Proje İmam-Hatip Lisesi Son Sınıf Öğrencilerinin Bölüm Tercihlerini Etkileyen Faktörler Üzerine Bir Araştırma

Öz

2014 yılında nitelik arttırma çalışmaları kapsamında diğer örgün eğitim kurumlarıyla birlikte faaliyete başlayan proje imam-hatip liseleri, bünyesine belirli ölçütlere göre öğrenci kabul etmesi, mezunlarının yükseköğretim kurumlarına yüksek sıralamalarla yerleşmesi bakımından din eğitimi sahasında özel bir yere sahiptir. Söz konusu liseler, yeni yapılanan kurumlar olmaları hasebiyle az sayıda araştırmaya konu olmuşlardır. Bununla birlikte çalışmanın problem cümlesini oluşturan “proje imam-hatip lisesi son sınıf öğrencilerinin bölüm tercihlerini etkileyen faktörler nelerdir?” şeklindeki araştırma sorusu daha önce herhangi bir araştırmacı tarafından ele alınmamış, Antalya ili özelinde de böyle bir çalışmaya rastlanılamamıştır. Bu doğrultuda araştırma, proje imam-hatip lisesi son sınıf öğrencilerinin bölüm tercihlerini etkileyen faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel yaklaşımlardan biri olan durum araştırması deseni kullanılarak hazırlanmıştır. Araştırmanın durumu ise proje imam-hatip lisesi son sınıf öğrencilerinin bölüm tercih sebepleri olarak belirlenmiştir. Veriler, bizzat araştırmacı tarafından 2023-2024 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Antalya’nın dört ilçesinde bulunan beş proje imam-hatip lisesinde öğrenim gören 15 kız ve 15 erkek öğrenciden yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla yüz yüze mülakat gerçekleştirilerek toplanmış, elde edilen ses kayıtları katılımcıların cinsiyetlerine göre kodlanarak tasnif edilmiş (erkek: E1, kız: K1) ve metin formatına dönüştürülmüştür. Ardından bulgular, Maxqda 24 nitel veri analiz programıyla iki ana tema ve sekiz alt kategoriye ayrılarak çözümlenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda, proje imam-hatip lisesi son sınıf öğrencilerinin bölüm tercih gerekçeleri kişilik özelliklerine uygunluk, aile, sosyal çevre, okul, dijital medya, ekonomik gerekçeler, etik ve toplumsal sorumluluk bilinci, mesleğin saygınlığı şeklinde tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcı öğrencilerin çoğunlukla hukuk bölümünü seçecekleri, bu alanı tıp, mühendislik, psikoloji, ilahiyat, mimarlık, siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler, çocuk diş hekimliği, İngiliz dili ve edebiyatı ile BESYO (Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu) gibi bölümlerin takip edeceği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Din Eğitimi
• Proje İmam-Hatip Lisesi
• Yükseköğretim
• Bölüm Tercihi
• Öğrenci.

A Study on the Factors Influencing Department Preferences of Final-Year Students at Project Imam-Hatip High Schools

Öz

Project imam-hatip high schools, which began operating in 2014 as part of quality improvement efforts alongside other formal education institutions, hold a special place in the field of religious education in terms of accepting students based on specific criteria and placing their graduates in higher education institutions with high rankings. As newly established institutions, these high schools have been the subject of few studies. However, the research question that forms the problem statement of this study, “What factors influence the department preferences of final-year students at project imam-hatip high schools?”, has not been addressed by any researcher before, and no such study has been found in the province of Antalya. Accordingly, this study aims to determine the factors affecting the department preferences of final-year students at project imam-hatip high schools. The study was prepared using the case study design, one of the qualitative approaches. The case of the study was determined as the reasons for the department preferences of final-year students at project imam-hatip high schools. The data were collected by the researcher in person during the spring semester of the 2023-2024 academic year through face-to-face interviews using a semi-structured interview form with 15 female and 15 male students attending five project imam-hatip high schools in four districts of Antalya. The audio recordings obtained were coded and classified according to the participants' gender (male: M1, female: F1) and converted into text format. The findings were then analyzed using the Maxqda 24 qualitative data analysis program and divided into two main themes and eight subcategories. The review revealed that the reasons for department preferences among final-year students at the project imam-hatip high school were suitability to personality traits, family, social environment, school, digital media, economic reasons, ethical and social responsibility awareness, and the prestige of the profession. It was also determined that the majority of participating students would choose the law department, followed by departments such as medicine, engineering, psychology, theology, architecture, political science and international relations, pediatric dentistry, English language and literature, and BESYO (College of Physical Education and Sports).

Anahtar Kelimeler

• Religious Education
• Project Imam-Hatip High School
• Higher Education
• Department Preference
• Student.

Kaynakça

1. Ağaoğlu, Mustafa ve Emine Yurtkoru. “A Research On Students’ Unıversıty And Program Preference Crıterıa.” Öneri Dergisi 10:40 (2014): 115-124.
2. Akçay, Sinan ve Esra Koca. “Nitel Araştırmalarda Veri Doygunluğu.” Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 24:3 (2024): 829-848.
3. Akın, Nalan Gülten ve Mühibe Akyıldız. “Fen Lisesi Öğrencilerinin Meslek Seçimini Etkileyen Faktörlerin Bulanık Topsıs Yöntemi ile Analizi.” Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi 16:1 (2018): 77-97.
4. Aktaş, Serap. “Fen Liseleri ve Fen-Sosyal Bilimler Proje İmam Hatip Liseleri Öğrencilerinin Akademik Başarı ve Öz Kontrollerinin Duygusal Zeka Düzeylerini Yordama Gücünün Belirlenmesi.” Yüksek Lisans Tezi, Aksaray Üniversitesi, Aksaray, 2021.
5. Aşlamacı, İbrahim. 21. Yüzyıl Becerileri ve Din Eğitimi Eleştirel Bir Yaklaşım. İstanbul: Değerler Eğitimi Merkezi Yayınları, 2023.
6. Atli, Abdullah ve Sertan Hamza Gür. “Lise Öğrencilerinin Meslek Tercihleri ve Bu Tercihlerine Etki Eden Faktörler.” Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi 2:1 (2019): 32-53.
7. Aydemir, Leyla. “Üniversite Öğrencilerinin Meslek Tercihlerini Belirleyen Faktörlere Yönelik Bir İnceleme.” Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 6:5 (2018): 713-723.
8. Aytekin, Arif. “Meslek Seçimini Etkileyen Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Faktörler: Isparta Örneği.” Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Isparta, 2005.

9. Bilgen, Sait. “The Human Model Intented to be Raised in Project Anatolian Imam Hatip High Schools,” Turkish Academic Research Review 10:2 (2025): 378-401.
10. Bozgedik, Ali. “Eğitimde Yeni Bir Model Olan Temel Lise Öğrencilerinin Üniversite ve Meslek Seçimini Etkileyen Faktörler.” Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya, 2017.
11. Büyüköztürk, Şener, Ebru Kılıç Çakmak, Özcan Erkan Akgün, Şirin Karadeniz, ve Funda Demirel. Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık, 2013.
12. Ceylan, Şerife. “İmam Hatip Lisesi Öğrencilerinin Arapça Dersine Karşı İlgilerinin İncelenmesi.” Talim 6:2 (2022): 136-146.
13. Cırıt, Hakan ve Rifat Günday. “Ortaöğretim Özel Program ve Proje Uygulayan Eğitim Kurumları’nın Arka Planı ve Proje Okul Uygulamaları.” Uluslararası Türk Kültür Coğrafyasında Sosyal Bilimler Dergisi 4:2 (2019): 143-151.
14. Çapcıoğlu, İhsan. “Gençlik Dönemi ‘Kimlik Arayışı’nın Demokratik Değerlerin ve İletişim Becerilerinin Gelişimine Etkisi.” Siirt Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1:2 (2016): 57-76.
15. Çoban, Gizem Sebahat. “Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Kendini Gerçekleştirme Basamağında Gizil Yetenekler.” European Journal of Educational and Social Sciences 6:1 (2021): 111-118.
16. Dikbıyık, Coşkun ve Adem Bölükbaşı. “Eyüp Kız Anadolu İmam-Hatip Lisesi Son Sınıf Öğrencilerinin Üniversite Yönelimleri Üzerine Bir Değerlendirme.” The Journal of Academic Social Science, 4:33 (2016): 183-200.
17. Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. “Anadolu İmam Hatip Liseleri Haftalık Ders Çizelgeleri.” http://dogm.meb.gov.tr/www/haftalik-ders-cizelgeleri/icerik/11 (15.11.2023).
18. Din Öğretimi Genel Müdürlüğü. “Anadolu İmam Hatip Liselerinde Program Çeşitliliği (Proje Okulları).” https://dogm.meb.gov.tr/pdf/AIHL_Program_Cesitliligi.pdf (07.01.2025).
19. Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İnfografikler. “İmam Hatip Okulları Program Çeşitliliği.” https://dogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_07/12111724_programcesitliligi12.jpg (10.10.2025).
20. Giddens, Anthony. “Tabakalaşma ve Sınıf.” Sosyoloji, ed. Cemal Güzel, içinde 336-381. İstanbul: Kırmızı Yayınları, 2012.
21. Haberli, Mehmet. “Dijital Çağda Din ve Dindarlığın Dönüşümü.” Medya ve Din Araştırmaları Dergisi 2:2 (2019): 307-315.
22. İlanlı, Songül. “Proje İmam – Hatip Liselerinde Arapça Hazırlık Sınıfı Öğretim Yöntem ve Teknikleri.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2019.
23. Kalaycı, Hakkı ve Murat Özdemir. “Lise Öğrencilerinin Okul Yaşamının Niteliğine İlişkin Algılarının Okul Bağlılıkları Üzerine Etkisi.” Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 33:2 (2013): 293-315.
24. Kalkan, Ümit. “Öğretmen Görüşlerine Göre Proje İmam Hatip Liselerinde Yönetici ve Öğretmen Nitelikleri: Konya Örneği.” Nüsha 22:55 (2022): 117-40.
25. Karaman, Davut. “Öğretmenlerin Proje Anadolu İmam Hatip Liselerinde Çalışma Nedenleri ve Proje Okul Uygulamasına İlişkin Memnuniyet Algıları.” Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, sy 17 (2024): 51-80.
26. Karaman, Davut. “Yöneticilerine Göre Anadolu İmam Hatip Liselerindeki Program Çeşitliliği ve Proje Okul Uygulamasının Değerlendirilmesi.” Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, sy 11 (2021): 11-37.
27. Karataş, Kasım. “Toplumsal Değişme ve Aile.” Toplum ve Sosyal Hizmet 12:2 (2001): 89-98.
28. Karateke, Tuncay. “İmam Hatip Lisesi Son Sınıf Kız Öğrencilerinin Üniversite Yönelimleri: Elazığ İli Örneği.” Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 17:17 (2020): 221-239.
29. Keskiner, Emine ve Sena Ay. “Velilere Göre Proje Anadolu İmam Hatip Liselerindeki Din Eğitimi (İstanbul Örneği).” Talim 7:2 (2023): 154-176.
30. Kıyak, Serhat. “Genel Lise Öğrencilerinin Meslek Seçimi Yaparken Temel Aldığı Kriterler.” Yüksek Lisans Tezi, Yeditepe Üniversitesi, İstanbul, 2006.
31. Koç, Ahmet. “Proje Kapsamında Olan ve Olmayan Aihl’lerin Etkili Okul Özelliklerinin Karşılaştırmalı İncelenmesi.” EKEV Akademi Dergisi, 23:80 (2019): 1-24.
32. Lafçi, Kamber Tekin. “Gençlerin Meslek Seçiminde Karşılaştıkları Güçlükler Üzerine Bir Değerlendirme.” USE Uluslararası Sosyoloji ve Ekonomi Dergisi 1 (2018): 97-120.
33. Memurlar.Net. “40 Bin Öğretmen Ataması Sonucu Oluşan Minimum Puanlar.” 10 Eylül 2012.
34. https://www.memurlar.net/haber/282703/40-bin-ogretmen-atamasi-sonucu-olusan-minimum-puanlar.html (28.12.2024).
35. Mohamed, Gamal Mohamed Youssef. “Proje İmam-Hatip Liseleri’nde Arapça Öğretimi Beyoğlu Anadolu İmam Hatip Lisesi Örneği.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul, 2022.
36. Nalbantoğlu Yılmaz, Funda. “Lise Öğrencilerinin Meslek Seçimlerini Etkileyen Faktörlerin İkili Karşılaştırmalar Yöntemiyle İncelenmesi.” Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi 8:2 (2017): 224-236.
37. Öztürk, Fatma Dolunay ve Aybiçe Tosun. “Sosyal Medyada Yer Alan Dini İçerikler ve Din Eğitimi Üzerindeki Etkileri: Bir Alan Araştırması.” Tokat İlmiyat Dergisi 9:2 (2021): 607-630.
38. Öztürk, Şerife. “Sosyal Medyada Etik Sorunlar.” Selçuk İletişim 9:1 (2015): 287-311.
39. Resmî Gazete. “Millî Eğitim Bakanlığı Özel Program ve Proje Uygulayan Eğitim Kurumları Yönetmeliği.” https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/09/20160901-32.htm (17.11.2023).
40. Resmî Gazete. “Millî Eğitim Bakanlığı Özel Program ve Proje Uygulayan Eğitim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin Yönetmelik.” https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180706-8.htm (12.12.2023).
41. Resmî Gazete. “Millî Eğitim Temel Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun.” https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/03/20140314-1.htm (01.11.2023).
42. Sezgin, Merve. “Sosyal Medyanın Üniversite Tercihine Etkisi: Üniversite Öğrencileri Üzerine Bir Araştırma.” Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi, İstanbul, 2019.
43. Sobi, Elif. “2010-2019 Yılları Arasında Türkiye’de Yüksek Din Öğretimi -Sayısal Değişimler ve Sonuçları-.” İlahiyat, sy 6 (2021): 5-28.
44. Tarhan, Hümeyra ve Tuncay Karateke. “Proje Anadolu İmam Hatip Liselerinin Öğrenci Görüşlerine Göre Değerlendirilmesi.” Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi 12:2 (2021): 481-516.
45. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistem. “Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Özel Program ve Proje Uygulayan Eğitim Kurumlarına Öğretmen Atama ve Yönetici Görevlendirme Yönetmeliği.”
46. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=40068&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (05.10.2023).
47. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistem. “Millî Eğitim Bakanlığı Proje Okulları Yönetmeliği.” https://mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=42491&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (24.07.2025).
48. Tepe, Mustafa Enes. “Öğrencilerin Algılarına Göre Üniversite Tercihinde Sosyal Medyanın Yeri.” Yüksek Lisans Tezi, Uşak Üniversitesi, Uşak, 2016.
49. Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı. “Din Öğretimi Genel Müdürlüğü İHO-AİHL, Proje ve Program Okulları.” https://dogm.meb.gov.tr/bilgisistemi/okul_listesi (10.10.2025).
50. Yelken, Kamil. “Ortaöğretim Son Sınıf Öğrencilerinin Üniversite Tercihlerini ve Meslek Seçimini Etkileyen Faktörler ‘Sakarya İl Merkezi Örneği’.” Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya, 2008.
51. Yıldız, Rüveyde. “Toplumsal Kuralların Ahlaki Temeli: ‘Öyle Eyle ki ...’.” Yalova Sosyal Bilimler Dergisi 7:15 (2017): 98-108.