Şinto-Budist Etkileşimi Bağlamında Kami-Buddha/Bodhisattva İlişkisi ve Honji Suijaku Anlayışı

Öz

Japon dinî tarihinde Şinto-Budist etkileşimini ifade eden shinbutsu shūgō, 6. yüzyıldan itibaren Şintoizm ile Budizm’in farklı düzlemlerde iç içe geçtiği dinamik bir süreç olarak tanımlanmakta ve Orta Çağ’da honji suijaku (özlerin izleri/tezahürü) anlayışı etrafında kendine özgü bir kuramsal çerçeve kazanmaktadır. Bu çalışma, Şinto-Budist etkileşimi zemininde yerel kami inancı ile Budist kutsal varlık tasavvurları arasındaki kami-buddha/bodhisattva ilişkisinin honji suijaku anlayışı etrafında nasıl şekillendiğini ve bu anlayışın gongen düşüncesinde nasıl somut bir tezahüre kavuştuğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede çalışma iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm, kamilerin tarihsel süreç içindeki ontolojik dönüşümüne odaklanmaktadır. Bu kapsamda yabancı kami (adashikuni no kami) olarak buddhalar, shinshin ridatsu (kami bedeninden ayrılma) bağlamında kurtuluşa yönelen şuurlu varlıklar olarak kamiler, jingūjiler (Şinto-Budist tapınakları) ve goryō (öfkeli ruhlar) inancı örneğinde ortaya çıkan dharmanın koruyucuları ile nihayetinde Budist kutsal varlıkların kamiler olarak yerel tezahürleri ele alınmaktadır. İkinci bölümde ise bu dönüşümün kuramsal zemini olan honji suijaku anlayışı, felsefî arka planını oluşturan hongaku (aslî aydınlanma) ve wakō dōjin (ışığı yumuşatarak dünyayla kaynaşmak) düşünceleri ile bu anlayışın kutsal mekânlardaki somut karşılığı olan gongen (geçici tezahür) kavramı üzerinden incelenmektedir. Zaō Gongen ve Kumano Gongen başta olmak üzere seçilmiş örnekler ise honji suijaku anlayışının dinî, mekânsal ve siyasi düzlemlerdeki yansımalarını göstermek amacıyla bu çerçevede değerlendirilmektedir. Çalışmanın sonuçları, honji suijaku anlayışının kami ile buddha/bodhisattva arasındaki ilişkiyi açıklayan kuramsal bir yorum çerçevesi sunduğunu, hongaku ve wakō dōjin düşüncelerinin bu çerçevenin felsefî zeminini oluşturduğunu ve gongen düşüncesinin anlayışı kuramsal bir model olmaktan çıkarıp kutsal coğrafyada cisimleşmiş bir inanç örüntüsüne dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır. Buradan hareketle honji suijaku anlayışı, Budist öğretinin yerel unsurlarla harmanlanarak Japonlaşmasını sağlayan ve farklı kutsal varlık tasavvurlarını bütüncül bir sistemde birleştiren temel bir mekanizma olarak değerlendirilmektedir. Bu yönüyle Japon dinî tarihinin karakterini ve Japonların kutsalı algılama biçimlerini kavramada önemli bir kavram olarak öne çıktığı sonucuna varılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dinler Tarihi
• Japon Dinleri
• Shinbutsu Shūgō
• Honji Suijaku
• Buddha/Bodhisattva
• Kami
• Gongen.

The Kami-Buddha/Bodhisattva Identification and the Honji Suijaku Concept in the Context of Shintō-Buddhist Combination

Öz

Shinbutsu shūgō refers to the Shintō-Buddhist combination in Japanese religious history, defined as a dynamic process through which Shintō and Buddhism became closely intertwined on various levels from the sixth century onwards. In the medieval period, this process acquired a distinctive theoretical framework through the honji suijaku (manifestation of essences) concept. This study aims to elucidate how the relationship between local kami beliefs and Buddhist deities was shaped around the honji suijaku concept within the context of Shintō-Buddhist combination, and how this concept attained a concrete manifestation through the notion of gongen. Within this framework, the study is conducted along two main sections. The first section focuses on the ontological transformation of kami throughout the historical process. In this scope, buddhas perceived as foreign kami (adashikuni no kami), sentient beings seeking salvation in the context of shinshin ridatsu (separation from the kami body), jingūji (Shintō-Buddhist temples), and the protectors of the Buddhist doctrine (dharma) emerging through the example of goryō (vengeful spirits) belief, and finally the local manifestations of Buddhist sacred beings as kami are examined. The second section investigates the honji suijaku concept, which constitutes the theoretical foundation of this transformation, through the notions of hongaku (original enlightenment) and wakō dōjin (softening the light to mingle with the ordinary world) that form its philosophical background, as well as the concept of gongen (provisional manifestation), the concrete counterpart of this concept in sacred places. Selected examples, particularly Zaō Gongen and Kumano Gongen, are evaluated within this framework to illustrate the religious, spatial, and political reflections of the honji suijaku concept. The findings demonstrate that the honji suijaku concept provides a theoretical interpretive framework explaining the relationship between kami and buddha/bodhisattva, that the notions of hongaku and wakō dōjin constitute the philosophical foundation of this framework, and that the gongen concept transforms this conceptual model into a belief pattern embodied in sacred geography. Overall, the honji suijaku concept is evaluated as a fundamental mechanism that facilitates the Japanization of Buddhist teachings by blending them with local elements and unifies diverse conceptions of sacred beings into comprehensive framework. In this respect, it is concluded that the concept holds a central position in understanding the character of Japanese religious history and the ways in which the Japanese conceptualize the sacred.

Anahtar Kelimeler

• History of Religions
• Japanese Religions
• Shinbutsu Shūgō
• Honji Suijaku
• Buddha/Bodhisattva
• Kami
• Gongen.

Kaynakça

1. Aygül, Merve Susuz. “Japonya’da Kamakura Dönemi (1185-1333) Budist Okulları ve Manastır Kurumu.” Din & Felsefe Araştırmaları 3:6 (2020): 210-231.
2. Aygül, Merve Susuz. “Orta Çağ Sōtō Zen Budizminde Manastır Hayatı ve Dindarlık.” Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, İstanbul, 2021.
3. Blacker, Carmen. The Catalpa Bow: A Study of Shamanistic Practices in Japan. London: Routledge, 2005.
4. Blair, Heather. Real and Imagined: The Peak of Gold in Heian Japan. Cambridge: Harvard University Asia Center, 2015.
5. Borgen, Robert. Sugawara no Michizane and the Early Heian Court. Cambridge: Harvard University Press, 1986.
6. Bowring, Richard. The Religious Traditions of Japan 500-1600. Cambridge: Cambridge University Press, 2008.
7. Buswell, Robert E. ve Donald S. Lopez. “Deva”. The Princeton Dictionary of Buddhism, içinde 230-233. New Jersey: Princeton University Press, 2014.
8. Campbell, Alan ve David S. Noble (ed.). “Yamato.” Japan: An Illustrated Encyclopedia, içinde 1735. Tokyo: Kodansha, 1993.

9. Campbell, Alan ve David S. Noble (ed.). “Yamato Court.” Japan: An Illustrated Encyclopedia, içinde 1735. Tokyo: Kodansha, 1993.
10. Castiglioni, Andrea. “Ascesis and Devotion: The Mount Yudono Cult in Early Modern Japan.” Doktora Tezi, Columbia University, New York, 2015.
11. Faure, Bernard. Gods of Medieval Japan: The Fluid Pantheon. Honolulu: University of Hawai’i Press, 2016.
12. Faure, Bernard. Gods of Medieval Japan: Protectors and Predators. Honolulu: University of Hawai’i Press, 2016.
13. Faure, Bernard. Gods of Medieval Japan: Rage and Ravage. Honolulu: University of Hawai’i Press, 2022.
14. Faure, Bernard. Gods of Medieval Japan: From Stars to Stones. Honolulu: University of Hawai’i Press, 2026.
15. Fumihiko, Sueki. Chūsei Kami to Butsu 中世の神と仏. Tokyo: Yamakawa Shuppansha, 2018.
16. Fumio, Tamamuro. “Shinbutsu Bunri Rei 神仏分離令.” Shintōshi Daijiten 神道史大辞典, ed. Minoru Sonoda ve Hashimoto Masanobu, içinde 565. Tokyo: Yoshikawa Kōbunkan, 2004.
17. Gorai, Shigeru. Kumano Mōde: Sanzan Shinkō to Bunka 熊野詣 三山信仰と文化. Tokyo: Kodansha, 2004.
18. “Hachiman Shinkō.” Encyclopedia of Shinto. https://d-museum.kokugakuin.ac.jp/eos/detail/?id=8878 (23.04.2026).
19. Hideki, Saitō. Onmyōdō no Kamigami 陰陽道の神々. Kyoto: Hōzōkan, 2024.
20. Hiroko, Yamamoto. Chūsei Shinwa 中世神話. Tokyo: Iwanami Shoten, 2018.
21. Hiroko, Nakajima. “Saimon.” Encyclopedia of Shinto. https://d-museum.kokugakuin.ac.jp/eos/detail/?id=8571 (23.04.2026).
22. Hiroo, Satō. “Honji Suijaku no Kinsei 本地垂迹の近世.” Shinbutsu Shūgō Saikō 「神仏習合」再考, ed. Lucia Dolce ve Tadashi Mitsuhashi, içinde 215-242. Tokyo: Bensei, 2013.
23. Hiroo, Sato. How Like A God: Deification in Japanese Religion. Çev. David Noble. Tokyo: International House of Japan, 2016.
24. Hitoshi, Miyake. “Shugendo in History.” The Mandala of Mountain: Shugendō and Folk Religion, ed. Gaynor Sekimori, içinde 45-94. Tokyo: Keio University Press, 2005.
25. Hitoshi, Miyake. “Kumano Gongen: The Idea of Deity in Shugendō.” Shugendō: Essays on the Structure of Japanese Folk Religion, ed. H. Byron Earhart, içinde 36-59. Michigan: The University of Michigan, 2001.
26. Hitoshi, Miyake. Shugendō Shōjiten 修験道小事典. Kyoto: Hōzōkan, 2015.
27. Iwai, Hiromi. Nihon no Kamigami to Hotoke 日本の神々と仏. Tokyo: Seishun Shuppansha, 2001.
28. Junshō, Endō. “Jingūji Seiritsu no Shiteki Haikei ni tsuite 神宮寺成立の史的背景について,” Gongen Shinkō 権現信仰, ed. Jōkai Hiraoka, içinde 41-58. Tokyo: Yūzankaku Shuppansha, 1991.
29. Karaböcek, Kübranur. “Dinler Arası İlişkiler Perspektifinden Japonya’da Şintoizm-Budizm Etkileşimi.” Yüksek Lisans Tezi, Amasya Üniversitesi, Amasya, 2023.
30. Karataş, Hüsamettin. “Erken Dönem Japon Budizmi.” Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 18:2 (2013): 53-67.
31. Karataş, Hüsamettin. “Japon Halk Dini Geleneğinde Kami Kültü.” The Journal of Academic Social Science Studies 79 (2020): 307-319.
32. Karataş, Hüsamettin. Nichiren Budizmi. Ankara: Berikan Yayınları, 2020.
33. Karataş, Hüsamettin. “Nichiren’in Hayatı ve Temel Öğretileri.” Dini Araştırmalar 17:44 (2014): 141-170.
34. Kasap, Sümeyye. “Şintoizm’de Tanrı Anlayışı.” Yüksek Lisans Tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun, 2025.
35. “Kasuga Deer Mandala.” E-Museum. https://emuseum.nich.go.jp/detail?langId=en&content_base_id=101367 (23.04.2026).
36. Kazuhiko, Yoshida. “Kodai ni okeru Shinbutsu no Yūgō古代における神仏の融合.” Shinbutsu Yūgō no Higashi Ajia shi 神仏融合の東アジア史, ed. Yoshida Kazuhiko, içinde 454-523. Nagoya: Nagoya Daigaku Shuppankai, 2022.
37. Kazuhiko, Yoshida. Shinbutsu Yūgōshi no Kenkyū 神仏融合史の研究. Nagoya: Nagoya Daigaku Shuppankai, 2024.
38. Kei, Hirano. “Gongen 権現.” Nihon no Shinbutsu no Jiten 日本の神仏の辞典, ed. Tatehiko Oshima, Minoru Sonoda, Fumio Tamamuro ve Takashi Yamamoto, içinde 532. Tokyo: Taishukan, 2001.
39. Kinpusen-ji, Sōhonzan. Shin Zaō Gongen Nyūmon 新蔵王権現入門. Tokyo: Kokusho Kankōkai, 2021.
40. Kyōkai. Miraculous Stories from the Japanese Buddhist Tradition: The Nihon Ryōiki of the Monk Kyōkai. Çev. Kyoko Motomochi Nakamura. New York: Routledge, 2014.
41. Masami, Abe. “Hagurosan Sansho Gongen 羽黒山三所権現.” Gongen Shinkō 権現信仰, ed. Jōkai Hiraoka, içinde 165-182. Tokyo: Yūzankaku Shuppansha, 1991.
42. Masamune, Atsuo (ed.). Konjaku Monogatari Shū 今昔物語集. 3 (上、中、下) c. Tokyo: Nihon Koten Zenshū Kankōkai, 1932.
43. Matsunaga, Alicia. The Buddhist Philosophy of Assimilation. Tokyo: Sophia University, 1969.
44. Moerman, D. Max. Localizing Paradise: Kumano Pilgrimage and the Religious Landscape of Premodern Japan. Cambridge: Harvard University Press, 2005.
45. Motegi, Sadasumi (ed). Ise Mairi to Kumano Mōde 伊勢参りと熊野詣で. Tokyo: Seishun Shuppansha, 2013.
46. Nobumi, Iyanaga. “Honji Suijaku and The Logic of Combinatory Deities: Two Case Studies.” Buddhas and Kami in Japan: Honji Suijaku as a Combinatory Paradigm, ed. Mark Teeuwen ve Fabio Rambelli, içinde 145-176. New York: Routledge, 2003.
47. Norifumi, Shimazu. “Nakatominoharae.” Encyclopedia of Shinto. https://d-museum.kokugakuin.ac.jp/eos/detail/id=8631 (23.04.2026).
48. Ono, Sokyo. Şinto: Kamilerin Yolu. Çev. Suat Ertüzün. İstanbul: Okyanus Yayıncılık, 2004.
49. Ōsumi, Kazuo (haz.). “Nakatomi Harae Kunge 中臣祓訓解.” Chūsei Shintōron 中世神道論, içinde 39-55. Tokyo: Iwanami Shoten, 1977.
50. Satoshi, Itō. “‘Shintō’ in the Muromachi Period.” Çev. Lindsey E. Dewitt. Japanese Religions 42:1&2 (2017): 9-23. Satoshi, Itō. Shintō no Chūsei 神道の中世. Tokyo: Chūkō Sensho, 2020.
51. Satoshi, Itō. “Shintō Shoryū no Keisei 神道諸流の形成.” Chūsei Shinwa to Jingi・Shintō Sekai 中世神話と神祇・神道世界, ed. Itō Satoshi, içinde 199-220. Tokyo: Chikurinsha, 2011.
52. Satoshi, Itō. “The Medieval Period: The Kami Merge With Buddhism.” Çev. Mark Teeuwen ve John Breen. Shinto: A Short History, ed. Inoue Nobutaka, içinde 63-107. New York: Routledge, 2003.
53. Shaw, Rosalind ve Charles Stewart. “Introduction: Problematizing Syncretism.” Syncretism/Anti-syncretism: The Politics of Religious Synthesis, ed. Charles Stewart ve Rosalind Shaw, içinde 1-21. New York: Routledge, 2005.
54. Shinichiro, Masuo. “Wakō Dōjin 和光同塵.” Nihon no Shinbutsu no Jiten 日本の神仏の辞典, ed. Tatehiko Oshima, Minoru Sonoda, Fumio Tamamuro ve Takashi Yamamoto, içinde 1358. Tokyo: Taishukan, 2001.
55. Shirato, Waka. “Inherent Enlightenment (‘Hongaku shisō’) and Saichō’s Acceptance of the Bodhisattva Precepts”. Japanese Journal of Religious Studies 14:2/3 (1987): 113-127.
56. Shūichi, Murayama. Honji Suijaku 本地垂迹. Tokyo: Yoshikawa Kōbunkan, 1974.
57. Shūichi, Murayama. “Tairiku ni okeru Honji Suijaku Setsu no Kigen to Bukkyō no Shūgōteki Hatten 大陸における本地垂迹説の起源と仏教の習合的発展.” Gongen Shinkō 権現信仰, ed. Jōkai Hiraoka, içinde 5-14. Tokyo: Yūzankaku Shuppansha, 1991.
58. Shūichi, Murayama. “Gongen 権現.” Shintōshi Daijiten 神道史大辞典, ed. Minoru Sonoda ve Hashimoto Masanobu, içinde 397. Tokyo: Yoshikawa Kōbunkan, 2004.
59. Shūichi, Murayama. Shinbutsu Shūgō no Seichi 神仏習合の聖地. Kyoto: Hōzōkan, 2006.
60. Stone, Jacqueline. “Medieval Tendai Hongaku Thought and the New Kamakura Buddhism: A Reconsideration.” Japanese Journal of Religious Studies 22:1/2 (1995): 17-48.
61. Stone, Jacqueline I. Original Enlightment and the Transformation of Medieval Japanese Buddhism. Honolulu: University of Hawai’i Press, 2003.
62. Sugahara, Shinkai. “The Distinctive Features of Sannō Ichijitsu Shinto.” Japanese Journal of Religious Studies 23:1/2 (1996): 61-84.
63. Suzuki, Hideyuki. “Shinbutsu Shūgō no Shosō 神仏習合の諸相.” Chusei Shintō Nyūmon 中世神道入門, ed. Itō Satoshi ve Kadoya Atsushi, içinde 26-36. Tokyo: Bensei, 2023.
64. Suzuki, Kōtarō. Gozu Tennō Shinkō no Chūsei 牛頭天王信仰の中世. Kyoto: Hōzōkan, 2019.
65. Suzuki, Shōei. “The Development of ‘Suijaku’ Stories about Zaō Gongen.” Çev. Heather Blair. Cahiers d’Extrême-Asie 18 (2009): 141-168.
66. Şamlıoğlu, İbrahim Emre. “Çin ve Japon Dinlerinde Dağ Kültü.” Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara, 2018.
67. Şamlıoğlu, İbrahim Emre. “Orta Çağ Japon Ezoterik İnanışlarında Güneş Fenomeni: Ryōbu Şinto Örneği.” Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara, 2025.
68. Şenavcu, Halil İbrahim. “Japon Dinî Bayramlarının Genel Özellikleri ve Sosyal Hayattaki Yeri.” Mîzânü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi 2 (2016): 41-56.
69. Şenavcu, Halil İbrahim. “Şintoizm’deki Tanrı İnancının Japon Sosyal Yaşamına Etkisi.” Eskiyeni 46 (2022): 73-88.
70. Şenavcu, Halil İbrahim. “Tarihsel Süreç İçerisinde Japon Budizmi: Genel Bir Bakış.” Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi 1 (2016): 46-64.
71. Takafuji, Harutoshi. “Gongen Shinkō 権現信仰.” Shintōshi Daijiten 神道史大辞典, ed. Minoru Sonoda ve Hashimoto Masanobu, içinde 397. Tokyo: Yoshikawa Kōbunkan, 2004.
72. Tamura, Yoshirō. “Japanese Culture and the Tendai Concept of Original Enlightenment.” Japanese Journal of Religious Studies 14:2/3 (1987): 203-210.
73. Teeuwen, Mark ve Fabio Rambelli. “Introduction: Combinatory Religion and the Honji Suijaku Paradigm in pre-Modern Japan.” Buddhas and Kami in Japan: Honji Suijaku as a Combinatory Paradigm, ed. Mark Teeuwen ve Fabio Rambelli, içinde 1-53. New York: Routledge, 2003.
74. Teeuwen, Mark. Kyoto’s Gion Festival: A Social History. London: Bloomsbury, 2023.
75. Teeuwen, Mark. “The Kami in Esoteric Buddhist Thought and Practice.” Shinto in History: Ways of the Kami, ed. John Breen ve Mark Teeuwen, içinde 95-116. Honolulu: University of Hawai’i Press, 2000.
76. Nakatomi Harae Kunge: Purification and Enlightenment in late-Heian Japan. Çev. Mark Teeuwen ve Hendrik van der Veere. Münih: Iudicium Verlag, 1998.
77. “Tenjin-sama no Engi Emaki天神さまの縁起絵巻.” Kitano Tenmangu. https://kitanotenmangu.or.jp/story/天神さまの縁起絵巻-vol1 (23.04.2026).
78. Tse, Lao. Tao Te Ching. Çev. Ömer Tulgan. İstanbul: Yol Yayınları, 2015.
79. Tyler, Susan. “Honji Suijaku Faith.” Japanese Journal of Religious Studies 16:2-3 (1989): 227-250.
80. Nihon Shoki 日本書記. Çev. Tsutomu Ujitani. 2 (上、 下) c. Tokyo: Kadokawa, 2022.
81. Yaşkan, Samet. Şintoizm: Arınma, Dua, Sunu. İstanbul: Urzeni Yayınevi, 2020.
82. Yoshie, Akio. Shinbutsu Shūgō 神仏習合. Tokyo: Iwanami Shoten, 2009.
83. Yoshino Mandara-zu 吉野曼荼羅図.” Nara Joshi Daigaku Gakujutsu Jōhō Sentā: Mahoroba Image Database. https://www.nara- wu.ac.jp/aic/gdb/mahoroba/y24/yoshino_mandara_saidaiji/pages/yoshino_mandara.ht ml (23.04.2026).
84. Yutaka, Fujioka. “The Cult and Statuary of Zaō Gongen.” Defining Shugendō: Critical Studies on Japanese Mountain Religion, ed. Andrea Castiglioni, Fabio Rambelli ve Carina Roth, içinde 167-186. New York: Bloomsbury Publishing, 2022.
85. Zennosuke, Tsuji. “Honji Suijaku Setsu no Kigen ni Tsuite 本地垂迹説の起源について,” Gongen Shinkō 権現信仰, ed. Jōkai Hiraoka, içinde 15-40. Tokyo: Yūzankaku Shuppansha, 1991.