Araştırma Makalesi

Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış

Cilt: 66 Sayı: 1 31 Mayıs 2025
PDF İndir
EN TR

Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış

Öz

Türklerin İslam dinine girmelerinin sosyal, kültürel, bilimsel ve sanatsal tezahürleri olmuştur. Bu bağlamda hadis mefhumunun bütün alt unsurlarıyla Türkçe ifade edilip zamanla ayrı bir literatür sahasına dönüşmesi, ilmî olduğu kadar lugavî bir etkileşimin sonucudur. Son yıllarda ülkemizde yapılan hadis çalışmalarında edisyon kritik, içerik tahlili, tahric vb. türü eski metin incelemelerinin artış kazandığı gözlemlenmektedir. Ancak neşredilen metinlerin tarihî ilim dili zaviyesinden ele alındığını söylemek oldukça güçtür. Bu makale, sözü edilen eksikliğe dikkat çekerek hadis mefhumunun Türk diliyle ifade ediliş sürecini ele almakta ve bilhassa Osmanlı Türkçesi Dönemine odaklanmaktadır. Başka bir deyişle, Hadis ilminin anlatım, çeviri, terim, kitâbiyât göstergelerinden hareketle Türkçe bir yazın alanı hâline gelme serüvenini ele almaktadır. Bu maksatla ilk önce Türkçenin gelişim seyri özetlenmekte; böylelikle hadisin Türkçe ifade ediliş tarihiyle eşzamanlı mukayeseler yapabilmenin önü açılmaktadır. Araştırma, bitiş sınırı olarak Cumhuriyet’in ilanını belirlemekte; şifahî aktarımları da kapsam dışı tutmaktadır. Makale hacmine bağlı kalınarak; hadisin Türkçe ifade ediliş tarihinin analizi, teorik okumalarla belirlenen ana hatlar üzerinden yapılmaya çalışılacaktır. Analiz örneklemine dâhil edilen farklı türden metinler sondajlama okumalara tâbi tutulacak; seçilen temsil gücü yüksek pasajlar nitel veri analizi yöntemiyle kısaca işlenecektir. İlk bulgulara göre; araştırmaya veri sağlayan toplam 7 metin türü ile karşılaşılmaktadır. Ayrıca Türkçenin gelişim evreleri ve bilim dili olma yolunda attığı adımlar ile hadisin Türkçe bir ifade ve yazın alanına dönüşmesi olgusu arasında bazı paralellikler gözlemlenmektedir. Bu araştırma, Türkçe yazılmış eski hadis metinlerinin yayımlanmasının önemli olduğu kadar istifadeye sunulacak yeni çalışmaların artık tarihî ilim dili zaviyesinden de incelenmesi yönünde bir farkındalığa ulaşmaktadır. Ayrıca hazırlanacak metinlerin arşivlenmesi, erişime açılması ve taranması yoluyla hâlen güncelliğini koruyan saha içi bazı sorunlara çözüm bulunabileceği iddiasına sahiptir. Aynı şekilde kendi yazın tecrübemizi kadim dil zenginliğiyle harmanlamanın daha nitelikli çalışmalar üretmeye vesile olacağını savlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum bilgisi yoktur.

Etik Beyan

Çıkar çatışması olmadığını beyan ederim.

Teşekkür

Makalenin geliştirme aşamalarında istişarede bulunduğum Duran EKİZER'e ve metin taslağının oluşmasında fikir veren Mehmet Ali ÇALGAN'a teşekkür ediyorum.

Kaynakça

  1. Abdünnâfi İffet Efendi. el-Es̠eru’l-Muʿteber fī Tercüme-i Nuḫbetü’l-Fiker. 1. baskı. Maʿmūratulazīz: Maʿmūratulazīz Vilayeti Matbaası, 1301.
  2. Abdünnâfi İffet Efendi. el-Es̠eru’l-Muʿteber fī Tercüme-i Nuḫbetü’l-Fiker. 1. baskı. Maʿmūratulazīz: Maʿmūratulazīz Vilayeti Matbaası, 1301.
  3. Ahatlı, Erdinç. Kültürümüzde Hadis. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Yayınları, 2020.
  4. Ahatlı, Erdinç. Kültürümüzde Hadis. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Yayınları, 2020.
  5. Aḥmed b. Ḥanbel. el-Musned. Nşr. ʿAbdullāh b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkī. Tah. Şuʿayb el-Arnaūṭ. 45 c. 1. baskı. Beyrūt: Muessesetu’r-Risāle, 1421/2001.
  6. Aḥmed b. Ḥanbel. el-Musned. Nşr. ʿAbdullāh b. ʿAbdulmuḥsin et-Turkī. Tah. Şuʿayb el-Arnaūṭ. 45 c. 1. baskı. Beyrūt: Muessesetu’r-Risāle, 1421/2001.
  7. Ahmed Cevdet. “Bir İfāde.” Uṣūl-i Ḥadīs, mlf. Mahmud Esʿad b. Emin Seydişehrî, içinde 3-8. 2. baskı. İstanbul: Cemâl Efendi Matbaası, 1316.
  8. Ahmed Cevdet. “Bir İfāde.” Uṣūl-i Ḥadīs, mlf. Mahmud Esʿad b. Emin Seydişehrî, içinde 3-8. 2. baskı. İstanbul: Cemâl Efendi Matbaası, 1316.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Hadis

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Mayıs 2025

Gönderilme Tarihi

24 Temmuz 2024

Kabul Tarihi

21 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 66 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Demir, M. (2025). Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 66(1), 165-210. https://doi.org/10.33227/auifd.1521465
AMA
1.Demir M. Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış. AÜİFD. 2025;66(1):165-210. doi:10.33227/auifd.1521465
Chicago
Demir, Mustafa. 2025. “Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 66 (1): 165-210. https://doi.org/10.33227/auifd.1521465.
EndNote
Demir M (01 Mayıs 2025) Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 66 1 165–210.
IEEE
[1]M. Demir, “Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış”, AÜİFD, c. 66, sy 1, ss. 165–210, May. 2025, doi: 10.33227/auifd.1521465.
ISNAD
Demir, Mustafa. “Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 66/1 (01 Mayıs 2025): 165-210. https://doi.org/10.33227/auifd.1521465.
JAMA
1.Demir M. Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış. AÜİFD. 2025;66:165–210.
MLA
Demir, Mustafa. “Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. 66, sy 1, Mayıs 2025, ss. 165-10, doi:10.33227/auifd.1521465.
Vancouver
1.Mustafa Demir. Hadisin Türkçe İfade Ediliş Tarihine Genel Bir Bakış. AÜİFD. 01 Mayıs 2025;66(1):165-210. doi:10.33227/auifd.1521465

Cited By

Creative Commons Lisansı
Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.