16. Gilbert, Paul. Overcoming Depression: A Step-by-Step Approach to Gaining Control Over Depression. 2. baskı. New York: Oxford University Press, 2001.
17. Göcen, Gülüşan. “Pozitif Psikoloji Düzleminde Psikolojik İyi Olma ve Dini Yönelim İlişkisi: Yetişkinler Üzerine Bir Araştırma.” Toplum Bilimleri Dergisi 7:13 (2013): 97-130.
18. Greenberg, Leslie S., ve Sandra C. Paivio. Working with Emotions in Psychotherapy. New York: Guilford Press, 1997.
19. Greenfield, Emily A., George E. Vaillant ve Nadine F. Marks. “Do Formal Religious Participation and Spiritual Perceptions Have Independent Linkages with Diverse Dimensions of Psychological Well-Being?” Journal of health and social behavior 50:2 (2009): 196-212.
20. Hasson-Ohayon, Ilanit, Michal Braun, Daliah Galinsky ve Lea Baider. “Religiosity and Hope: A Path for Women Coping with a Diagnosis of Breast Cancer.” Psychosomatics: Journal of Consultation and Liaison Psychiatry 50:5 (2009): 525-33.
21. Hayes, John R. The Complete Problem Solver. New York: Routledge, 2013.
22. Hoge, Dean R. “A Validated Intrinsic Religious Motivation Scale.” Journal for the Scientific Study of Religion 11:4 (1972): 369-76.
23. Horney, Karen. İçsel Çatışmalarımız. Çev. Zeynep Koçak. 2. baskı. İstanbul: Sel Yayıncılık, 2014.
24. Horney, Karen. Nevrozlar ve İnsan Gelişimi-Öz Gerçekleştirme Kavgası. Çev. Selçuk Budak. Ankara: Öteki Yayıncılık, t.y.
25. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisine Giriş. İstanbul: Dem Yayınları, 2015.
26. Hökelekli, Hayati. Din Psikolojisine Giriş. 4. baskı. İstanbul: Dem Yayınları, 2015.
27. İkis, Mehmet ve Ali Kuşat. “Öz-Duyarlık ve Dini Yönelim İlişkisi.” Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 8:1 (2021): 109-25.
28. İslamoğlu, A. Hamdi ve Ümit Alnıaçık, Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri (SPSS Uygulamalı). İstanbul: Beta Yayınları, 2016.
29. Kandemir, Fatih. “Umut, İyimserlik ve Dindarlık İlişkisi.” Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
30. Karaca, Faruk. Din Psikolojisi. 2. baskı. Trabzon: Eser Ofset Matbaacılık, 2015.
31. Karaca, Faruk. “Din Psikolojisinde Metot Sorunu ve Bir Dindarlık Ölçeğinin Türk Toplumuna Standardizasyonu.” EKEV Akademi Dergisi 3:1 (2001): 187-201.
32. Karasar, Niyazi. Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler, Teknikler. 35. baskı. Ankara: Nobel Yayıncılık, 2020.
33. Kızılgeçit, Muhammed. “Yalnızlık Umutsuzluk ve Dindarlık İlişkisi.” Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2011.
34. Kimter, Nurten. “Dini İnanç, İbadet ve Dua’nın Umutsuzlukla İlişkisi Üzerine Bir Araştırma (Üniversite Öğrencileri Üzerinde).” Gençlik Din ve Değerler Psikolojisi, ed. Hayati Hökelekli, 3. baskı, içinde 217-49. İstanbul: Dem Yayınları, 2015.
35. Klein, Darci E., Carrie L. Winterowd, Meredith D. Ehrhardt, Jenny Carrick Carter, Osman Khan ve Sunnye Mayes. “The Relationship of Self-Compassion and Hope with Quality of Life for Individuals with Bleeding Disorders.” Haemophilia 26:3 (2020): 1-8.
36. Kocaman, Eda Nur. “Bir Grup Yetişkinde Umut ve Psikolojik İyi Oluş Arasındaki İlişkinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
37. Koç, Mustafa. “Yetişkinlik Döneminde Dindarlık ile Benlik Kavramı Değişkenleri Arasındaki İlişki.” Doktora Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008.
38. Koenig, Harold G, Nagy A Youssef, Zachary Smothers, John P Oliver, Nathan A Boucher, Donna Ames, Fred Volk, Ellen J Teng ve Kerry Haynes. “Hope, Religiosity, and Mental Health in U.S. Veterans and Active Duty Military with PTSD Symptoms.” Military Medicine 185:1-2 (2020): 97-104.
39. Komarudin, Komarudin, Baidi Bukhori, Abdul Karim, Muhammad Fashih Hibatul Haqqi ve Safitri Yulikhah. “Examining Social Support, Spirituality, Gratitude, and Their Associations with Happiness Through Self-Acceptance.” Psikohumaniora: Jurnal Penelitian Psikologi 7:2 (2022): 263-78.
40. Korner, Ija N. “Hope as a Method of Coping.” Journal of Consulting and Clinical Psychology 34:2 (1970): 134-39.
41. Küsgülü, Ümit. “Üniversite Öğrencilerinin Mutluluk, Umut ve Narsisizm Düzeylerinin İncelenmesi.” Yüksek Lisans Tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, 2014.
42. MacKinnon, David P., Amanda J. Fairchild ve Matthew S. Fritz. “Mediation Analysis.” Annual Review of Psychology 58 (2007): 593-614.
43. MacLeod, Andrew K., Philip Tata, Peter Tyrer, Ulrike Schmidt, Kate Davidson ve Simon Thompson. “Hopelessness and Positive and Negative Future Thinking in Parasuicide.” British Journal of Clinical Psychology 44:4 (2005): 495-504.
44. Mahipalan, Manju ve Sheena S. “Workplace Spirituality, Psychological Well-Being and Mediating Role of Subjective Stress: A Case of Secondary School Teachers in India.” International Journal of Ethics and Systems 35:4 (2019): 725-39.
45. Malik, Aakriti. “Coming Home to Self: Finding Self-Compassion and Self-Love in Psychotherapy.” International Handbook of Love, ed. Claude-Hélène Mayer ve Elisabeth Vanderheiden, içinde 503-19. 2021.
46. McQuaide, Sharon. “Self-Hatred, the Right to a Life, and the Tasks of Mid-Life.” Clinical Social Work Journal 24:1 (1996): 35-47.
47. Munoz, Ricky T., Chan M. Hellman, Bryan Buster, Andrew Robbins, Colin Carroll, Majd Kabbani, Laura Cassody, Nancy Brahm ve Mark D. Fox. “Life Satisfaction, Hope, and Positive Emotions as Antecedents of Health Related Quality of Life Among Homeless Individuals.” International Journal of Applied Positive Psychology 1:1-3 (2016): 69-89.
48. Murphy, Jeffrie G. “Jean Hampton on Immorality, Self-Hatred, and Self-Forgiveness.” Philosophical Studies 89:2 (1998): 215-36.
49. Murphy, Patricia E., Joseph W. Ciarrocchi, Ralph L. Piedmont, Sharon Cheston, Mark Peyrot ve George Fitchett. “The Relation of Religious Belief and Practices, Depression, and Hopelessness in Persons with Clinical Depression.” Journal of Consulting and Clinical Psychology 68:6 (2000): 1102-6.
50. Neff, Kristin D. “Self-Compassion: An Alternative Conceptualization of a Healthy Attitude Toward Oneself.” Self and Identity 2:2 (2003): 85-101.
51. Neff, Kristin D. “The Development and Validation of a Scale to Measure Self-Compassion.” Self and Identity 2:3 (2003): 223-50.
52. Neff, Kristin D. "Self-Compassion, Self-Esteem, and Well-Being." Social and Personality Psychology Compass, 5:1 (2011): 1–12. doi:10.1111/j.1751-9004.2010.00330.x
53. Özcan, Zeynep. “Bireylerin Kendilerine ve ‘Öteki’lere Karşı Merhamet Düzeylerinin Dinî Yönelimleri Açısından İncelenmesi.” Kocatepe İslami İlimler Dergisi 5:1 (2022): 47-66.
54. Pahlevan Sharif, Saeed, Mohammadreza Amiri, Kelly-Ann Allen, Hamid Sharif Nia, Fatemeh Khoshnavay Fomani, Yasaman Hatef Matbue, Amir Hossein Goudarzian, Sedigheh Arefi, Ameneh Yaghoobzadeh ve Hassam Waheed. “Attachment: The Mediating Role of Hope, Religiosity, and Life Satisfaction in Older Adults.” Health and Quality of Life Outcomes 19:1 (2021): 1-10.
55. Pascual-Leone, Antonio, Phoenix Gilles, Terence Singh ve Cristina A. Andreescu. “Problem Anger in Psychotherapy: An Emotion-Focused Perspective on Hate, Rage, and Rejecting Anger.” Journal of Contemporary Psychotherapy: On the Cutting Edge of Modern Developments in Psychotherapy 43:2 (2013): 83-92.
56. Powell, Philip A., Paul G. Overton ve Jane Simpson. “The Revolting Self: An Interpretative Phenomenological Analysis of the Experience of Self-Disgust in Females with Depressive Symptoms.” Journal of Clinical Psychology 70:6 (2014): 562-78.
57. Proctor, Marie-Therese, Maureen Miner, Loyola McLean, Stuart Devenish, Bagher Ghobary Bonab. “Exploring Christians’ Explicit Attachment to God Representations: The Development of a Template for Assessing Attachment to God Experiences.” Journal of Psychology and Theology 37:4 (2009): 245-264.
58. Rubin, Theodore I. Compassion and Self Hate: An Alternative to Despair. Ballantine Books. New York, 1975. Rubin, Theodore Isaac ve Eleanor Rubin. Compassion and Self-Hate: An Alternative to Despair. New York: D. McKay Co., 1975.
59. Salsman, John M., Charles R. Carlson. Çev. Ali Ayten. “Dinî Yönelim, Olgun İman ve Psikolojik Rahatsızlıklar: Negatif ve Pozitif İlişkiler.” Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 26:1 (2014): 119-131.
60. Salsman, John M., Tamara L. Brown, Emily H. Brechting ve Charles R. Carlson. “The Link Between Religion and Spirituality and Psychological Adjustment: The Mediating Role of Optimism and Social Support.” Personality and Social Psychology Bulletin 31:4 (2005): 522-35.
61. Sarıçam, Hakan ve Ahmet Akın. “Bütünleyici Umut Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması.” Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15 (2013): 291-308.
62. Schrank, Beate, Andreas Woppmann, Ingrid Sibitz ve Christoph Lauber. “Development and Validation of an Integrative Scale to Assess Hope.” Health Expectations: An International Journal of Public Participation in Health Care and Health Policy 14:4 (2011): 417-28.
63. Snyder, C. R., Anne B. LaPointe, J. Jeffrey Crowson Jr., ve Shannon Early. “Preferences of High- and Low-hope People for Self-referential Input.” Cognition and Emotion 12:6 (1998): 807-23.
64. Snyder, Charles R., “Hope Theory: Rainbows in The Mind.” Psychological Inquiry 13:4 (2002) 249-275.
65. Soleimani Khashab, Abbasali, Ali Mansouri Khashab, Mohammad Reza Mohammadi, Hamid Zarabipour ve Vahid Malekpour. “Predicting Dimensions of Psychological Well Being Based on Religious Orientations and Spirituality: An Investigation into a Causal Model.” Iranian Journal of Psychiatry 10:1 (2015): 50-55.
66. Şentürk, Habil. “Kişilik ve Din.” Diyanet İlmi Dergi 30:3 (1994): 69-76.
67. Tabachnick, Barbara G. ve Linda S. Fidell. Using Multivariate Statistics. 6. baskı. New York: Pearson, 2013.
68. Topuz, İlhan. “Dindarlık Tipolojileri ile Benlik Saygısı Arasındaki İlişki: Yetişkinler Üzerine Bir Araştırma.” Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 2013, 30 (2013): 35-50.
69. Turnell, Adrienne I., Daniel B. Fassnacht, Philip J. Batterham, Alison L. Calear ve Michael Kyrios. “The Self-Hate Scale: Development and Validation of a Brief Measure and Its Relationship to Suicidal Ideation.” Journal of Affective Disorders 245 (2019): 779-87.
70. Umphrey, Laura ve John Sherblom. “The Relationship of Hope to Self-Compassion, Relational Social Skill, Communication Apprehension, and Life Satisfaction.” International Journal of Wellbeing 4 (2014): 1-18.
71. Van Cappellen, Patty ve Bernard Rimé. “Positive Emotions and Self-Transcendence.” Religion, Personality, and Social Behavior, ed. Vassilis Saroglou, içinde 123-45. New York: Psychology Press, 2014.
72. Wakelin, Katherine E., Gemma Perman ve Laura M. Simonds. “Effectiveness of Self-Compassion-Related Interventions for Reducing Self-Criticism: A Systematic Review and Meta-Analysis.” Clinical Psychology & Psychotherapy 29:1 (2022): 1-25.
73. Watson, P. J., Zhuo Chen ve Timothy A Sisemore. “Grace and Christian Psychology- Part 2: Psychometric Refinements and Relationships with Self-Compassion, Depression, Beliefs about Sin, and Religious Orientation,” t.y. Yang, Ying, Mengyuan Zhang ve Yu Kou. “Self-Compassion and Life Satisfaction: The Mediating Role of Hope.” Personality and Individual Differences 98 (2016): 91-95.
74. Yao, Vida. “The Snares of Self-Hatred.” The Moral Psychology of Hate, ed. Noell Birondo, içinde 53-74. Lanham: Rowman & Littlefield, 2021.
75. Yavuz, Adem. “18-25 Yaş Üniversite Gençliğinde Dini İnanç ve Umutsuzluk İlişkisi (Sakarya Üniversitesi Örneği).” Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009.
76. Yılmaz, Rıdvan ve Nezir Ekinci. “Beliren Yetişkinlikte Depresyon, Anksiyete ve Stres Düzeylerinin Şükran ve Umut Açısından İncelenmesi.” Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi 5:2 (2023): 511-530.
77. Zarei, Salman ve Khadijeh Fooladvand. “A Mediating Role of Hope in the Relationship between Self-Compassion and Life Satisfaction; a non-Interventional Study.” Health Research Journal 4:3 (2019): 159-167.