Peri Ağzı Olmayan Kız: Karanlık Bir Masal

Öz

Türk sinemasında distopya türü filmler çok fazla yer almamaktadır. Emin Alper'in 2015 tarihli Abluka'sı, Erdem Tepegöz'ün 2019 tarihli Gölgeler İçinde'si, Bir Netflix dizisi olarak Mert Baykal ve Umur Turagay'ın (2022) yönetmenliğini yaptığı Sıcak Kafa bu türde sınırlı ölçüde çekilmiş dizi ve filmler arasında yer alır. Bu çalışmada korku filmleri yönetmeni Can Evrenol'un karanlık bir masal olarak nitelendirdiği Peri Ağzı Olmayan Kız filmi Vladimir Propp'un masal biçimbilimi çözümlemesine göre analiz edilmiştir. Biçimbilimsel analizin yanı sıra film değindiği temalar ve anlatı özellikleri açısından da incelemeye tabii tutulmuştur. Film, bilinmeyen bir gelecekte, nükleer santral patlamasından 10 yıl sonra, Kuzey'de karantina altında ilkel yaşam süren bir bölgede geçmektedir. Filmin Çernobil felaketine ve Sinop/Mersin'de planlanan nükleer santral politikasına dair dışavurumcu bir eleştiri olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmada, Türk sinemasındaki distopik eğilimler, özellikle Abluka ve Gölgeler İçinde gibi panoptik gözetimi ve otoriterleşmeyi işleyen filmler üzerinden kısaca ele alındıktan sonra, Propp'un işlevler şemasını kullanılarak filmin anlatı yapısı detaylandırılmaktadır. Son olarak, filmin distopik metaforları ve ana karakterin (Peri), Kahramanın Sonsuz Yolculuğu bağlamındaki dönüşümü tartışılmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Peri ağzı olmayan kız
• Vladimir Propp
• biçimbilim
• distopya
• kahramanın sonsuz yolculuğu

Girl With No Mouth: A Dark Fairytale

Öz

Dystopian films are not very common in Turkish cinema. Emin Alper's 2015 film Abluka, Erdem Tepegöz's 2019 film Gölgeler İçinde, and the Netflix series Sıcak Kafa (2022), directed by Mert Baykal and Umur Turagay, are among the limited number of films and series made in this genre. This study will attempt to analyse the film Peri Ağzı Olmayan Kız (Girl with No Mouth), described by horror film director Can Evrenol as a dark fairy tale, according to Vladimir Propp's fairy tale morphology analysis. In addition to morphological analysis, the film examined in terms of the themes it touches upon and its narrative characteristics. The film is set in an unknown future, ten years after a nuclear power plant explosion, in a region in the North living a primitive life under quarantine. It reveals that the film is an expressive critique of the Chernobyl disaster and the planned nuclear power plant policy in Sinop/Mersin. After briefly discussing dystopian tendencies in Turkish cinema, particularly through films such as Abluka and Gölgeler İçinde, which deal with panoptic surveillance and authoritarianism, the study details the film's narrative structure using Propp's functional schema. Finally, the film's dystopian metaphors and the transformation of the main character (Peri) in the context of the Hero's Endless Journey discussed.

Anahtar Kelimeler

• Peri
• girl with no mouth
• Vladimir Propp
• morphology
• dystopia
• the hero's endless journey

Kaynakça

1. Booker, M. K. (1994). The dystopian impulse in modern literature fiction as social criticism. Greenwood Press.
2. Boym, S. (2009). Nostaljinin geleceği. (F. B. Aydar, Çev.). Metis Yayınları.
3. Campbell, J. (2013). Kahramanın sonsuz yolculuğu. (S. Gürses, Çev.). Kabalcı Yayınları.
4. Çalışkan, Ö. (2023). Retro dystopia in Turkish cinema: A mouthless girl in the shadows speaks through the antenna. Science Fiction Film and Television, 16(1-2), 115-138.
5. Dağ, Ü. (2019). Geleceği geçmişle kurgulamak bilimkurgu romanları ve çağcıllaştırılmış mitler. Palet Yayınları.
6. Demir, G. Y. (2023). Önsöz. In C. Lévi-Strauss, Mit ve anlam (G. Y. Demir, Çev.). Minotor Kitap.
7. Dundes, A. (2006). Mitte ikili karşıtlık: Geçmişe bakışta Propp/Levi-Strauss tartışması. Milli Folklor, 69, 110-117.
8. Dündar, H. (2002). Vladimir Propp ve masalın biçimbilimi. Milli Folklor, 14, 115-118.

9. Eliade, M. (2021). Mitlerin özellikleri. (S. Rifat, Çev.). Alfa Yayınları.
10. Erişen, B. A. (2017). Görsel imgelerin Abluka filminde yarattığı imgelem. Sinecine, 8, 61-78.
11. Evrenol, C. (2020, January 16). Can Evrenol'dan post-apokaliptik bir masal: "Peri: Ağzı Olmayan Kız". BantMag. https://bantmag.com/can-evrenoldan-post-apokaliptik-bir-masal-peri-agzi-olmayan-kiz
12. Fell, J. L. (1977). Vladimir propp in hollywood. Film Quarterly, 30(3), 19-28.
13. Fitting, P. (2021). Ütopya, distopya ve bilimkurgu. İçinde G. Claeys (Der.), Cambridge edebiyat araştırmaları ütopya edebiyatı (ss. 193-218). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
14. Grant, B. K. (2023). Film genre: The basics. Routledge.
15. Gün, G. (2016). Türkiye Sineması'nda hapsedilmişliğin güncel temsilleri: Abluka ve Sarmaşık. İleti-ş-im (24), 102-118.
16. Hicks, J. L. (2014). The dystopian cityscape in postmodern literature and film (Doctoral dissertation, University of California, Riverside).
17. Hillegas, M. R. (1967). The future as nightmare H. G. Wells and the anti-utopians. Oxford University Press.
18. Hughes, R., & Wheeler, P. (2013). Introduction eco-dystopias: Nature and the dystopian imagination. Critical Survey (2), 1-6.
19. Jung, C. G. (2016). Analitik psikoloji üzerine iki deneme. (İ. H. Yılmaz, Çev.). Pinhan Yayınları.
20. Karacabey, S. (2021). Brecht ve Sinema: Yarım Kalmış Bir Davanın Tarihi. İçinde S. Sert (Der.), Sinemanın teorisi (ss. 172-195). Yordam Kitap.
21. Levin, I. (1967). Vladimir Propp: An Evaluation on His Seventieth Birthday. Journal of the Folklore Institute, 4(1), 32-49.
22. Lévi-Strauss, C. (2023). Mit ve anlam (G. Y. Demir, Çev.). Minotor Kitap.
23. Nora, P. (2022). Hafıza mekanları. (M. E. Özcan, Çev.). Doğu Batı Yayınları.
24. Oskay, Ü. (2018). Çağdaş fantazya popüler kültür açısından bilimkurgu ve korku sineması. İnkılap Yayınları.
25. Özçalışkan, Ş. (1996). Vladimir Propp'un biçimbilimsel yaklaşımı çerçevesinde bir Keloğlan Masalının incelenmesi. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 7, 59-75.
26. Özgen, N., & Aycıl, D. (2022). Erdem Tepegöz'ün Gölgeler İçinde'ki distopik dünyasında kavramsal bir gezinti. Sinefilozofi (7)14, 236-254.
27. Prokhorov, A. (2021). The hero's journey and three types of metaphor in Pixar animation. Metaphor and Symbol, 36(4), 229-240.
28. Propp, V. (2022). Masalın biçimbilimi. (M. Rifat & S. Rifat, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
29. Rickards, N. G. (2018). Imagining race and neoliberalism in young adult dystopian cinema (Doctoral dissertation, University of Lethbridge, Canada).
30. Somay, B. (2015). Açılış Konuşması. Edebiyatın İzinde Fantastik ve Bilimkurgu. Der. Şahin S., Öztürk, B., Büyükarman, D. A. İstanbul: Bağlam Yayınları, 9-28.
31. Somay, B. (2015). Açılış Konuşması. İçinde S. Seval, B. Öztürk, & D. A. Büyükarman (Der.), Edebiyatın izinde fantastik ve bilimkurgu (ss. 9-28). Bağlam Yayınları.
32. Somay, B. (2021). Tarihin bilinçdışı popüler kültür üzerine denemeler: Metis Yayınları.
33. Somay, B. (2026). Fantezi, bilimkurgu ve başka meseleler. Metis Yayınları.
34. Suvin, D. (1979). Metamorphoses of science fiction: On the poetics and history of a literary genre. Yale University Press.
35. Toderici, R. (2015). Utopia, dystopia, film an introduction. Caietele Echinox, 29, 7-26.
36. Turner, V. (2024). İnsan toplumlarında simgesel eylem, dramalar, alanlar ve metaforlar (O. Gayretli, Çev.). Fol Kitap.
37. Uğur, V. (2019) Türk Bilimkurgu Edebiyatı ve Arketipler. Ankara: Günce Yayınları.
38. Vogler, C. (2009). Yazarın yolculuğu: Senaryo ve öykü yazımının sırları (K. Şahin, Çev.). Okuyan Us Yayınları.
39. Zipes, J. (2018). Peri masalları ve yıkma sanatı çocuklar için klasik masal türü ve uygarlık süreci. (Z. Ç. Kanburoğlu, Çev.). Alfa Yayınları.