Dayanışmayı Biriktirmek: Sosyal Sermaye Söyleminin Eleştirisi ve Müşterekleştirilmiş Bir Sosyal Devlet İçin Kavramsal Bir Zemin

Öz

Sosyal devletin krizi alışılmış biçimde bir mali sürdürülebilirlik ve kurumsal kapasite sorunu olarak sunulur; oysa bu teknik çerçeve dayanışmanın hangi değer rejimi içinde düşünüldüğü şeklindeki daha köklü bir soruyu tümden yok sayar. Devletin geri çekildiği her boşluğa çağrılan sivil toplum, egemen sosyal sermaye söylemi eliyle dayanışmayı ölçülebilir bir stoğa, gönüllülüğü getirisi hesaplanan bir yatırıma, toplumsal bağı da bireysel bir tercihe indirger. Bu çalışma, söz konusu indirgemenin sosyal devletin krizine verilen yanıtları içeriden sakatladığını ileri sürer. Dayanışmayı biriktirilebilir bir kaynak sayan her zemin, onu var eden ilişkiyi görünmez kılar. Metin içi kavramsal çözümleme ve karşılaştırmalı okumaya dayanan bu çalışma alternatif bir zemin kurar. Anarşist antropolojinin değer kavrayışından hareketle dayanışma, biriktirilen bir nicelik değil, sürdürüldükçe var olan bir değer pratiği olarak yeniden tanımlanır. Müşterek kuramından hareketle bu pratiğin birlikte kullanım ve yönetim yoluyla bir yönetim ilkesine dönüşme imkânı tartışılır. Böylelikle çalışmanın merkezî katkısı, değer kararının demokratikleştirilmesini esas alan müşterekleştirilmiş evrensellik biçiminde kendini gösterir. Türkiye’nin hayırseverlik-temelli refah rejimi ile güncel müşterekleşme deneyimleri, önerinin sınandığı somut zemin olarak ele alınır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Devlet
• Müşterekleştirme
• Değer
• Sosyal Sermaye Eleştirisi
• Dayanışma
• Müşterekleştirilmiş Evrensellik

Banking Solidarity: A Critique of Social Capital Discourse and a Conceptual Ground for a Commoned Social State

Öz

The crisis of the social state is usually framed as a problem of fiscal sustainability and institutional capacity; yet this framing conceals a more fundamental question —the value regime within which solidarity is conceived. The civil society summoned into every space vacated by the retreating state, via the prevailing social-capital discourse, reduces solidarity to a measurable stock, volunteering to a calculable investment, and the social bond to an individual choice. This article argues that such a reduction cripples, from within, the responses to the crisis of the social state: any ground that treats solidarity as an accumulable resource renders invisible the relation producing it. Through conceptual and comparative analysis, the study builds an alternative ground. From the value theory of anarchist anthropology, solidarity is redefined not as an accumulated quantity but as a value practice that exists only insofar as it is sustained; from the theory of the commons, it asks how this practice may become a principle of governance through common use and collective self-management. Hence the study’s central contribution: a commoned universality grounded in the democratization of the value decision. Turkey’s charity-based welfare regime and commoning experiences serve as the terrain on which it is tested.

Anahtar Kelimeler

• Social State
• Commoning
• Value
• Critique of Social Capital
• Solidarity
• Commoned Universality

Kaynakça

1. Adaman, F. (2018). Özyönetimsel müşterek yapılarda temel sorunsallar. Felsefelogos, 68, 119-126.
2. Adaman, F., Akbulut, B. ve Kocagöz, U. (2017). Giriş: Müşterekler: Çatışkılar, hatlar, imkânlar. F. Adaman, B. Akbulut ve U. Kocagöz (Haz.), Herkesin herkes için: Müşterekler üzerine eleştirel bir antoloji içinde (ss. 13-24). İstanbul: Metis Yayınları.
3. Akbulut, B. (2017). Sonuç: Bugün burada: Savunudan inşaaya müşterekler. F. Adaman, B. Akbulut ve U. Kocagöz (Haz.), Herkesin herkes için: Müşterekler üzerine eleştirel bir antoloji içinde (ss. 279-296). İstanbul: Metis Yayınları.
4. Akçay, E. ve Kocagöz, U. (2018). Bir siyaset rasyonalitesi olarak müşterekleştirme. Felsefelogos, 68, 31-42.
5. Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. J. G. Richardson (Ed.), Handbook of theory and research for the sociology of education içinde (ss. 241-258). New York: Greenwood Press.
6. Buğra, A. (2008). Kapitalizm, yoksulluk ve Türkiye’de sosyal politika. İstanbul: İletişim Yayınları.
7. Buğra, A. (2009). Giriş. A. Buğra ve K. Ağartan (Der.), 21. yüzyılda Karl Polanyi’yi okumak: Bir siyasi proje olarak piyasa ekonomisi içinde (ss. 15-28). İstanbul: İletişim Yayınları. (Özgün eser 2007)
8. Buğra, A. ve Keyder, Ç. (2006). The Turkish welfare regime in transformation. Journal of European Social Policy, 16(3), 211-228.

9. Caffentzis, G. ve Federici, S. (2017). Kapitalizme karşı ve kapitalizmin ötesinde müşterekler. F. Adaman, B. Akbulut ve U. Kocagöz (Haz.), Herkesin herkes için: Müşterekler üzerine eleştirel bir antoloji içinde (ss. 128-143). İstanbul: Metis Yayınları.
10. Coleman, J. S. (1988). Social capital in the creation of human capital. American Journal of Sociology, 94, S95-S120.
11. Dardot, P. ve Laval, C. (2012). Dünyanın yeni aklı: Neoliberal toplum üzerine deneme (I. Ergüden, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Özgün eser 2009)
12. Dardot, P. ve Laval, C. (2018). Müşterek: 21. yüzyılda devrim üzerine deneme (E. Sarıkartal ve F. Taylan, Çev.). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları. (Özgün eser 2014)
13. De Angelis, M. ve Harvie, D. (2017). Müşterekler. F. Adaman, B. Akbulut ve U. Kocagöz (Haz.), Herkesin herkes için: Müşterekler üzerine eleştirel bir antoloji içinde (ss. 105-127). İstanbul: Metis Yayınları.
14. Emer, A. (2023). “Bostan emek ister”: Bir müşterekleştirme pratiği olarak Rize Pazar’da bostanlar. B. Ö. Fırat ve F. Genç (Haz.), Mülkiyet ve müşterekler: Türkiye’de mülkiyetin inşası, icrası ve ihlali içinde (ss. 412-443). İstanbul: Metis Yayınları.
15. Esping-Andersen, G. (1990). The three worlds of welfare capitalism. Cambridge: Polity Press.
16. Fırat, B. Ö. ve Genç, F. (2023). Giriş: Mülkiyete geri dönmek. B. Ö. Fırat ve F. Genç (Haz.), Mülkiyet ve müşterekler: Türkiye’de mülkiyetin inşası, icrası ve ihlali içinde (ss. 11-46). İstanbul: Metis Yayınları.
17. Fraser, N. (2006). İhtiyaçlar mücadelesi: Geç kapitalizmin siyasal kültürünün sosyalist-feminist açıdan eleştirisi (A. T. Kılıç, Çev.). İstanbul: Agora Kitaplığı. (Özgün eser 1989)
18. Fraser, N. (2017). A triple movement? Parsing the politics of crisis after Polanyi. M. Burchardt ve G. Kirn (Haz.), Beyond neoliberalism: Approaches to social inequality and difference içinde (ss. 29-42). Cham: Palgrave Macmillan.
19. Fraser, N. ve Jaeggi, R. (2023). Kapitalizm: Eleştirel kuram çerçevesinde bir söyleşi (E. Karaca, Çev.). Ankara: Nika Yayınevi. (Özgün eser 2018)
20. Graeber, D. (2012). Anarşist bir antropolojiden parçalar (B. Kurtege Sefer, Çev.). İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi. (Özgün eser 2004)
21. Graeber, D. (2015). Borç: İlk 5000 yıl (M. Pehlivan, Çev.). İstanbul: Everest Yayınları. (Özgün eser 2011)
22. Graeber, D. (2017). Değer teorisi: Antropolojik bir giriş (B. Kıcır, Çev.). İstanbul: Sel Yayıncılık. (Özgün eser 2001)
23. Hardin, G. (1968). The tragedy of the commons. Science, 162(3859), 1243-1248.
24. Hardt, M. ve Negri, A. (2011). Ortak zenginlik (E.-B. Yıldırım, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları. (Özgün eser 2009)
25. Harvey, D. (2004). Yeni emperyalizm (H. Güldü, Çev.). İstanbul: Everest Yayınları. (Özgün eser 2003)
26. Honneth, A. (2016). Tanınma uğruna mücadele: Sosyal çatışmaların ahlâki grameri üzerine (Ö. Aktok, Çev.). İstanbul: İthaki Yayınları. (Özgün eser 1992)
27. Laruffa, F. (2022a). Neoliberalism, economization and the paradox of the new welfare state. European Journal of Sociology, 63(1), 131-163.
28. Laruffa, F. (2022b). Studying the relationship between social policy promotion and neoliberalism: the case of social investment. New Political Economy, 27(3), 473-489.
29. Marshall, T. H. (2006). Yurttaşlık ve sosyal sınıf (B. Yakut-Çakar ve U. B. Balaban, Çev.). A. Buğra ve Ç. Keyder (Haz.), Sosyal politika yazıları içinde (ss. 19-32). İstanbul: İletişim Yayınları. (Özgün eser 1950)
30. Marx, K. (2000). 1844 El Yazmaları. (M. Belge, Çev.). İstanbul: Birikim Yayınları. (Özgün eser 1844)
31. Mauss, M. (2018). Armağan üzerine bir deneme (N. Özyıldırım, Çev.). İstanbul: Alfa Yayıncılık. (Özgün eser 1925)
32. Nussbaum, M. C. (2000). Women and human development: The capabilities approach. Cambridge: Cambridge University Press.
33. Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge: Cambridge University Press.
34. Polanyi, K. (2010). Büyük dönüşüm: Çağımızın siyasal ve ekonomik kökenleri (A. Buğra, Çev.). İstanbul: İletişim Yayınları. (Özgün eser 1944)
35. Putnam, R. D. (1993). Making democracy work: Civic traditions in modern Italy. Princeton: Princeton University Press.
36. Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster.
37. Ross, K. (2016). Ortak lüks: Paris Komünü’nün siyasi muhayyilesi (T. Birkan, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları. (Özgün eser 2015)
38. Rutar, T. (2023). What is neoliberalism really? A global analysis of its real-world consequences for development, inequality, and democracy. Social Science Information, 62(3), 295-322.
39. Sen, A. (2004). Özgürlükle kalkınma (Y. Alogan, Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları. (Özgün eser 1999)
40. Tsing, A. L. (2023). Dünyanın sonundaki mantar: Kapitalizmin enkazlarında yaşam imkânı üzerine (E. Gökyaran, Çev.). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları. (Özgün eser 2015)
41. Yılmaz, Z. (2012). Yoksulları ne yapmalı? Sosyal sorunun yönetimi, belirsizliğin keşfi ve yarınsızlık. Ankara: Dipnot Yayınları.