Yazılı Basında Afet Haberciliği ve İktidar: Medya Sahiplik Yapıları ve Söylem Dönüşümü Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Türkiye'de afet haberciliğini şekillendiren medya-iktidar ilişkisini tarihsel bir karşılaştırma üzerinden incelemeyi amaçlar. Bu doğrultuda, Türkiye'nin yaşadığı iki büyük deprem -17 Ağustos 1999 ve 6 Şubat 2023- örnek olay olarak seçilmiş; her bir depremi izleyen ilk hafta boyunca beş gazetenin afet gündemini nasıl çerçevelediği söylem analizi yöntemiyle karşılaştırmalı biçimde ele alınmıştır. Karşılaştırmalı söylem analiziyle, yazılı basının güç ilişkileri temelinde egemen söylemi inşa ederken başvurduğu argümanları, görmeyi ve görmemeyi tercih ettiği noktaları, haber dilinin zamanın jargonuyla ilişkisini, incelenen gazetelerin mevcut mülkiyet yapılarının içerikle doğrudan ilişkisini iki dönemin benzerliği ve farklılıkları üzerinden ortaya koymaya çalışır. Bu çalışmanın, teorik alt yapısı, egemen söyleme ilişkin rıza üretiminin en önemli araçlarından birinin medya olduğundan hareketle, medya-iktidar ilişkisini sermaye politikası üzerinden tartışan eleştirel perspektiften ele alınır. Çalışma, gazetelerin sahiplik yapılarının ve mevcut iktidar ile ilişkilerinin haberin çerçevelenmesine yansımalarının anlaşılmasını amaçlamaktadır. Sonucun, güç ilişkileri bağlamında ana akımdaki söylemin nasıl inşa edildiğine ilişkin bir kavrayışa katkı sunması beklenir. Çalışma, iki farklı dönemde yaşanan büyük afetlerin haber söylemi üzerinden çözümlenmesiyle, medyanın kriz anlarındaki temsil biçimlerine tarihsel bir perspektif sunmaktadır. Bu karşılaştırmalı yaklaşım, yalnızca geçmişe dair bir inceleme değil; günümüz medya düzeninde kriz ve iktidar ilişkilerinin nasıl biçimlendiğini anlamaya da katkı sağlayan bir çerçeve niteliğindedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet haberciliği
• kriz iletişimi
• kitle iletişimi
• medya sahipliği
• siyasal iletişim

Disaster Journalism and Power: A Comparative Analysis of Media Ownership Structures and Discourse Transformation in Turkish Print Media

Öz

This study examines the media-power relationship that shapes disaster journalism in Turkey through a historical comparative lens. To this end, two major earthquakes -the 17 August 1999 Marmara earthquake and the 6 February 2023 Kahramanmaraş earthquakes- are selected as case studies, and the way five newspapers framed the disaster agenda during the first week following each event is analyzed through comparative discourse analysis.Using comparative discourse analysis, it investigates how print media constructed dominant discourse through power relations, which aspects of the events were emphasized or obscured, how news language reflected the prevailing jargon of each period, and how newspapers’ ownership structures shaped their coverage. The theoretical framework adopts a critical perspective that understands the media as one of the key instruments in the production of consent for hegemonic discourse. In this context, the relationship between media and power is discussed through the lenses of capital and political economy. The study seeks to reveal how the ownership structures of newspapers and their relationships with political power are reflected in news framing. The findings are expected to contribute to a better understanding of how mainstream discourse is constructed within power relations. By analyzing news discourse on two major disasters from different historical periods, the study also offers a historical perspective on media representations in times of crisis. In this respect, the comparative framework provides not only an examination of the past but also a basis for understanding how crisis narratives and power relations are shaped in today’s media environment.

Anahtar Kelimeler

• Disaster journalism
• crisis communication
• mass communication
• media ownership
• political communication

Kaynakça

1. Akser, M. & Baybars-Hawks, B. (2024). Media systems and media capture in Turkey: A case study. Media and Communication, 12, 1-17.
2. Aldamen, Y. & Hacimic, E. (2023). Positive determinism of Twitter usage development in crisis communication: Rescue and relief efforts after the 6 February 2023 earthquake in Türkiye as a case study. Social Sciences, 12(8), 436.
3. Cottle, S. (2009). Global crisis reporting: Journalism in the global age. Open University Press.
4. Entman, R. M. (1993). Framing: Toward clarification of a fractured paradigm. Journal of Communication, 43(4), 51-58.
5. Esen, B. & Gumuscu, S. (2016). Rising competitive authoritarianism in Turkey. Third world quarterly, 37(9), 1581-1606.
6. Fuchs, C. (2015). Culture and economy in the age of social media. Routledge.
7. Golding, P. & Murdock, G. (Eds.). (1997). The political economy of the media (Vol. 1). Edward Elgar.
8. Herman, E. S. & Chomsky, N. (1988). Manufacturing consent: The political economy of the mass media. Pantheon Books.

9. İnceoğlu, Y. & Çoban, S. (2016). Medya, iktidar, ideoloji. Ayrıntı Yayınları.
10. Moeller, S. D. (2002). Compassion fatigue: How the media sell disease, famine, war and death. Routledge.
11. Mueller, J. E. (1970). Presidential popularity from Truman to Johnson. American political science review, 64(1), 18-34.
12. Tierney, K., Bevc, C., & Kuligowski, E. (2006). Metaphors matter: Disaster myths, media frames, and their consequences in Hurricane Katrina. The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 604(1), 57-81.
13. van Dijk, T. A. (1988a). News as discourse. University of Groningen.
14. van Dijk, T. A. (1988b). News analysis: Case studies of international and national news in the press. Lawrence Erlbaum Associates.
15. van Dijk, T. A. (1997). Discourse as social interaction. In T. A. van Dijk (Ed.), Discourse studies: A multidisciplinary introduction (Vol. 2, pp. 1-37). Sage.
16. Yesil, B. (2016). Media in new Turkey: The origins of an authoritarian neoliberal state. University of Illinois Press.
17. Akit. (1999, 18-24 Ağustos). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.
18. Cumhuriyet. (1999, 18-24 Ağustos). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.
19. Cumhuriyet. (2023, 7-13 Şubat). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.
20. Hürriyet. (1999, 18-24 Ağustos). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.
21. Hürriyet. (2023, 7-13 Şubat). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.
22. Sabah. (1999, 17-24 Ağustos). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.
23. Sabah. (2023, 7-13 Şubat). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.
24. Yeni Akit. (2023, 7-13 Şubat). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.
25. Yeni Şafak. (1999, 18-24 Ağustos). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.
26. Yeni Şafak. (2023, 7-13 Şubat). [Birinci sayfa arşivi]. İstanbul.