The Institutional Process from Adapazarı İdman Yurdu to the Establishment of Sakaryaspor

Öz

This study examines the development and institutionalization of football in Adapazarı between 1917 and 1965 through the case of Adapazarı İdman Yurdu. It aims to reveal how locally initiated sporting activities evolved into an organized structure and contributed to the formation of a regional sports culture. The study is based on the assumption that sport is not merely a physical activity but also an important factor in the construction of social identity and local belonging. A historical methodology was employed in the research, utilizing archival documents, local and national newspapers, periodicals, and relevant literature. The findings indicate that the development of football in Adapazarı did not follow a linear trajectory but was shaped by periods of interruption, merger, and reorganization. In this process, Adapazarı İdman Yurdu played a central role in organizing and sustaining local football activities. In conclusion, the study demonstrates that local sports clubs function not only as athletic institutions but also as key agents in broader processes of social transformation and institutional development.

Anahtar Kelimeler

• Adapazarı
• football history
• institutionalization of sport
• local sports clubs
• Adapazarı İdman Yurdu

Adapazarı İdman Yurdu'ndan Sakaryaspor'un Kuruluşuna Uzanan Kurumsal Süreç

Öz

Bu çalışma, 1917–1965 yılları arasında Adapazarı’nda futbolun gelişimini ve kurumsallaşma sürecini Adapazarı İdman Yurdu örneği üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, yerel ölçekte başlayan spor faaliyetlerinin zaman içerisinde nasıl örgütlü bir yapıya kavuştuğunu ve bölgesel düzeyde etkili bir spor kültürü oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmada, sporun yalnızca fiziksel bir faaliyet değil, aynı zamanda toplumsal kimlik ve yerel aidiyetin oluşumunda etkili bir unsur olduğu varsayımından hareket edilmiştir. Araştırmada tarihsel yöntem benimsenmiş; başta yerel ve ulusal gazeteler olmak üzere arşiv belgeleri, süreli yayınlar ve ilgili literatürden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, Adapazarı’nda futbolun doğrusal bir gelişim göstermediğini; aksine kesintiler, birleşmeler ve yeniden yapılanma süreçleri üzerinden kurumsallaştığını ortaya koymaktadır. Bu süreçte Adapazarı İdman Yurdu’nun yerel futbolun örgütlenmesinde belirleyici bir rol üstlendiği görülmektedir. Sonuç olarak çalışma, yerel spor kulüplerinin yalnızca sportif yapılar olmadığını; aynı zamanda toplumsal dönüşümün ve kurumsal gelişimin önemli aktörleri olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Adapazarı
• futbol tarihi
• sporun kurumsallaşması
• yerel spor kulüpleri
• Adapazarı İdman Yurdu

Kaynakça

1. Atabeyoğlu, C. (1991). Türk Spor Tarihi Ansiklopedisi. İstanbul: Fotospor Yayınları.
2. Atalı, L. (2007). Kocaeli’nin Spor Tarihi. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları.
3. Erek, H. İ. (2024). Kaybolan Geçmişin İzini Sürmek: Adapazarı Kent Tarihi (1923-1980). (Doktora Tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi.
4. Erendil, M. (1990). Dünden Bugüne Sakarya İli. Ünal Ofset.
5. Erol, Ö. S. (2021). Tek partili dönemin örgün eğitim kurumları: Kent ve köy uygulamalarıyla Kocaeli örneği. Atatürk Yolu Dergisi, (69), 242–284. https://doi.org/10.46955/ankuayd.1028390.
6. Fişek, K. (1985). 100 Soruda Türkiye Spor Tarihi. İstanbul: Gerçek Yayınevi.
7. Güler, Ş. (1969, 5 Mart). Efendiliği ile Tanınmış Bir Gerçek Sporcu: Ziya Sel. Sesim.
8. Gürer, Ö. F. (2010). Niğde Spor Tarihi. Maya Basın Yayın Matbaacılık.

9. Karakaya, Y. E., & Devecioğlu, S. (2020). Erken dönem Türk tarihinden II. Meşrutiyet’e kadar spor kulüplerinin modernleşme süreci. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 18(Spor Tarihi Özel Sayı), 106-121. https://doi.org/10.33689/spormetre.721947
10. Morpa Spor Ansiklopedisi. (2005). Futbol (C 2) Doğus Ofset.
11. Narin, R. (2023). Bafraspor ve 1937 Yılı Türkiye Grup Şampiyonluğu. O. Köse (Ed.), Tarihi, Sosyal ve Kültürel Yönleriyle Bafra. Berikan Yayınları.
12. Oral, A. (2005, 10 Nisan). Adapazarı’nda Futbol. Özgür Pazar.
13. Özlü, Z., & Demir, E. (2019). Türkiye’de belediyecilik uygulamaları: 1934 yılı İzmit örneği. Uluslararası Orhan Gazi ve Kocaeli Tarihi-Kültürü Sempozyumu-V Bildirileri Kitabı, (Cilt 2) Kocaeli Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
14. Sakarya Valiliği, (1970). 1967 Sakarya İl Yıllığı, Sulhi Garan Matbaası.
15. Tunç, B. (2016). Demokrat Parti Döneminde Kocaeli 1950-1960. (Doktora Tezi). Sakarya Üniversitesi.
16. Ulugün, F. Y. (2024). Kocaeli Spor Tarihi’nden Damlalar. İzmit Rotary Kulübü Kültür Yayınları.
17. Uluskan, S. B. (2025). Türkiye’nin İlk Futbol Şampiyonası ve Şampiyonu Harbiye Mektebi (1924). Cumhuriyet'in Kuruluşundan Türkiye Yüzyılına Türk Sporu Kongresi (25-27 Nisan 2024). Türk Tarih Kurumu Yayınları. 579-580.
18. Yurt Ansiklopedisi. (1982-1983). (C 9). Anadolu Yayınları.
19. BCA. 490.1.0.0/675.283.1-43, 44.
20. BCA. 490.1.0.0-1114.66.1.
21. Ada Postası, 25 Mayıs 1948, s. 2.
22. Ada Postası, 20 Temmuz 1948, s. 1.
23. Ada Postası, 19 Temmuz 1949, s. 1.
24. Ada Postası, 2 Ağustos 1949, s. 1.
25. Ada Postası, 9 Ağustos 1949, s. 1.
26. Ada Postası, 14 Ekim 1949, s. 1-2.
27. Ada Postası, 10 Temmuz 1951, s. 2.
28. Akşam, 9 Ağustos 1934, s. 6.
29. Akşam, 21 Eylül 1934, s. 5.
30. Akşam, 6 Mart 1935, s. 7.
31. Cumhuriyet, 25 Ağustos 1924, s. 5.
32. Cumhuriyet, 23 Eylül 1934, s. 4.
33. Cumhuriyet, 13 Haziran 1936, s. 6.
34. Demokrat Sakarya, 24 Aralık 1954, s. 1.
35. Haber, 14 Temmuz 1934, s. 4.
36. Haber, 12 Ağustos 1934, s. 2.
37. Haber, 16 Ağustos 1934, s. 9.
38. Haber, 23 Eylül 1934, s. 5.
39. Haber, 27 Eylül 1937, s. 7.
40. Hâkimiyeti Milliye, 12 Eylül 1934, s. 3.
41. Halkın Sesi, 1 Aralık 1958, s. 1.
42. İkdam, 25 Ağustos 1929, s. 5.
43. İkdam, 1 Eylül 1929, s. 5.
44. Olimpiyat, 18 Ağustos 1934, Sayı 173.
45. Sakarya Yenihaber, 26 Ağustos 2018, s. 10.
46. Son Posta, 12 Eylül 1934, s. 4.
47. Son Posta, 21 Eylül 1934, s. 8.
48. Son Posta, 24 Eylül 1934, s. 4.
49. Son Posta, 27 Eylül 1937, s. 9.
50. Son Posta, 16 Teşrinievvel 1934, s. 4.
51. Son Posta, 3 Teşrinievvel 1934, s. 4.
52. Spor Alemi, 10 Kasım 1923, no 7, s. 13.
53. Spor Alemi, 22 Şubat 1925, no 25-162, s. 13.
54. Tan, 14 Haziran 1936, s. 4.
55. Tan, 12 Mart 1937, s. 6.
56. Türk Yolu, 19 Mart 1940, s. 3. Ulus, 28 Eylül 1937, s. 2.
57. Ulus, 13 Aralık 1952, s. 4.
58. Vakit, 27 Ağustos 1929, s. 2.
59. Vakit, 16 Ağustos 1934, s. 8.
60. Vakit, 21 Eylül 1934, s. 7.
61. Vakit, 22 Eylül 1934, s. 7.
62. Yeni Sakarya, 16 Temmuz 1965, s. 6.
63. Yeni Sakarya, 17 Temmuz 1965, s. 6.