Finansal Kiralama Sektöründe Piyasa Yoğunlaşmasının Analizi: Türkiye’de Rekabet mi, Tekelleşme mi?

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de finansal kiralama sektöründe 2013-2024 dönemine ait piyasa yoğunlaşma düzeyini analiz etmektedir. Veriler bu şirketlerin gelir tablolarından elde edilmiştir. Analiz sonuçları, CR4 ve CR8 oranlarının sırasıyla çoğu yıl %50 ve %70’in üzerinde seyretmesi nedeniyle sektörde yüksek yoğunlaşma olduğunu, büyük firmaların piyasada baskın konumda bulunduğunu göstermektedir. HHI değerlerinin 1000 eşiğinin altında kalması ise rekabetçi dinamiklerin belirli ölçüde sürdüğünü ortaya koymaktadır. CR4, CR8 ve HHI göstergeleri karşılaştırıldığında yoğunlaşma eğilimi açısından aynı yönlü seyir izlemekle birlikte piyasa yapısının sınıflandırılması bakımından farklı yoğunlaşma düzeylerine işaret etmektedir. Bulgular, sektörde bazı büyük firmaların önemli paylara sahip olduğunu ancak sektörün tamamen tekelci bir yapıya bürünmediğini göstermektedir. Bu sonuçlar doğrultusunda çalışmanın sonunda rekabetin teşvik edilmesi ve firma çeşitliliğinin korunmasına yönelik politika önerileri sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Finansal Kiralama
• N-Firma Yoğunlaşma Oranı
• Herfindahl-Hirschman Endeksi

Analysis of Market Concentration in the Financial Leasing Sector: Competition or Monopolization in Türkiye?

Öz

This study analyzes the level of market concentration in the financial leasing sector in Turkey for the period 2013-2024. Data was obtained from the income statements of these companies. The analysis results show that there is high concentration in the sector, with CR4 and CR8 ratios consistently above 50% and 70% respectively in most years, indicating that large firms hold a dominant position in the market. The fact that HHI values remain below the 1000 threshold suggests that competitive dynamics persist to a certain extent. While CR4, CR8, and HHI indicators show a similar trend in terms of concentration, they indicate different levels of concentration in terms of market structure classification. The findings show that some large firms hold significant shares in the sector, but the sector has not become a complete monopoly. Based on these results, the study concludes with policy recommendations aimed at promoting competition and maintaining firm diversity.

Anahtar Kelimeler

• Leasing
• N-Firm Concentration Ratio
• Herfindahl-Hirschman Index

Kaynakça

1. Akel, V., Ergül, N., & Dumanoğlu, S. (2010). İMKB’de işlem gören finansal kiralama şirketlerinin 2005- 2008 dönemi finansal performanslarının değerlendirilmesi. Marmara Üniversitesi İİBF Dergisi, 28(1), 271-292.
2. Akel, V., Torun, T., & Aksoy, B. (2016). Türkiye’de hayat dışı sigortacılık sektöründe kârlılık, sermaye yapısı ve yoğunlaşma ilişkisine yönelik ampirik bir uygulama. International Journal of Finance & Banking Studies, 5(5), 1-15. https://doi.org/10.20525/ijfbs.v5i5.636
3. Apan, M. (2020). Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının piyasa yapısı ve yoğunlaşma düzeylerinin analizi: Borsa İstanbul’dan kanıtlar. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(Özel Sayı), 235-250. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.596856
4. Autor, D., Dorn, D., Katz, L. F., Patterson, C., & Reenen, J. V. (2017). Concentrating on the fall of the labor share. American Economic Review, 107(5), 180-185. https://doi.org/10.1257/aer.p20171102
5. Balkan, İ. (2024). Türkiye’de katılım bankacılığı sektörünün gelişimi ve piyasa yapısının analizi. Journal of Islamic Research, 35(1), 92-109. https://doi.org/10.62862/isar.2024-101443
6. Barjaktarović, L., Filipović, S., & Dimić, M. (2013). Concentration level of the banking industry in CEE countries. Industrija, 41(3), 39-54. https://doi.org/10.5937/industrija41-4712
7. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. (2025a). Finansal kiralama şirketleri. https://www.bddk.org.tr/Kurulus/Liste/78.
8. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu. (2025b). Finansal kiralama sektörü verileri. https://www.bddk.org.tr/BultenAylikBdmk/tr/.

9. Benzid, Y., & Chermat, I. (2023). Market concentration metrics and their impact on banking competitiveness: A comprehensive analysis. Journal of Studies in Economics and Management, 6(2), 371-387.
10. Bıtrak, O. (2022). Türkiye’de finansal kiralama sektörünün piyasa yoğunlaşma analizi. Bingöl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 6(2), 441-470. https://doi.org/10.33399/biibfad.1172870
11. Bikker, J. A., & Haaf, K. (2002a). Measures of competition and concentration in the banking industry: A review of the literature. Economic & Financial Modelling, 9(2), 53-98.
12. Bikker, J. A., & Haaf, K. (2002b). Competition, concentration and their relationship: An empirical analysis of the banking industry. Journal of Banking & Finance, 26(11), 2191-2214. https://doi.org/10.1016/S0378-4266(02)00205-4
13. Burucu, H., & Contuk, F. Y. (2016). Türk gayrimenkul yatırım ortaklıklarında rekabet yapısı. Finans Politik ve Ekonomik Yorumlar, 615, 89-100.
14. Chunikhin, S. A., Kuzmin, E. A., & Pushkareva, L. V. (2019). Studying the banking industry’s stability through market concentration indices. Entrepreneurship and Sustainability Issues, 6(4), 1663-1679. http://doi.org/10.9770/jesi.2019.6.4(8)
15. Deelen, L., Dupleich, M., & Berold, R. (2003). Leasing for small and micro enterprises: A guide for designing and managing leasing schemes in developing countries. ILO Publications.
16. Durlauf, S. N., & Blume, L. E. (2016). The new palgrave dictionary of economics. Palgrave Macmillan.
17. Finansal Kurumlar Birliği. (2025a). Finansal kiralama. https://www.fkb.org.tr/sektorler/finansal- kiralama/.
18. Finansal Kurumlar Birliği. (2025b). Finansal kiralama özet finansal veriler. https://www.fkb.org.tr/raporlar-ve-yayinlar/raporlar/finansal-kiralama-sektor-raporlari/.
19. Finansal Kurumlar Birliği. (2025c). Birlik faaliyet raporları. https://www.fkb.org.tr/raporlar-ve- yayinlar/raporlar/birlik-faaliyet-raporlari/.
20. Garcia, A. (2024). Legal basis for introducing new types of leasing services. The American Journal of Social Science and Education Innovations, 6(08), 1-6.
21. Hall, M., & Tideman, N. (1967). Measures of concentration. Journal of the American Statistical Association, 62(317), 162-168. https://doi.org/10.1080/01621459.1967.10482897
22. Hazar, A., Sunal, O., Babuşçu, Ş., & Alp, Ö. S. (2017). Türk bankacılık sektöründe piyasa yoğunlaşması: 2001 krizi öncesi ve sonrasının karşılaştırılması. Maliye ve Finans Yazıları, 1(107), 42-68. https://doi.org/10.33203/mfy.307173
23. İğdeli, A., & Bakırtaş, İ. (2019). Türkiye hayat sigortası piyasasında yoğunlaşma ile etkinlik arasındaki ilişki. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 22(2), 825-839. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.597964
24. Kara, S., & Kara, H. T. (2020). Bireysel emeklilik sistemine analitik bakış: Yoğunlaşma ve yapısal kırılma analizi. Sosyal Güvenlik Dergisi, 10(2), 333-352. https://doi.org/10.32331/sgd.840714
25. Khan, S. J. M. (2014). Concentration in Southeast Asia banking. American Journal of Economics, 4(3), 150-158. https://doi.org/10.5923/j.economics.20140403.03
26. Kramaric, T. P., & Kitic, M. (2012). Comparative analysis of concentration in insurance markets in new EU member states. International Journal of Social, Behavioral, Educational Economic, Business and Industrial Engineering, 6(6), 1322-1326.
27. Meriç, E., & Şıkyazar, L. (2020). Türkiye’de finansal kiralama sektörüne ilişkin yoğunlaşmanın analizi. M. Kılıç (Ed.), Derlemeler: İktisadi ve idari bilimler alanyazın I (ss. 296-311), Beta Yayınevi.
28. Merrill, T. W. (2020). The economics of leasing. Journal of Legal Analysis, 12, 221- 272. https://doi.org/10.1093/jla/laaa003
29. Mevzuat. (1985). Finansal kiralama kanunu. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.3226.pdf.
30. Miller, M. H., & Upton, C. W. (1976). Leasing, buying and the cost of capital services. The Journal of Finance, 31(3), 761-786. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1976.tb01922.x
31. Morgan, E., Lowe, J., & Tomkins, C. (1980). The UK financial leasing industry: A structural analysis. The Journal of Industrial Economics, 28(4), 405-425.
32. Naldi, M., & Flamini, M. (2014). The CR4 index and the interval estimation of the Herfindahl- Hirschman index: An empirical comparison. https://hal.science/hal-01008144v1/file/NF- SSRN-2014.pdf.
33. Öksüzler, O., & Bayır, M. (2014). Türk bankacılık sektörü rekabet yapısı ve Avrupa Birliği ile karşılaştırması. Sakarya İktisat Dergisi, 3(1), 94-112.
34. Pavic, I., Galetic, F., & Piplica, D. (2016). Similarities and differences between the CR and HHI as an indicator of market concentration and market power. British Journal of Economics, Management & Trade, 13(1), 1-8.
35. Rekabet Kurumu. (2025). Birleşme/devralma (yoğunlaşma) kontrolü. https://www.rekabet.gov.tr/tr/Sayfa/Rekabet-savunuculugu/rekabet-hukuku/rekabet- hukukunun-esaslari/birlesme-/-devralma-(yogunlasma)-kontrolu.
36. Repková, I., & Stavárek, D. (2014). Concentration and competition in the banking sector of Turkey. Amfiteatru Economic, 16(36), 625-640.
37. Rhoades, S. A. (1993). The Herfindahl-Hirschman index. Federal Reserve Bulletin, 79(3), 188-190.
38. Skuflic, L., Galetic, F., & Greguric, B. (2011). Liberalization and market concentration in the insurance industry: Case of Croatia. Economic Review: Journal of Economics and Business, 09(2), 61-75.
39. Thomas, W. L., & Carson, R. B. (2011). The American economy: How it works and how it doesn’t. M. E. Sharpe Inc.
40. T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2018). Yıllık ekonomik rapor – 2018. https://ms.hmb.gov.tr/uploads/2018/10/YILLIK-EKONOM%C4%B0K-RAPOR-2018-e.pdf.
41. Türkiye İstatistik Kurumu. (2017). Sanayi ve hizmet sektörlerinde yoğunlaşma - 2015. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sanayi-ve-Hizmet-Sektorlerinde-Yogunlasma- 2015-24867.
42. Uysal, E., & Özütürk, B. (2011). Türk menkul kıymet yatırım fonu sektöründe yoğunlaşma. Maliye Araştırma Merkezi Konferansları, 47, 273-285.
43. Yayla, M. (2007). Türk bankacılık sektöründe yoğunlaşma ve rekabet: 1995-2005. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar Dergisi, 1(1), 35-59.
44. Yusupova, A. (2004). Lease market structure in Russia: Concentration and market power. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=587703.