es-Suyūṭī’nin Hadis Usulü Görüşlerindeki Değişim ve Değişimin Fark Edilmemesinin Yol Açtığı Problemler

Yıl 2025, Cilt: 66 Sayı: 2, 981 - 1005, 30.11.2025

Tunahan Erdoğan

https://doi.org/10.33227/auifd.1722875

Öz

es-Suyūṭī’nin (ö. 911/1505) hadis usulüne dair görüşleri ağırlıklı olarak en-Nevevī’nin (ö. 676/1277) et-Taḳrīb adlı muhtasarı üzerine kaleme aldığı Tedrību’r-Rāvī isimli şerhi aracılığıyla tespit edilmektedir. Ancak es-Suyūṭī, daha sonra kendi Elfiyye’sinin şerhi olarak telif ettiği ve el-Baḥru’lleẕī Zeḫar adını verdiği eserinde, Tedrīb’de ortaya koyduğu bazı görüşlerini değiştirmiştir. Bu değişimlerin, özellikle İbnu’ṣ-Ṣalāḥ’ın (ö. 643/1245) müteahhir asırlarda hadislerin taṣḥīḥ ve taḍ‘īfine dair ileri sürdüğü görüşleri etrafında yoğunlaştığı gözlemlenmiştir. es-Suyūṭī’nin görüşlerindeki değişimin; konuya dair elde ettiği yeni bilgiler, bakış açısındaki farklılaşma, mesele üzerine daha fazla zihinsel mesai harcaması ve kullanılan kelimelerin anlamlarını daha dikkatli bir şekilde incelemesi gibi çeşitli sebeplerle gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Günümüz akademik çalışmalarında el-Baḥr’ın dikkate alınmaması, es-Suyūṭī’nin hadis usulüne dair görüşlerinin eksik ya da yanlış anlaşılmasına ve tutarsızlıkla itham edilmesine yol açmaktadır. Bu çalışma, es-Suyūṭī’nin iki şerhini karşılaştırmalı olarak inceleyerek onun değişen görüşlerini ve bu değişimlerin ortaya çıkardığı problemleri tespit etmeyi, doğurduğu riskleri göstermeyi amaçlamaktadır. Mukayeseli metin çözümlemesine dayanan bu araştırma, bir alimin düşünsel gelişiminin kronolojik olarak takip edilmesi gerektiğini somut biçimde ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir. Bu bağlamda her ne kadar tamamlanmamış olsa da el-Baḥru’lleẕī Zeḫar, es-Suyūṭī’nin hadis usulüne dair bir kısım görüşlerinin sağlıklı bir şekilde tespiti açısından vazgeçilmez bir kaynak olarak öne çıkmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hadis , Hadis Usulü , es-Suyūṭī , Tedrību’r-Rāvī , el-Baḥru’lleẕī Zeḫar.

The Change in al-Ṣuyūṭī’s Views on Hadīth Methodology and the Problems Arising from the Failure to Recognize It

Öz

al-Ṣuyūṭī’s (d. 911/1505) views on hadīth methodology have predominantly been identified through his commentary Tadrīb al-Rāwī, written on al-Nawawī’s (d. 676/1277) concise work al-Taqrīb. However, al-Ṣuyūṭī later changed some of his views that he put forward in Tadrīb in his work, which he wrote as a commentary on his own Alfiyya and called al-Baḥr alladhī Zakhar. It has been observed that these changes are particularly concentrated around the views advanced by Ibn al-Ṣalāḥ (d. 643/1245) concerning the authentication and weakening of hadīths in the later centuries. It is understood that the change in al-Suyūṭī’s views occurred due to various reasons, including the new information he acquired on the subject, a shift in his perspective, increased intellectual engagement with the issue, and a more careful examination of the meanings of the words used. The disregard of al-Baḥr in contemporary academic studies has led to incomplete or inaccurate understandings of al-Suyūṭī’s views on hadīth methodology, and has even resulted in occasional accusations of inconsistency. This study aims to identify al-Suyūṭī’s changing views and the problems caused by these changes by comparing his two commentaries, and to show the risks this entails. This study, which is based on comparative textual analysis, is important in terms of concretely demonstrating that a scholar’s intellectual development should be followed chronologically. In this context, although it is not complete, al-Baḥr alladhī Zakhar stands out as an indispensable source for a sound determination of al-Ṣuyūṭī’s views on hadīth methodology.

Anahtar Kelimeler

Hadīth , Hadīth Methodology , al-Ṣuyūṭī , Tadrīb al-Rāwī , al-Baḥr alladhī Zakhar.

Kaynakça

• Bağcı, H. Musa. “Hadis Çalışmalarının Gerileme Dönemlerinde Hadiste İçtihad Kapısının Kapatılması Sorunu.” İslam’ın Anlaşılmasında Sünnetin Yeri ve Değeri içinde, 541-576. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2003.
• Bağdatlı İsmâil Paşa. Hediyyetu’l-ʿĀrifīn, Esmāʾu'l-Muʾellifīn ve Ās̱āru'l-Muṣannifīn. 1. baskı. 2 c. Beyrūt: Dāru İḥyāʾi’t-Turās̱i’l-ʿArabī, 1951.
• Cemāluddīn el-Ḳāsımī, Muḥammed. Ḳavāʾidu’t-Taḥdīs̱ min Funūni Muṣṭalaḥi’l-Ḥadīs̱. Byy: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, tsz.
• el-Emīr es-Ṣanʿānī, Ebū İbrāhīm ʿİzzuddīn Muḥammed. Tavḍīḥu’l-Efkār li Meʿānī Tenḳīḥi’l-Enẓār. 1. baskı. Tah. Ebū ʿAbdurraḥmān Ṣalāḥ. Beyrūt: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1417.
• Erdoğan, Tunahan. “Hadiste İctihad Kapısı Kapanmış mıdır?.” V. Türkiye Lisansüstü Çalışmalar Kongresi Bildiriler Kitabı 3 içinde, 37-55. İstanbul: İlmi Etüdler Derneği, 2016. https://doi.org/10.12658/TLCK.5.3.B003.
• Erdoğan, Tunahan. “İbnü’s-Salâh’ın Hadislerin Tashih ve Tahsinine Yönelik Görüşleri.” Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Antalya, 2015.
• el-Fullānī, Sāliḥ b. Muḥammed. Ḳaṭfu’s̱-S̱emer fī Refʿi Esānīdi’l-Muṣannefāt fi’l-Funūn ve’l-Es̱er. 1. baskı. Mekke: Dāru’ş-Şarḳ, 1405.
• el-ʿIrāḳī, Ebu’l-Faḍl Zeynuddīn. et-Taḳyīd ve’l-Īḍāḥ Şerḥu Muḳaddimeti İbni’ṣ-Ṣalāḥ. 1. baskı. Tah. ʿAbdurraḥmān Muḥammed ʿOs̱mān. Medine: el-Mektebetu’s-Selefiyye, 1389/1969.
• İbn Ḥacer el-ʿAsḳalānī, Ebu’l-Faḍl Şihābuddīn Aḥmed. en-Nuket ʿalā Kitābi İbni’ṣ-Ṣalāḥ. 1. baskı. Tah. Rebīʿ b. Hādī el-Medḫalī. Medine: ʿİmādetu’l-Bahsi’l-ʿİlmī, 1404.
• İbnu’ṣ-Ṣalāḥ eş-Şehrezūrī, Ebū ʿAmr Taḳıyyuddīn ʿOsmān. Maʿrifetu Envāʿi ʿUlūmi’l-Ḥadīs̱. 1. baskı. Beyrut: Dāru’l-Kutubi’l-ʿİlmiyye, 1423.
• Kātib Çelebi. Keşfu’ẓ-Ẓunūn ʿan Esāmi’l-Kutub ve’l-Funūn. 2 c. Bağdat: Mektebetu’l-Mus̠ennā, 1941.
• el-Ḳazvīnī, Ebu’l-Meʿālī Celāluddīn el-Ḫatīb. el-Īḍāḥ fī ʿUlūmi’l-Belāġa. 3. baskı. Tah. Muḥammed ʿAbdulmunʿim el-Ḥafācī. 3 c. Beyrut: Dāru’l-Cīl, tsz.
• el-Laḥḥām, Bedīʿ es-Seyyid. el-İmāmu’l-Ḥāfıẓ Celāluddīn es-Suyūṭī ve Cuhūduhū fi’l-Ḥadīs̱ ve ʿUlūmih. 1. baskı. Dımaşḳ: Dāru Ḳuteybe, 1994.
• el-Melībārī, Hamza ʿAbdullāh. Taṣḥīḥu’l-Ḥadīs̱ ʿinde’l-İmām İbni’ṣ-Ṣalāḥ: Dirāse Naḳdiyye. Riyāḍ: Dāru İbn Ḥazm, 1417/1997.
• el-Munāvī, Zeynuddīn Muḥammed Abdurraūf. Feyḍu’l-Ḳadīr. 1. baskı. 6 c. Mısır: el-Mektebetu’t-Ticāriyye el-Kubrā, 1356.
• Nazlıgül, Habil. “Hadislerin Kaynak Değerini Tespitte İçtihat Tartışmaları Tarihsel Bir Perspektif.” Marife Dini Araştırmalar Dergisi 5: 1 (2005): 9-33. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343575.
• Özkan, Halit. “Süyûtî.” TDV İslâm Ansiklopedisi (DİA), İstanbul: TDV Yayınları, 2010, 38:188-198.
• es-Sindī, Muḥammed Ekrem. İmʿānu’n-Naẓar Şerḥu Şerḥi Nuḫbeti’l-Fiker. Byy: yy., 1983.
• es-Suyūṭī, Ebu’l-Faḍl Celāluddīn ʿAbdurrāḥmān. el-Baḥru’lleẕī Zeḫar fī Şerḥi Elfiyyeti’l-Es̱er. 1. baskı. Tah. Ubey Enes Enīs b. Aḥmed. 3 c. Suudi Arabistan: Mektebetu’l-Ġurabā el-Eseriyye, 1430.
• es-Suyūṭī, Ebu’l-Faḍl Celāluddīn ʿAbdurrāḥmān. Elfiyyetu's-Suyūṭī fī ʿİlmi’l-Ḥadīs̱. Byy: el-Mektebetu’l-ʿİlmiyye, tsz.
• es-Suyūṭī, Ebu’l-Faḍl Celāluddīn ʿAbdurrāḥmān. et-Tenḳīḥ li Mesʾeleti’t-Taṣḥīḥ. 1. baskı. Tah. Bedr b. Muḥammed el-ʿAmmāş. Medine: Dāru’l-Buḫārī, 1415/1995.
• es-Suyūṭī, Ebu’l-Faḍl Celāluddīn ʿAbdurrāḥmān. Fihristu Muʾellefātī. 1 c. Maṭbaʿu Maẓhari’l-ʿAcāib, Byy: yy. 1329. https://upload.wikimedia.org/wikisource/ar/2/28/%D9%81%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA_%D9%85%D8%A4%D9%84%D9%81%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8A%D9%88%D8%B7%D9%8A.pdf.
• es-Suyūṭī, Ebu’l-Faḍl Celāluddīn ʿAbdurrāḥmān. Ḥusnu’l-Muḥāḍara fī Tārīḫi Mıṣr ve’l-Ḳāhira. 1. baskı. Tah. Muḥammed Faḍl İbrāhīm. 2 c. Mısır: Dāru İhyāʾi’l-Kutubi’l-ʿArabiyye, 1387/1967.
• es-Suyūṭī, Ebu’l-Faḍl Celāluddīn ʿAbdurrāḥmān. Tedrību’r-Rāvī fī Şerḥi Taḳrībi’n-Nevāvī. 1. baskı. Tah. Muḥammed ʿAvvāme. 5 c. Medine: Dāru’l-Yusr, 1437/2016.
• ez-Zemaḫşerī, Ebu’l-Ḳāsım Maḥmūd. el-Fāʾiḳ fī Ġarībi’l-Ḥadīs̱. 2. baskı. Tah. ʿAli Muḥammed el-Becāvī-Muḥammed Ebu’l-Faḍl İbrāhīm. 4 c. Lübnan: Dāru’l-Maʿrife, tsz.
• ez-Zerkeşī, Ebū Abdillāh Bedruddīn Muḥammed. en-Nuket ʿalā Muḳaddimeti İbni’ṣ-Ṣalāḥ. 1. baskı. Tah. Zeynulʿābidīn b. Muḥammed Bilāfrīc. 3 c. Riyad: Advāuʾs-Selef, 1419/1998.