Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık

Sema Aslan Demir

doi:10.18037/ausbd.1053039

Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık

Öz

Bu makalede Yunus Emre’nin şiirleri kanıtsallık (evidentiality) kategorisi açısından incelenecektir. XIII. yüzyılda Orta Anadolu’da yaşayan Yunus Emre, Anadolu sahası Oğuz Türkçesinin en önemli temsilcilerinden biridir. Sade bir dille derin anlamlı şiirler yazan Yunus Emre’nin şiirlerinde kanıtsallık kategorisi, farklı bilgi türlerinin işaretlenmesiyle etkin bir biçimde yer bulmuştur. Kanıtsallık; cümledeki bilginin kaynağını, bilgiye ne şekilde ulaşıldığını gösteren dilbilimsel bir kategoridir. Bilginin kaynağı, gramatikal veya sözlüksel olarak belirtilebilmektedir. Konuşur bilgiye doğrudan, söz gelimi eyleme katılarak ya da tanıklık ederek erişebileceği gibi bir aracı yardımıyla veya akıl yürüterek, dolaylı yollarla da erişebilir. Yunus Emre’nin şiirlerinde -miş ve imiş; aracılı ulaşılan bilgileri (ikinci el bilgi, üçüncü el bilgi, folklorik bilgi), çıkarıma dayalı bilgileri (algısal ve/veya mantıksal), kısacası bütün dolaylı bilgi türlerini işaretleyebilmektedir. Çalışmanın amacı, Yunus Emre’nin şiirleri çerçevesinde, Eski Anadolu Türkçesinde hangi dolaylı bilgi türlerinin işaretlendiğini göstermek ve dönemin dilbilimsel manzarasını kanıtsallık kategorisi açısından aydınlatmaktır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Aikhenvald, A. Y. (2004). Evidentiality. Oxford: Oxford University Press.
Aslan Demir, S. (2013). Türkmencede kanıtsallık/ evidensiyellik. Leyla Karahan Armağanı (s.409-420) içinde. Ankara: Akçağ Yayınları.
Aslan Demir, S. (2014). Türkmencede eken. Turkology and linguistics, Éva Ágnes Csató festschrift (s.21-30) içinde. (Ed. N. Demir-B. Karakoç-A. Menz). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.
Bacanlı, E. (2006). Türkçede dolaylılık işaretleyicilerinin pragmatik anlamları. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, Mart 2006, 3/1, 35-47. Erişim adresi: http://mtad.humanity.ankara.edu.tr/III-1_Mart2006/05_MTAD_3-1_EBacanli.pdf
Brendemoen, B. (1997). Some remarks on the -mIş past in the Eastern Black Sea Coast dialects. Turkic Languages, 1, 161-183.
Csató, É. Á. (2000a). Some typological features of the viewpoint and tense system in spoken North-Western Karaim. Tense and aspect in the languages of Europe (s.723-752) içinde. (Ed. Ö. Dahl), Berlin-New York: Mouton de Gruyter.
Csató, É. Á. (2000b). Turkish MİŞ- and İMİŞ- items. Dimensions of a functional analysis. Evidentials: Turkic, Iranian and neighbouring languages (s.29-43) içinde. (Ed. L. Johanson, B. Utas), Berlin-New York: Mouton de Gruyter.
de Haan, F. (2013). Coding of evidentiality. In: Dryer, Matthew S. & Haspelmath, Martin (eds.) The World Atlas of Language Structures Online. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology.

Demir, N. (2002). Kıbrıs ağızlarında imiş hakkında. Bilig, 23(Güz), 129-140. Erişim adresi: https://www.academia.edu/download/31837742/kibris-son.cesme.pdf
Demir, N. (2012). Türkçede evidensiyel. Bilig, 62(Yaz), 97-118. Erişim Adresi: https://www.academia.edu/download/31837676/evidensiyel.
Faller, M. T. (2002). Semantics and pragmatics of evidentials in Cuzco Quechua (Ph.D Dissertation). Standford University, Department of Linguistics. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/31521432_Semantics_and_Pragmatics_of_Evidentials_in_Cuzco_Quechua/link/559151ec08ae47a349109774/download
Friedman, V. A. (2003). Evidentiality in the Balkans with special attention to Macedonian and Albanian. Studies in evidentiality (s.189-218) içinde. (Ed. A.Y. Aikhenvald-R.M.W. Dixon), Amsterdam: Benjamins.
Gülsevin, G. (1997). Eski Anadolu Türkçesinde ekler. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Johanson, L. (2000). Turkic indirectives. Evidentials: Turkic, Iranian and neighbouring languages (s.61-88) içinde. (Ed. L. Johanson, B. Utas), Berlin-New York: Mouton de Gruyter.
Johanson, L. (2003). Evidentiality in Turkic. Studies in evidentiality (s.273-290) içinde. (Ed. A.Y. Aikhenvald-R.M.W. Dixon), Amsterdam: Benjamins.
Karabeyoğlu, A. R. (2012). (Kazan) Tatar Türkçesinde iméş. Turkish Studies, 7/1, 1353-1373. Erişim adresi: https://turkishstudies.net/turkishstudies?mod=makale_tr_ozet&makale_id=15525
Karakoç, B.; Herkenrath, A. (2019). Understanding retold stories: The marking of unwitnessed in bilingual Turkish. Turkic Languages, 23, 81-121.
Menz, A. (2000). Indirectivity in Gagauz. Evidentials: Turkic, Iranian and neighbouring languages (s.103-114) içinde. (Ed. L. Johanson, B. Utas), Berlin-New York: Mouton de Gruyter.
Özbaykal, C. (2019). Azerbaycan Türkçesinde evidensiyel kategorisi (yüksek lisans tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Erişim adresi: http://www.openaccess.hacettepe.edu.tr:8080/xmlui/bitstream/handle/11655/7896/10269575.pdf?sequence=3
Plungian, V. A. (2010). Types of verbal evidentiality marking: An overview. Linguistic realization of evidentiality in European languages (s.15-58) içinde. (Ed. G. Diewald-E. Smirnova), Berlin-New York: De Gruyter Mouton.
Tatçı, M. (1990a). Yunus Emre divanı I: İnceleme. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Tatçı, M. (1990b). Yunus Emre divanı II: Tenkitli metin. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Tekin, T. (1998). Orhon Yazıtları: Kül Tigin, Bilge Kağan, Tunyukuk. İstanbul: Simurg Yayınları.
Üzüm, M. (2019). Eski Anadolu Türkçesinde Epistemik Kiplik: Kısas-ı Enbiya Örneği.Ankara: Nobel.
Willett, T. (1988). A Cross-linguistic survey of the grammaticalization of evidentiality. Studies in Language, 12/1, 51-97.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sema Aslan Demir Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Ocak 2022

Gönderilme Tarihi

19 Kasım 2021

Kabul Tarihi

28 Aralık 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 22 Sayı: Özel Sayı

DOI

https://doi.org/10.18037/ausbd.1053039

IZ

https://izlik.org/JA65HJ34BD

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Aslan Demir, S. (2022). Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı), 223-234. https://doi.org/10.18037/ausbd.1053039

AMA

1.Aslan Demir S. Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık. AÜSBD. 2022;22(Özel Sayı):223-234. doi:10.18037/ausbd.1053039

Chicago

Aslan Demir, Sema. 2022. “Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 (Özel Sayı): 223-34. https://doi.org/10.18037/ausbd.1053039.

EndNote

Aslan Demir S (01 Ocak 2022) Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22 Özel Sayı 223–234.

IEEE

[1]S. Aslan Demir, “Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık”, AÜSBD, c. 22, sy Özel Sayı, ss. 223–234, Oca. 2022, doi: 10.18037/ausbd.1053039.

ISNAD

Aslan Demir, Sema. “Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 22/Özel Sayı (01 Ocak 2022): 223-234. https://doi.org/10.18037/ausbd.1053039.

JAMA

1.Aslan Demir S. Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık. AÜSBD. 2022;22:223–234.

MLA

Aslan Demir, Sema. “Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 22, sy Özel Sayı, Ocak 2022, ss. 223-34, doi:10.18037/ausbd.1053039.

Vancouver

1.Sema Aslan Demir. Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık. AÜSBD. 01 Ocak 2022;22(Özel Sayı):223-34. doi:10.18037/ausbd.1053039

Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık

Yunus Emre’nin Şiirlerinde Dilbilimsel Bir Kategori Olarak Kanıtsallık

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Marking of Evidentiality in the Context of First Person Participation in the Works of Mehmet Âkif Ersoy

Özbek Türkçesinde Miratif (Beklenmeyen Bilgi) Kategorisi

YENİ UYGURCADA KANITSALLIK SİSTEMİ