EN
TR
Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı
Öz
Sosyal istenirlik yanlılığı, araştırma katılımcılarının kendilerine yöneltilen araştırma sorularına toplumsal olarak kabul gören normatif cevaplar verme eğilimlerini ifade etmektedir. Bu yanlılık çalışmanın niteliğini ve incelenen olguyla ilgili uygun verilerin elde edilmesini olumsuz etkileyebilmektedir. Nitel araştırmalarda güven duyulabilirliğin sağlanması açısından sosyal istenirlik yanlılığının kavramsal çerçevesinin çizilmesi ve bu yanlılığın yönetimine ilişkin metodolojik hususların belirlenmesi büyük önem taşımaktadır. Bu doğrultuda anlatı temelli derleme olarak tasarlanan bu çalışma, nitel araştırmalarda sosyal istenirlik yanlılığının göstergelerini ve bu yanlılığın yönetimine ilişkin metodolojik hususları incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında sosyal istenirlik yanlılığının göstergeleri aşırı uyumluluk, inkâr, kısmi ya da belirsiz yanıtlar verme, cevaplar arasında tutarsızlık, abartma ya da olduğundan az gösterme ile kendini sunma ve iletişim tarzındaki değişimler olarak belirlenmiştir. Sosyal istenirlik yanlılığının yönetimine ilişkin metodolojik hususlar ise araştırma tasarımı ve veri oluşturma süreci olmak üzere iki düzeyde incelenmiştir. Bu hususlar; araştırma amacının açıkça tanımlanması, uygun yöntem ve tekniklerin seçilmesi, katılımcı seçim ölçütlerinin belirlenmesi, veri çeşitlemesinin sağlanması, görüşme sorularının genelden özele doğru kurgulanması, gönüllü katılımın güvence altına alınması, gizlilik ve mahremiyetin korunması ile araştırmacının yargılamayan ve saygılı bir tutum benimsemesi bağlamında ele alınmaktadır. Çalışma, sosyal istenirlik yanlılığı ile başa çıkmada söz konusu metodolojik hususların birbirini tamamlayan bir bütün olarak ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Çalışmamızın etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalar arasında yer aldığını beyan ederiz.
Kaynakça
- Adams, E. B., Harry, C., & Maguire, E. R. (2025). The role of community policing in communities with serious gang problems: Insights from Trinidad and Tobago. Journal of Criminal Justice, 97, 102382. https://doi.org/10.1016/j.jcrimjus.2025.102382
- Akçay, S., & Akar, B. (2025). Social workers' working experiences with men in the provision of mental health services. Social Work in Public Health, 40(4), 168–183. https://doi.org/10.1080/19371918.2025.2467391
- Akçay, S., & Koca, E. (2025). Challenges of conducting qualitative social work research with older adults. Educational Gerontology, 51(5), 518–531. https://doi.org/10.1080/03601277.2024.2402037
- Akın Arıkan, Ç., Baştemur, Ş., & Demirtaş Zorbaz, S. (2021). Marlowe-Crowne sosyal beğenilirlik ölçeği kısa form C'nin Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. HAYEF: Journal of Education, 18(2), 278–294. https://doi.org/10.5152/hayef.2021.20026
- Akın, A. (2010). İki boyutlu sosyal istenirlik ölçeğinin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin araştırılması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(3), 771–784. https://izlik.org/ JA34EU63EY
- Alexander, K., Mackey, J., McAllister, C., & Ellen, B. (2025). What do you want to hear? A self-presentation view of social desirability bias. Journal of Business Research, 191, 115191. https://doi.org/10.1016/j. jbusres.2025.115191
- Allen, L. N., Karanja, S., Tlhajoane, M., Tlhakenelo, J., Macleod, D., & Bastawrous, A. (2025). Comparison of telephone and in-person interview modalities: Duration, richness, and costs in the context of exploring determinants of equitable access to community health services in Meru, Kenya. International Journal of Qualitative Methods, 24. https://doi.org/10.1177/16094069241312012
- Bartels, W. O. (2024). The influence of social support on athletic identity: A qualitative study (Doctoral dissertation). The Chicago School of Professional Psychology.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Sosyolojide Niteliksel Yöntemler
Bölüm
Derleme
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
2 Temmuz 2025
Kabul Tarihi
23 Temmuz 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 26 Sayı: 3
APA
Boz, A. N., & Akçay, S. (2026). Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(3), 1637-1657. https://doi.org/10.18037/ausbd.1733348
AMA
1.Boz AN, Akçay S. Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı. AÜSBD. 2026;26(3):1637-1657. doi:10.18037/ausbd.1733348
Chicago
Boz, Ayşe Nur, ve Sinan Akçay. 2026. “Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 (3): 1637-57. https://doi.org/10.18037/ausbd.1733348.
EndNote
Boz AN, Akçay S (01 Eylül 2026) Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26 3 1637–1657.
IEEE
[1]A. N. Boz ve S. Akçay, “Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı”, AÜSBD, c. 26, sy 3, ss. 1637–1657, Eyl. 2026, doi: 10.18037/ausbd.1733348.
ISNAD
Boz, Ayşe Nur - Akçay, Sinan. “Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 26/3 (01 Eylül 2026): 1637-1657. https://doi.org/10.18037/ausbd.1733348.
JAMA
1.Boz AN, Akçay S. Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı. AÜSBD. 2026;26:1637–1657.
MLA
Boz, Ayşe Nur, ve Sinan Akçay. “Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 26, sy 3, Eylül 2026, ss. 1637-5, doi:10.18037/ausbd.1733348.
Vancouver
1.Ayşe Nur Boz, Sinan Akçay. Nitel Araştırmalarda Sosyal İstenirlik Yanlılığı. AÜSBD. 01 Eylül 2026;26(3):1637-5. doi:10.18037/ausbd.1733348