Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu

Esat Ayyıldız

doi:10.18037/ausbd.845803

Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu

Öz

Hiciv (hicâ’) sanatı, Arap edebiyatının ana edebî tarzlarından biridir. Bu türün içerisinde, kusurlar, yenilgiler, budalalıklar, zaaflar, noksanlıklar ve hatalar, tercihen kabilelerin, hiziplerin, ailelerin, bireylerin yahut bizzat toplumun kendisinin ıslah edilmesi amacıyla alaya alınmaktadır. Arapçadaki hicâ’ sözcüğü, muhtemelen İbranicedeki h-g-h kökü ile eşasıllıdır. Hicâ’'nın asli anlamı, “sessizce bir sedayı telaffuz etmek, mırıldanmak, büyülü sözler söylemek ve büyülemek” olabilir. Ayrıca bu sözcüğün “tefekkür” manası da bulunmaktadır. Arap hicvinin kökeni, muhtemelen büyücülüğe dayanmaktadır. Söz konusu büyücülük, herhangi bir kabilenin veya bireyin itibarını zedelemesi umulan bir tür sihirli efsun yahut kâhinlere has bir lanetlemedir. İslam öncesindeki bir Arap yergicisi, kabilesinin kâhinidir. Arap edebiyatının ilk yergisel şiirleri, şeytanlarla ya da cinlerle iletişim kurduğu varsayılan kişilerce, düşmanların yok edilmesi amacıyla terennüm edilmiştir. Hicivcinin muazzam itibarı, büyücü olarak üstlendiği rolden kaynaklanmaktadır. Çünkü onun birincil vazifesi, efsunlu beyitler nazmetmektir. Bu şiirsel tür, erken dönem Arapları tarafından, gerek müstakil ve kısa parçalar halinde gerekse çok temalı bir kasidenin tematik bir bölümü olarak geniş çapta işlenmiştir. Bu çalışmada eski Arap hicvinin doğuşu ve antik yergi gelenekleri ile ilişkisi incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

el-A‘şâ, M. (t.y.). Dîvânu’l-A‘şâ el-Kebîr. M. Huseyn (haz.). el-Cemâmîz: Mektebetu’l-Adâb.
Apak, A. (2015). İslam öncesi Arapların ulûhiyet anlayışında kâhinlerin yeri. M. M. Söylemez (ed.). Cahiliye Araplarının ulûhiyet anlayışı (53-77) içinde. Ankara: Ankara Okulu.
Atto, S. (1990). Süryanice-Türkçe sözlük (2. Baskı). Hollanda: Simon Atto.
Balcı, İ. (2009). Bedir savaşıyla ilgili mucizevi rivayetlerin Kur’ân, Hadis ve tarih verilerine göre kritiği. İSTEM, 13, 85-124. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/istem/issue/26540/279426
Ball, C. J. (1913). Chinese and Sumerian. Londra: Oxford University Press.
Bensew, J. L. (1862). Ozar haschoroschim, hebräisch-deutsches und deutsch-hebräisches Wörterbuch über das Alte Testament (4. Baskı, Cilt 1). Viyana: Verlag von J. Knöpflmacher und Söhne.
Booth, M. (2014). The sacred history: How angels, mystics and higher intelligence made our world. New York: Atria Books.
Bryces, T. (2014). Ancient Syria: A three thousand year history. Oxford: Oxford University Press. ed-Dârimî, Ebû M. A. b. A. (1421/2000). Musnedu’d-Dârimî (Cilt 1). H. S. U. ed-Dârânî (thk.). Riyad: Dâru’l-Muġnî li’n-Neşr ve’t-Tevzî‘.

Ḍayf, Ş. (t.y.). Târîḫu’l-edebi’l-‘Arabî; el-‘Aṣru’l-Câhilî (22. Baskı, Cilt 1). Kâhire: Dâru’l-Me‘ârif.
ed-Dehhân, S. (t.y.). el-Hicâ’ (3. Baskı). Kâhire: Dâru’l-Me‘ârif.
Farès, B. (1932). L'Honneur chez les Arabes avant l'Islam. Paris: Librairie d'Amérique et d'Orient Adrien Maisonneuve.
Figueroa, M. R. (1975). Mercaderes, dioses y beduinos: El sistema de autoridad en Arabia preislámica. Meksika: Colegio de México.
el-Fîrûzâbâdî, M. (2005). el-Ḳâmûsu’l-muḥîṭ (8. Baskı). Mektebu Taḥḳîḳi’t-Turâs̱ fî Muesseseti’r-Risâle (thk.). Beyrût: Muessesetu’r-Risâle.
Friedmann, J. L. (2013). Music in biblical life: The roles of song in ancient Israel. Kuzey Carolina-Londra: McFarland & Company.
van Gelder, G. J. H. (1989). The bad and the ugly: Attitudes towards invective poetry (hijāʼ) in classical Arabic literature. Leiden-New York-Kopenhag-Köln: E. J. Brill.
Geyer, R. (1892). Gedichte und Fragmente des 'Aus ibn Ḥajar. Viyana: In Commission bei F. Tempsky.
Goldziher, I. (1891). Die Ǵinnen der Dichter. Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 45(4), 685-690. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/43362203
Goldziher, I. (1896). Abhandlungen zur arabischen Philologie (Cilt 1). Leiden: E. J. Brill.
Huart, C. (1903). A history of Arabic literature. New York: D. Appleton and Company.
Huseyn, M. M. (t.y.). el-Hicâ’ ve’l-heccâ’ûn fî’l-Câhiliyye. el-Cemâmîz: Mektebetu’l-Âdâb.
Ibn Qotaiba. (1947). Introduction au Livre de la Poésie et des Poètes. M. Gaudefroy-Demombynes (haz.), Paris: Les Belles Lettres.
İbn ‘Abdi’l-Berr, Ebû Ö. (1412/1992). el-İstî‘âb fî ma‘rifeti’l-Aṣḥâb (Cilt 3). A. M. el-Becâvî (thk.). Beyrut: Dâru’l-Cîl.
İbn ‘Âşûr, M. eṭ-Ṭ. (1984). Tefsîru’t-taḥrîr ve’t-tenvîr (Cilt 9). Tunus: Dâru’t-Tûnisiyye li’n-Neşr.
İbn Hişâm (1375/1955). es-Sîretu’n-Nebevîyye (2. Baskı, Cilt 2). M. es-Saḳḳâ, İ. el-Ebyârî, ‘A. eş-Şelebî (haz.). Mısır: Mustafa el-Bâbî el-Ḥalebî ve Evlâduhu.
İbn Manẓûr, Ebû’l-F. (t.y.). Lisânu’l-‘Arab (Cilt 15). Beyrut: Dâr Ṣâdır.
İbnu’l-Es̱îr, Ebû’l-Ḥ. (1407/1987). el-Kâmil fî’t-târîḫ (Cilt 1). Ebû’l-F. ‘A. el-Ḳâḍî (thk.). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye.
İbn Zâkûr, Ebû ‘Abdi’l-lah Muhammed b. Kasım el-Fâsî (2013). ‘Unvânu’n-Nefâse fî Şerḥi’l-Ḥamâse (Cilt 1). M. Cemâlî (thk.). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye.
Jacob, G. (1897). Altarabisches Beduinenleben: Nach den Quellen geschildert. Berlin: Mayer & Müller.
el-Ḳayrevânî, İbn R. (1401/1981). el-‘Umde: Fî meḥâsini’ş-şi‘r ve âdâbihi ve naḳdihi (5. Baskı, Cilt 1). M. M. Abdülhamid (haz.). Beyrut: Dâru’l-Cîl.
König, E. (1910). Hebräisches und aramäisches Wörterbuch zum Alten Testament. Leipzig: Dieterich'sche Verlagsbuchhandlung.
Kramer, S. N. (1949). Schooldays: A Sumerian composition relating to the education of a scribe. Journal of the American Oriental Society, 69(4), 199-215. doi: 10.2307/596246
Kramer, S. N. (2002). Tarih Sümer’de başlar (2. Baskı). H. Koyukan (çev.). İstanbul: Kabalcı.
Kur’an-ı Kerim (2018). (5. Baskı). İstanbul: Diyanet İşleri Başkanlığı.
Mevsû‘atu’ş-Şurûḳ (1994). (Cilt 1). Kâhire: Dâru’ş-Şurûḳ.
Montgomery, J. E. (1986). Dichotomy in jâhilî poetry. Journal of Arabic Literature, 17, 1-20. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/4183129
Nork, Fr. (1842). Vollständiges Hebräisch-chaldäish-rabbinisches Wörterbuch über das Alte Testament. Grimma: Verlags-Comptoirs.
Pellat, C. (1986). Hidjâ’. The encyclopaedia of Islam (Cilt 3). Leiden: E. J. Brill.
er-Râzî, M. (1401/1981). Tefsîru'l-Faẖri’r-Râzî (Cilt 2). Beyrut: Dâru’l-Fikr.
Rollston, C. A. (2001). Ben Sira 38:24-39:11 and the "Egyptian satire of the trades": A reconsideration. Journal of Biblical Literature, 120(1), 131-139. doi:10.2307/3268597
Russell, B. & Russell, D. (1959). The Prospects of Industrial Civilization (2. Baskı). Londra-New York: Routledge.
Simpson, W. K. (2003). The literature of ancient Egypt: An anthology of stories, instructions, and poetry (3. Baskı). R. K. Ritner, W. K. Simpson vd. (çev.). New Haven-Londra: Yale University Press.
Smith, R. P. (1998). A compendious Syriac dictionary. J. P. Smith (ed.). Indiana: Eisenbrauns.
Stordalen, T. (2013). Ancient Hebrew meditative recitation. H. Eifring (ed.). Meditation in Judaism, Christianity and Islam: Cultural histories (17-32) içinde. Londra-Yeni Delhi: Bloomsbury.
Şemseddin, İ. (1423/2002). Ḳıṣaṣu’l-‘Arab: Mevsû‘a turâsiyye câmi‘a (Cilt 4). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye.
The Holy Bible: King James version. (2011). ABD: Hendrickson Publishers.
et-Tuncî, M. (1419/1999). el-Mu‘cemu’l-mufaṣṣal fî’l-edeb (2. Baskı, Cilt 2). Beyrut: Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye.
van Vloten, G. (1893). Dämonen, Geister und Zauber bei den alten Arabern. Mittheilungen aus Djâhitz' Kitâb al-haiwân. Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes, 7, 169-187. Erişim adresi: https://www.jstor.org/stable/23860807
Wehr, H. (1985). Arabisches Wörterbuch für die Schriftsprache der Gegenwart (5. Baskı), Wiesbaden: Harrassowitz Verlag.
Willmet, I. (1784). Lexicon Linguae Arabicae: In Coranum, Haririum et Vitam Timuri. Rotterodami: C. R. Hake.
Wilson, J. A. (1992). Ancient Near Eastern texts: Relating to the Old Testament (5. Baskı). J. B. Pritchard (ed.). Princeton-New Jersey: Princeton University Press.
Yakup b. İshak, Ebû ‘A. (1419/1998). Musnedu Ebî ‘Avâne (Cilt 5). E. b. ‘Â. ed-Dimaşḳî (thk.). Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife.
Zuheyr b. Ebî Sulmâ (1426/2005). Şerḥu Dîvâni Zuheyr b. Ebî Sulmâ (2. Baskı). Ḥ. Ṭammâs (haz.). Beyrut: Dâru’l-Ma‘rife.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Esat Ayyıldız Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Aralık 2020

Gönderilme Tarihi

22 Ocak 2020

Kabul Tarihi

20 Aralık 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 20 Sayı: 4

DOI

https://doi.org/10.18037/ausbd.845803

IZ

https://izlik.org/JA48EW93MA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Ayyıldız, E. (2020). Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(4), 269-282. https://doi.org/10.18037/ausbd.845803

AMA

1.Ayyıldız E. Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu. AÜSBD. 2020;20(4):269-282. doi:10.18037/ausbd.845803

Chicago

Ayyıldız, Esat. 2020. “Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 20 (4): 269-82. https://doi.org/10.18037/ausbd.845803.

EndNote

Ayyıldız E (01 Aralık 2020) Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 20 4 269–282.

IEEE

[1]E. Ayyıldız, “Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu”, AÜSBD, c. 20, sy 4, ss. 269–282, Ara. 2020, doi: 10.18037/ausbd.845803.

ISNAD

Ayyıldız, Esat. “Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 20/4 (01 Aralık 2020): 269-282. https://doi.org/10.18037/ausbd.845803.

JAMA

1.Ayyıldız E. Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu. AÜSBD. 2020;20:269–282.

MLA

Ayyıldız, Esat. “Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu”. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, c. 20, sy 4, Aralık 2020, ss. 269-82, doi:10.18037/ausbd.845803.

Vancouver

1.Esat Ayyıldız. Eski Arap Hicvinin Özgün Bir Edebî Tür Olarak Doğuşu. AÜSBD. 01 Aralık 2020;20(4):269-82. doi:10.18037/ausbd.845803