Evlilikte Bilinçli Farkındalık, Empati ve Evlilik Doyumu Arasındaki İlişkinin Aile Sosyal Hizmeti Perspektifinden Analizi

Öz

Bu araştırmada, evli bireylerde bilinçli farkındalık, empati ve evlilik doyumu arasındaki ilişkiler aile sosyal hizmeti perspektifinden incelenmiştir. Araştırmanın kuramsal çerçevesi, sosyal hizmet disiplininin temel paradigmaları ile Yapısal Aile Kuramına dayandırılmıştır. Araştırma, 654 evli birey-den oluşan örneklem üzerinde nicel kesitsel araştırma deseni kullanılarak yürütülmüştür. Veriler, Sosyodemografik Bilgi Formu, Evlilikte Bilinçli Farkındalık Ölçeği, Empati Ölçeği ve Evlilik Doyumu Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Bulgu-lar, bilinçli farkındalığın evlilik doyumu ile güçlü ve pozitif yönde ilişkili olduğunu ve evlilik doyumundaki varyansın yaklaşık %39’unu açıkladığını göstermiştir. Benzer şekilde, bilinçli farkındalığın empati ile de güçlü ve pozitif yönde ilişkili olduğu ve empatideki varyansın yaklaşık %37’sini açıkladığı belirlenmiştir. Ayrıca, empatinin evlilik doyumu ile orta düzeyde pozitif bir ilişkiye sahip olduğu ve evlilik doyumundaki varyansın yaklaşık %23’ünü açıkladığı sap-tanmıştır. Bu bulgular, bilinçli farkındalık, empati ve evlilik doyumunun birbirleriyle ilişkili süreçler olarak işlediğini ve bu süreçlerin bütüncül biçimde ele alınmasının aile sosyal hizmeti perspektifinden daha sağlıklı ve işlevsel evlilik iliş-kilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceğini göstermektedir. Araştırma bulguları, aile sosyal hizmeti uygulamaları açısından önemli çıkarımlar sunmaktadır. Mikro düzeyde, sosyal hizmet uzmanları ve aile danışmanlarının, aile sınırları ve alt sistemlerine özel önem veren Yapısal Aile Kuramı doğrultusunda bilinçli farkındalık ve empati temelli müdahaleler geliştirmeleri önerilmektedir. Mezzo düzeyde, aile danışma merkezleri, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşlarının ilişki becerilerini güçlendirmeye yönelik koruyucu psikoeğitim ve grup temelli programlar sunmaları önem taşımaktadır. Makro düzeyde ise aile politikaları ve eğitim programlarının, ilişki eğitiminde yapısal yaklaşımları daha kapsamlı biçimde bütünleştirmesi, mesleki eğitim olanaklarını geliştirmesi ve toplumsal farkındalık çalışmaları aracılığıyla sağlıklı ilişki normlarını desteklemesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Evlilik
• bilinçli farkındalık
• empati
• ev-lilik doyumu
• aile
• aile sosyal hizmeti

An Analysis of the Relationship Between Mindfulness in Marriage, Empathy, and Marital Satisfaction from the Perspective of Family Social Work

Öz

Abstract This study examined the relationships among mindfulness, empathy, and marital satisfaction among married individuals from a family social work perspective. The theoretical framework was based on the core paradigms of social work and Structural Family Theory. A quantitative cross-sectional survey design was employed with a sample of 654 married individuals. Data were collected using the Sociodemographic Information Form, the Mindfulness in Marriage Scale, the Empathy Scale, and the Marital Satisfaction Scale. The findings indicated that mindfulness was positively and strongly associated with marital satisfaction, explaining approximately 39% of its variance. Mindfulness was also strongly and positively related to empathy, accounting for approximately 37% of the variance in empathy. In addition, empathy showed a moderate positive relationship with marital satisfaction and explained approximately 23% of its variance. These findings suggest that mindfulness, empathy, and marital satisfaction operate as interrelated processes and that their integration contributes to healthier and more functional marital relationships from a family social work perspective. The findings have important implications for family social work practice. At the micro le-vel, social workers and family counselors should implement mindfulness and empathy-based interventions informed by Structural Family Theory, with particular attention to family boundaries and subsystems. At the mezzo level, family coun-seling centers, local governments, and non governmental organizations should provide preventive psychoeducational and group based programs to strengthen relationship skills. At the macro level, family policies and educational curricula should further integrate structural approaches to relationship education, expand professional training, and promote healthy relationship norms through public awareness initiatives.

Anahtar Kelimeler

• Marriage
• mindful awareness
• empathy
• mari-tal satisfaction
• family
• family social work

Kaynakça

1. Akçabozan Kayabol, N. B., Çağ, P., Akbaş, U., Hatipoğlu Sümer, Z., Özbay, Y., Karacan Özdemir, N., Tatlı, C., Eker Durmuş, E., & Aydın, G. (2023). Evlilik doyumu ölçeği’nin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(1), 309-324. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1198940
2. Algan, T., & Özmete, E. (2025). Çözüm odaklı ailelerle sosyal hizmet müdahalesinin evli çiftlerin psikolojik iyi oluş ve aile yaşam doyumu düzeyleri üzerindeki etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 2025(Aile Özel Sayısı Cilt-1), 249-287. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1648112
3. Almutairi, N. M. M. & Meiri, D. E. A. F. (2024). The relative contribution of gratitude and mindfulness to predicting marital satisfaction in married women. Journal of Pioneering Medical Sciences, 13(5), 83- 88. https://doi.org/10.61091/jpms202413515
4. Arslantaş, S. N., & Daşbaş, S. (2025). Sosyal hizmette bakım etiği: İnsana duyarlı yaklaşım. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 381-398. https://doi.org/10.18037/ausbd.1581354
5. Babahanoğlu, R. & Mavili, A. (2018). Sosyal hizmet öğrencilerinin eleştirel düşünme eğilimleri ile bilinçli farkındalıkları arasındaki ilişkilerin incelenmesi (Konya örneği). Toplum ve Sosyal Hizmet, 29(1), 90- 113. https://izlik.org/JA99ZA45PK
6. Babahanoğlu, R. (2020). Eş seçiminde öncelikler: Bilimsel bir araştırma. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi (UKSAD), 6(2), 584-596. https://doi.org/10.46442/intjcss.813492
7. Babahanoğlu, R. (2021). Gençlerin bağlanma stilleri ile eş seçimi arasındaki ilişkinin incelenmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 17, 98-118. https://doi.org/10.46218/tshd.900972
8. Barnes, S., Brown, K. W., Krusemark, E., Campbell, W. K. & Rogge, R. D. (2007). The role of mindfulness in romantic relationship satisfaction and responses to relationship stress. Journal of Marital and Family Therapy, 33(4), 482–500. https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.2007.00033.x

9. Başyiğit, Ö. & Ülgen, H. (2024). Türkiye’de yapılmış çalışmalar bağlamında eş seçiminde etkili faktörler (2013-2023): Sistematik derleme. Aile Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, 7(1), 23-42. https://doi. org/10.58434/apdad.1438684
10. Berlamont, L., Ceulemans, E., Carlier, C., Verhofstadt, L., Ickes, W., Hinnekens, C. & Sels, L. (2023). Couple similarity in empathic accuracy and relationship well-being. Journal of Social and Personal Relationships, 41(6), 1301-1323. https://doi.org/10.1177/02654075231206412
11. Botta, A. A., Cadet, T. J., & Maramaldi, P. (2015). Reflections on a quantitative, group-based mindfulness study with social work students. Social Work with Groups, 38(2), 93-105. doi:10.1080/01609513.20 14.975885
12. Burpee, L. C. & Langer, E. J. (2005). Mindfulness and marital satisfaction. Journal of Adult Development, 12(1), 43–51. https://doi.org/10.1007/s10804-005- 1281-6
13. Büyüköztürk, Ş. (2024). Sosyal Bilimler için veri analizi el kitabı istatistik, araştırma deseni spss uygulamaları ve yorum. Pegem Yayıncılık.
14. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2023). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
15. Cankurtaran Ş., Topkaya N. & Şahin, E. (2023). Evli bireylerde bilinçli farkındalık ile evlilik doyumu arasındaki ilişkide evlilik çatışmasının aracı rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(3), 752-765. https://doi.org/10.36362/gumus.1168646
16. Carasso, E. & Segel-Karpas, D. (2024). Marital strain and emotional intimacy in midlife couples: The moderating role of empathy. Personal Relationships, 31(3), 648–663. https://doi.org/10.1111/ pere.12559
17. Çavuşoğlu, O. & Kara, H. Z. (2021). Sosyal hizmet uygulaması ve etik. Hüseyin Zahid Kara (Ed.), Sosyal hizmet uzmanının uygulama kılavuzu: Bütüncül bir rehber (s. 9-27). Eğitim Yayınevi.
18. Centeno, R. P. R. & Fernandez, K. T. G. (2020). Effect of mindfulness on empathy and self-compassion: an adapted MBCT program on Filipino college students. Behavioral Sciences, 10(61), 1–15. https://doi. org/10.3390/bs10030061
19. Cheang, R., Gillions, A. & Sparkes, E. (2019). Do mindfulness-based interventions increase empathy and compassion in children and adolescents: a systematic review. Journal of Child and Family Studies, 28, 1765–1779. https://doi.org/10.1007/s10826-019-01413-9
20. Chung, M-S. (2014). Pathways between attachment and marital satisfaction: The mediating roles of rumination, empathy, and forgiveness. Personality and Individual Differences, 70, 246-251. https:// doi.org/10.1016/j.paid.2014.06.032
21. Cochran, W. G. (1977). Sampling techniques. John Wiley & Sons.
22. Collins, D., Jordan, C., & Coleman, H. (2010). An introduction to family social work. Brooks/Cole, Cengage Learning.
23. Crain. E. (2017). The relationship between adlerian birth order and marital satisfaction (Doctoral Dissertation). The Chicago School of Professional Psychology.
24. Daks, J. S. & Rogge, R. D. (2020). Examining the correlates of psychological flexibility in romantic relationships and family dynamics: A meta-analysis. Journal of Contextual Behavioral Science, 18, 214–238. https://doi.org/10.1016/j.jcbs.2020.09.010
25. Davis, M. H. (2018). Empathy: A social psychological approach. Routledge.
26. De la Fuente-Anuncibay, R., González-Barbadillo, Á., González-Bernal, J., Cubo, E. and PizarroRuiz, J. P. (2019). Mediating effect of mindfulness cognition on the development of empathy in a university context. Plos One, 14(4), 1–12. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0215569
27. Duan, C. & Hill, C. E. (1996). The current state of empathy research. Journal of counseling psychology, 43(3), 261–274. https://doi.org/10.1037/0022-0167.43.3.261
28. Duyan, V. (2014). Sosyal hizmet: Temelleri, yaklaşımları, müdahale yöntemleri. Sosyal Çalışma Yayınları.
29. Emrahoğlu, E. F. (2021). Bilinçli farkındalık, evlilikte bilinçli farkındalık, empati ve evlilikte problem çözmenin evlilik doyumu ile ilişkisinin incelenmesi (Tıpta uzmanlık tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dışkapı Yıldırım Beyazıt Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi.
30. Erbay, E. (2019). Güç ve güçlendirme kavramları bağlamında sosyal hizmet uygulaması. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 19(42), 41-64. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.546674
31. Ersoy, E. G. & Köşger, F. (2016). Empati: Tanımı ve önemi. Osmangazi Tıp Dergisi, 38, 1–8.
32. Erus, S. M. & Deniz, M. E. (2018). Evlilikte bilinçli farkındalık ölçeğinin geliştirmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. The Journal of Happiness Well-Being, 6(2), 96-113.
33. European Statistical Office. (2025). Marriage and divorce statistics. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Marriage_and_divorce_statistics#Fewer_marriages.2C_more_divorces adresinden alındı.
34. Fincham, F. D. & Rogge, R. (2010). Understanding relationship quality: Theoretical challenges and new tools for assessment. Journal of Family Theory & Review, 2(4), 227–242. https://doi.org/10.1111/ j.1756-2589.2010.00059.x
35. Folgheraiter, F., & Raineri, M. L. (2017). The principles and key ideas of Relational Social Work. Relational Social Work, 1(1), 12-18, https://doi.org/10.14605/RSW111602
36. Gambrel, L. E. & Keeling, M. L. (2010). Relational aspects of mindfulness: Implications for the practice of marriage and family therapy. Contemporary Family Therapy, 32(4), 412-426. https://doi.org/10.1007/ s10591-010-9129-z
37. Gemescu, M. (2019). Mindfulness-based couples and family therapy: A literature review. Journal of Experiential Psychotherapy, 22(3), 46–59.
38. Gockel, A., Cain, T., Malove, S., & James, S. (2013). Mindfulness as clinical training: Student perspectives on the utility of mindfulness training in fostering clinical ıntervention skills. Journal of Religion & Spirituality in Social Work: Social Thought, 32(1), 36-59. doi:10.1080/15426432.2013.749146
39. Gottman, J. M. & Silver, N. (2015). The seven principles for making marriage work. Harmony Books.
40. Hermes, C. C. (2018). The influence of anxiety and mindfulness on relationship quality: A investigation of comparative and dyadic effects. (Doctoral dissertation). Auburn University.
41. Hick, S. F. & Furlotte, C. (2010). An exploratory study of radical mindfulness training with severely economically disadvantaged people: Findings of a Canadian study. Australian Social Work, 63(3), 281-298. doi:10.1080/0312407X.2010.496865
42. Hosseinzadeh-Asl, N., Dölek, K. & İl, S. (2021). Sosyal hizmet ve bilinçli farkındalık uygulamaları. Toplum ve Sosyal Hizmet, 32(2), 643-659. https://doi.org/10.33417/tsh.807494
43. Hutchison, E. D. & Wood, L. (2020). Essentials of human behavior: Integrating person, environment, and the life course. SAGE Publications.
44. Işık, E. (2023). Genel sistem teorisinden aile sistemleri teorisine: Aile çalışmalarında sistem kuramı. Dokuz Eylül Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 10(2), 701-716. https://izlik.org/JA38FS77YY
45. Jones, S. M., Bodie, G. D. & Hughes, S. D. (2019). The impact of mindfulness on empathy, active listening, and perceived provisions of emotional support. Communication Research, 46(6), 838–865. https:// doi.org/10.1177/0093650215626983
46. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler. Nobel Yayıncılık.
47. Karremans, J. C., Schellekens, M. P. J. & Kappen, G. (2017). Bridging the sciences of mindfulness and romantic relationships: A theoretical model and research agenda. Personality and Social Psychology Review, 21(1), 29– 49. https://doi.org/10.1177/1088868315615450
48. Kutlu, İ. & Aynacı, C. (2023). “Aile” ve “sosyal hizmet” konulu lisansüstü tezlerin betimsel içerik analizi. Taner Algan & Ümran Cihan Dündar (Ed.). Ailelerle sosyal hizmet: Temel alan ve tartışmalar (s. 219-236). Eğitim Yayınevi.
49. Long, E. C. J., Angera, J. J., Carter, S. J., Nakamoto, M. & Kalso, M. (1999). Understanding the one you love: A longitudinal assessment of an empathy training program for couples in romantic relationships. Family Relations: An Interdisciplinary Journal of Applied Family Studies, 48(3), 235–242. https:// doi.org/10.2307/585632
50. Lord, S. (2017). Mindfulness and spirituality in couple therapy: The use of meditative dialogue to help couples develop compassion and empathy for themselves and each other. Australian and New Zealand Journal of Family Therapy, 38(1), 98–114. https://doi.org/10.1002/anzf.1201
51. Mandal, E. & Lip, M. (2022). Mindfulness, relationship quality, and conflict resolution strategies used by partners in close relationships. Current Issues in Personality Psychology, 10(2), 135–146. https://doi. org/10.5114/cipp.2021.111981
52. Mavili Aktaş, A. (2004). Aile terapisinde sosyal hizmet yaklaşımı. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 7(7). https://doi.org/10.21560/spcd.29223
53. Mavili, A. (2015). Ben ve ailem. Atlas Akademi Yayınları.
54. Minuchin, S. (1974). Families and family therapy . Harvard University Press.
55. Mousavi, S. F. (2019). Marital satisfaction in married nurses in Tehran hospitals: The predictive role of mindfulness, family of origin, and dyadic coping skills. Iranian Journal of Psychiatric Nursing, 7(4), 50–56. https://doi.org/10.21859/ijpn-07407
56. Nichols, M. P., & Davis, S. D. (2016). Family therapy: Concepts and methods. Pearson.
57. Okan, N., Yılmaztürk, M. & Kürüm, B. (2020). Bilinçli farkındalık ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişkide temel empati becerilerinin aracı rol etkisinin incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi (8), 319-335. https://doi.org/10.21733/ibad.735391
58. Özgüven, İ. E. (2014). Evlilik ve aile terapisi. Nobel Akademik Yayıncılık.
59. Özpolat, A. O. & Özkan, Y. (2022). Aile sosyal destek programı (ASDEP) personelinin risk altındaki ailelerin psikososyal destek ihtiyaçlarına ilişkin deneyimleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(4), 1085-1101. https://doi.org/10.33417/ tsh.1045595
60. Özteke Kozan, H. İ., Baloğlu, M., Kesici, Ş., & Kamer, Z. (2019). Genç kızların evliliğe ilişkin görüşlerinin incelenmesi: Neden evlenirim? Neden evlenmem?. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, 50, 303-323. https://doi.org/10.21764/maeuefd.520263
61. Pak, M. D. & Öztürk, B. (2019). Yapısal aile terapisi kuramı ekseninde “İstanbullu Gelin” dizisinin analizi, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi / The Journal of International Social Research, 12(65), 1202-1208.
62. Park, C., Harris, V. W. & Duncan, J. C. (2024). The association between mindfulness and couple quality: The mediating roles of self-care and engagement in shared relationship activities. Journal of Family Therapy, 46(3), 1–15. https://doi.org/10.1111/1467-6427.12462
63. Rajabi, G., Kazemi, F. & Shiralinia, K. (2022). Evaluating the model of the relationship between mindfulness and marital satisfaction with mediation of marital empathy. Journal of Applied Psychological Research, 13(1), 183-198. https://doi.org/10.22059/japr.2022.320767.643793japr.ut.ac.ir
64. Rampage C. (1994). Power, gender, and marital intimacy. Journal of Family Therapy, 16(1), 125-137.
65. Şahin, Y. & Şirin, A. (2021). Development and validation of the empathy scale in marriage for Turkish cultural context. Spiritual Psychology and Counseling, 6(2), 63–72. https://dx.doi.org/10.37898/ spc.2021.6.2.136
66. Şahin, Y. & Şirin, A. (2025). The mediating role of marital awareness in the relationship between empathy, satisfaction and forgiveness in marriage. Harran Maarif Dergisi, 10(1), 90-107. https://doi. org/10.22596/hej.1684759
67. Serpen, A., & Hasgül, E. (2015). Sosyal hizmet uygulamalarında empatinin önemi ve yardım ilişkisi üzerindeki etkisi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi(35). https://doi.org/10.21560/spcd.36331
68. Sharifi, M., Fatehizade, M. S., Bahrami, F., Jazayeri, R. & Etemadi, O. (2019). The effectiveness of mindfulness-integrated transactional analysis therapy on marital quality of women with interpersonal dependency. Quarterly Journal of Woman and Society, 9(36), 177–196. Smith, A. R. (2015). Mindfulness and marital satisfaction: Direct and indirect effects. (Doctoral dissertation). Colorado State University.
69. Trent, N. L., Park, C., Bercovitz, K. & Chapman, I. M. (2016). Trait socio-cognitive mindfulness is related to affective and cognitive empathy. Journal of Adult Development, 23(1), 62–67. https://doi. org/10.1007/s10804-015-9225-2
70. Trowbridge, K. & Mische Lawson, L. (2016). Mindfulness-based interventions with social workers and the potential for enhanced patient-centered care: A systematic review of the literature. Social Work in Health Care, 55(2), 101-124. doi:10.1080/00981389.2015.1094165
71. Tuncay, T. & Tekin, H. H. (2021). Sosyal hizmet mesleğinin ABC’si. Nika Yayınevi.
72. Tuncay, T., & İl, S. (2009). Sosyal hizmet uygulamasında empatiyi yeniden düşünmek. Toplum ve Sosyal Hizmet, 20(2), 39-56.
73. Turan, N. (2012). Birey ve aileler ile sosyal hizmet. Ankara: SHUDER Genel Merkezi.
74. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). Evlenme ve boşanma istatistikleri, 2024. https://data.tuik.gov.tr/ Bulten/Index?p=Evlenme-ve-Bosanma-Istatistikleri-2024-54194 adresinden alındı.
75. Uyanık, A., Seymen, Ö. & Demirdil, G. (2025). Yeni evlenecek çiftlerin eş seçim önceliklerinin incelenmesi. TOGU Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 262-276.
76. Wen, X., Zhang, Q., Zhou, Y., Du, J. & Xu, W. (2022). Mindfulness and intimate relationship satisfaction in daily life: The role of empathy. Psychology Journal, 11(4), 500-509. https://doi.org/10.1002/pchj.535
77. Yıldırım, B. (2020). Sosyal hizmet uygulamasında Bowen’ın aile sistemleri yaklaşımı. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 20(47), 287-312. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.508699
78. Yıldırım, İ. (2007). Üniversite öğrencilerinin eş seçme kriterleri. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 3(27), 15-30. https://doi.org/10.17066/pdrd.79633
79. Yousofi, F., Bakhtiarpour, S., Makvandi, B. & Naderi, F. (2020). The causal relationship between mental strength and mindfulness with marital satisfaction through parental stress. International Journal of Psychology, 14(2), 132–157. https://doi.org/10.22034/ijpb.2021.202385.1120