Bir Muhallefat Defterine Dayalı Statü-Tüketim Örüntüleri: Sosyal Ağ Yaklaşımıyla Bir Vaka Analizi

Öz

Bu çalışma, 1778 tarihli bir müsadere defteri üzerinden Hüdavendigar Sancağı mutasarrıfı Mustafa Paşa'nın mallarınınH satış sürecini sosyal ağ analizi yöntemiyle incelemektedir. Araştırma, Osmanlı taşrasında tüketim pratiklerinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda statü, kimlik ve toplumsal hiyerarşiyle ilişkili kültürel bir pratik olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Defterde kayıtlı 183 kalem malın lükslük düzeylerine göre sınıflandırılması ve alıcıların ünvan/meslek profilleriyle eşleştirilmesi, tüketimin sosyal homofili ve ayrışma dinamiklerini yansıttığını göstermektedir. Çalışmanın en çarpıcı bulgularından biri, malların Bursa'dan İstanbul'a nakledilerek Muhsinzâde Hanı'nda satışa çıkarılması ve alıcıların çoğunluğunu bedestan tüccarlarının oluşturmasıdır. Bu durum, taşra kökenli malların merkezdeki tüccarlar tarafından nasıl sembolik sermayeye dönüştürüldüğünü gösterir. Sosyal ağ haritaları, “bey”, “efendi” ve “ağa” gibi ünvanlı grupların lüks tüketimde öne çıkarken, ünvansız ancak zengin aktörlerin de merkezî konumlar kazanabildiğini kanıtlamaktadır. Sonuç olarak, bu çalışma Osmanlı taşrasında tüketimin, Bourdieu'nün “ayrım” ve Veblen'in “gösterişçi tüketim” kuramlarıyla açıklanabilecek ancak yerel dinamiklerle şekillenen çok katmanlı bir sosyal pratik olduğunu savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Tüketim Tarihi
• Muhallefat Defterleri
• Sosyal Ağ Analizi
• Statü Tüketimi
• Ayan

Status-Consumption Patterns Based On A Muhallefat Record: A Case Study With A Social Network Approach

Öz

The present study employs social network analysis to examine the sale process of governer of Hüdavendigar Sanjak Mustafa Pasha's goods through a confiscation record dated 1778. The objective of the research is to demonstrate that consumption practices in the Ottoman provinces were not solely economic but also cultural practices related to status, identity and social hierarchy. The classification of 183 items of goods recorded in the ledger according to their level of luxury and their matching with the title/occupation profiles of the buyers demonstrates that consumption is indicative of the dynamics of social homophily and distiction. The elevated costs of luxury items, including silk fabrics, silvery accoutrements and rare armaments, underscore the status-defining role of these objects. A salient finding of the study was that goods were transported from Bursa to Istanbul and subsequently placed on sale at Muhsinzâde Han, with most buyers being bedestan merchants. This demonstrates how provincial goods were transformed into symbolic capital by merchants in the centre. Social network analysis demonstrates that while designated groups such as “bey”, “efendi” and “agha” were prominent in luxury consumption, non-titled yet affluent individuals could also assume central positions

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Consumption History
• Muhallefat Registers
• Social Network Analysis
• Status Consumption
• Provincial Elites

Kaynakça

1. Abou-Hodeib, T. (2011). Taste and class in late Ottoman Beirut. International Journal of Middle East Studies, 43(3), 475–492.
2. Abou-Hodeib, T. (2012). The material life of the Ottoman middle class. History Compass, 10(8), 584– 595.
3. Akçetin, E., & Faroqhi, S. (Eds.). (2017). Living the Good Life: Consumption in the Qing and Ottoman empires of the eighteenth century (Vol. 13). Brill.
4. Appadurai, A. (Ed.). (1988). The social life of things: Commodities in cultural perspective. Cambridge university press.
5. Artan, T. (2000). Aspects of the Ottoman Elite’s Food Consumption: Looking for ‘Delicacies’ in a Changing Century (pp. 107-200). Albany: SUNY Press.
6. Başarır, Ö. (2016). Muhallefât Kayıtları Işığında XVII. ve XVIII. Yüzyıllarda Osmanlı Taşra Görevlilerinden Diyarbekir Voyvodalarının Terekeleri. Belleten, 80(287), 59-84.
7. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Cevdet-Dahiliye (C.DH) 106-5297 (04.01.1231/06.121815).
8. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Cevdet-Dahiliye (C.DH) 228-11382 (29.12.1230/02.01.1815).

9. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Bab-ı Defteri, Muhallefat Halifeliği, Muhallefat Defterleri (D.BŞM.MHF.d) 12843 (23.05.1192/19.06.1778).
10. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Hatt-ı Humayun (HAT) 1538-27 (29.04.1232/18.03.1817).
11. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Hatt-ı Humayun (HAT) 517-25244 (29.12.1230/02.12.1815).
12. Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi, Hatt-ı Humayun (HAT) 519-25398 (15.07.1230/21.06.1815).
13. Bourdieu, P. (1977). “Structures, habitus and practices. P. Bourdieu, The logic of practice, 52-79.
14. Bourdieu P. (1984). A social critique of the judgment of taste. (Nice Richard, Trans.). Cambridge, MA: Harvard University Press.
15. Bozkurt, T. (2019). Konya Sultan Meydanı'na Dair Kayıp Bir Kitabenin Değeri. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 59(1), 323-341.
16. Canbakal, H. (2007). Society and politics in an Ottoman town:'Ayntāb in the 17th century (Vol. 36). Brill.
17. De Vries, J. (1994). The industrial revolution and the industrious revolution. The journal of economic history, 54(2), 249-270.
18. Dursteler, E. R. (2014). Bad Bread and the" Outrageous Drunkenness of the Turks": Food and Identity in the Accounts of Early Modern European Travelers to the Ottoman Empire. Journal of World History, 203-228.
19. Evliya Çelebi. (2005). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnamesi Bursa-Bolu-Trabzon- Erzurum-Azerbaycan-Kafkasya-Kırım-Girit (2. Cilt-1. Kitap) (Haz. S. A. Kahraman & Y. Dağlı). Yapı Kredi Yayınları.
20. Exertzoglou, H. (2003). The cultural uses of consumption: Negotiating class, gender, and nation in the Ottoman urban centers during the 19th century. International Journal of Middle East Studies, 35(1), 77–101.
21. Faroqhi, S. (2000a). Osmanlı’da kentler ve kentliler (N. Kalaycıoğlu, Çev.). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
22. Faroqhi, S. (2000b). Research on the history of Ottoman consumption: A preliminary exploration of sources and models. In D. Quataert (Ed.), Consumption studies and the history of the
23. Ottoman Empire, 1550–1922: An introduction (ss. 15–44). SUNY Press.
24. Flachat, J. C. (1766). Observations sur le commerce et sur les arts d'une partie de l'Europe, de l'Asie, de l'Afrique, et même des Indes Orientales (Vol. 1). Jacquenod père & Rusand.
25. Gürhan, V. & Gürhan, N. (2018). Osmanlı taşrasında zengin sınıf: Diyarbekirli zenginler (1750-1800). Phoenix Yayınları.
26. Hesse, C. (2001). The other enlightenment: How French women became modern. Princeton University Press.
27. İnalcık, H. (2000). Osmanlı’da devlet, hukuk, adalet. Eren Yayıncılık.
28. Karababa, E. (2012). Approaching non-western consumer cultures from a historical perspective: The case of early modern Ottoman consumer culture. Marketing Theory, 12(1), 13–25.
29. Karababa, E. (2015). Marketing and consuming flowers in the Ottoman Empire. Journal of Historical Research in Marketing, 7(2), 280–292.
30. Karababa, E. & Ger, G. (2011). Early modern Ottoman coffeehouse culture and the formation of the consumer subject. Journal of Consumer Research, 37(5), 737–760.
31. Küçükkalay, A. M. & Elibol, N. (2006). Ottoman imports in the eighteenth century: Smyrna (1771– 72). Middle Eastern Studies, 42(5), 723–740.
32. Lûtfî Efendi, A. (1999). Vak’anüvis Ahmed Lûtfî Efendi tarihi: C. 1 (A. Hazerfen, Haz.). Yapı Kredi Yayınları.
33. Micklewright, N. (1992). London, Paris, Istanbul, and Cairo: Fashion and international trade in the nineteenth century. New Perspectives on Turkey, 7, 125–136.
34. Montagu, L. (2004). Doğu Mektupları. (Çev. Murat Aykaç Erginöz) Ark Yay.
35. Niebuhr, C. (1792). Travels through Arabia and other countries in the East (Vol. 1). Librairie du Liban.
36. Nizri, M. (2024). Consumption as a Demarcation of Social and Economic Status: The Case of Beyhan Sultan. Hawwa, 22(2), 212-247.
37. Pakucs-Willcocks, M. (2020). “Turkish” Textiles in South-Eastern and East-Central Europe in the Early Modern Period: The Evidence of Transylvanian Customs Accounts. Journal of early modern history, 24(4-5), 363-382.
38. Pfeifer, H. (2020). The gulper and the slurper: A lexicon of mistakes to avoid while eating with Ottoman gentlemen. Journal of early modern history, 24(1), 41-62.
39. Porter, S. J. (1768). Observations on the Religion, Law, Government, and Manners, of the Turks. Vol. 1.[II]. J. Nourse, bookseller to His Majesty.
40. Quataert, D. (1997). Clothing laws, state, and society in the Ottoman Empire, 1720– 1829. International Journal of Middle East Studies, 29(3), 403–425.
41. Quataert, D. (Ed.). (2000). Consumption studies and the history of the Ottoman Empire, 1550–1922: An introduction. SUNY Press.
42. Van Os, N. A. (2019). From conspicuous to conscious consumers: Ottoman Muslim women, the Mamulat-ı Dahiliye İstihlakı Kadınlar Cemiyet-i Hayriyesi, and the national economy. Journal of the Ottoman and Turkish Studies Association, 6(2), 113–130.
43. Veblen, T. (2017). The theory of the leisure class. Routledge. (Orijinal çalışma 1899).
44. Vroom, J. (2023). “They were just eating to live”: The social archaeology of Ottoman foodways and ceramics. Historical Archaeology, 57(4), 1231–1253.
45. Weatherill, L. (2002). Consumer behaviour and material culture in Britain, 1660–1760 (2. bs.). Routledge.