Nilüfer Göle, Islamism and the Limits of Sociology

Öz

This study aims to develop a critical approach to the works of Nilüfer Göle. It contends that Göle has failed to comprehend the social context in which Islamism thrives, and even though her presuppositions are accepted as true, the arguments she proposes on political actors cannot be verified. These contentions are based on a questioning of the concepts put forward by Göle and how these concepts are related to her subject matters of explanation. The concepts Göle deployed to understand non-Western societies reduces political conflicts that can be explained otherwise when they come in relation with the subject matter of explanation, into mere cultural adversities. This reduction renders the alternative ways of expressing cultural difference unthinkable. The aforementioned conceptual framework fails both to sociologically locate cultural differences correctly and to foresee their political deliveries. By using the work of Göle, this study argues that an approach deprived of the notion of equality distances itself from critical production of knowledge in the face of different strategies of power. In this state the sociology of Göle has an imagination of the society that can be freed of power relations and political interventions, and once it is, can produce-anti-totalitarian and liberating dynamics on its own accord.

Anahtar Kelimeler

• Nilüfer Göle
• Islamism
• non-Western modernity
• Difference

Nilüfer Göle, İslamcılık ve Sosyolojinin Sınırları

Öz

Bu çalışma, Nilüfer Göle ile ilgili eleştirel bir değerlendirme geliştirmeyi amaçlamaktadır. Göle’nin İslamcılığın barındığı sosyal bağlamı doğru kavrayamadığı, bu bağlama ilişkin varsayımları doğru kabul edildiğinde bile Göle’nin politik aktörlere dair çıkarımlarının doğrulanamayacağını ileri sürmektedir. Bu iddialar, Nilüfer Göle’nin kavramlarını ve kavramları ile açıklama nesnesini ilişkilendirme biçimini sorgulayarak savunulmaktadır. Göle’nin batılı olmayan toplumları anlamak için seferber ettiği kavramlar, açıklama nesneleriyle ilişkilendiğinde başka şeylerle de açıklanabilecek siyasal çatışmaları kültürel bir karşıtlığa indirgemektedir. Bu indirgemecilik kültürel farklılığın alternatif ifade olanaklarını düşünülmez kılıyor. Sözü edilen kavramsal çerçeve, kültürel farklılığı sosyolojik olarak doğru konumlandırmamakta ve politik gönderimlerini öngörememektedir. Bu çalışma Göle örneği üzerinden, eşitlik nosyonundan yoksun bir yaklaşımın iktidar stratejileri karşısında eleştirel bilgi üretiminden uzaklaşacağı yargısına varmaktadır. Bu haliyle Göle’nin sosyolojisi; iktidar ilişkilerinden ve politik müdahalelerden kurtarılabilecek ve kurtulduğunda kendiliğinden anti- totaliter veya özgürleştirici dinamikler doğuracak bir toplum tasavvuruna sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• Nilüfer Göle
• İslamcılık
• Batı- dışı modernlik
• Farklılık

Kaynakça

1. Açıkel, F. (2023). “Kutsal mazlumluk”tan “makyavelist despotizm”e AKP otoriterliğinin psikopatolojisi. İletişim.
2. Aytürk, İ. (2023). Post- post- Kemalizm: yeni bir paradigmayı beklerken. İ. Aytürk & B. Esen (Ed.), Post- post- Kemalizm: Türkiye çalışmalarında yeni arayışlar (ss. 23–48). İletişim.
3. Aytürk, İ., & Esen, B. (Ed.). (2023). Post- post Kemalizm: Türkiye çalışmalarında yeni arayışlar. İletişim. Badiou, A. (2006). Etik kötülük kavrayışı üzerine bir deneme (T. Birkan, Çev.). Metis.
4. Bauman, Z. (2017). Cemaatler: güvenli olmayan bir dünyada güvenlik arayışı (N. Soysal, Çev.). Say Yayınları.
5. Bauman, Z. (2019). Postmodernlik ve hoşnutsuzlukları (İ. Türkmen, Çev.). Ayrıntı.
6. Bauman, Z. (2020a). Modernlik ve müphemlik (İ. Türkmen, Çev.). Ayrıntı.
7. Bauman, Z. (2020b). Postmodern etik (A. Türker, Çev.). Ayrıntı.
8. Benslama, F. (2018). Ölüm siyaseti: cihatçı “üst-müslümanlar” (O. Türkay, Çev.). İletişim.

9. Çağlayan, H. (2010). Analar, yoldaşlar, tanrıçalar: Kürt hareketinde kadınlar ve kadın kimliğinin oluşumu. İletişim.
10. Çamlıbel, C. (2023). Prof. Dr. Nilüfer Göle: 20 yıl önce vurgu Kemalizm eleştirisindeydi, bugün Atatürkçülüğün yeniden keşfinde. Erişim tarihi: 30 Temmuz 2025, https://t24.com.tr/yazarlar/cansu-camlibel/prof-dr-nilufer-gole-20-yil-once-vurgu-kemalizm-elestirisindeydi-bugun-ataturkculugun-yeniden-kesfinde,42052
11. Çavikbaş, H. (2023). Nilüfer Göle’nin eserlerinde din ve kadın (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Çelik, H. (2022). Nilüfer Göle’ye göre Türkiye’de modernleşme, kamusal alan ve din (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
13. Duman, M. Z. (2019). Nilüfer Göle’nin eserlerinde İslami kimlik arayışı ve bu arayışın Avrupa ve Türkiye’deki kamusal tezahürü. Mukaddime, 10(2), 544–560. https://doi.org/10.19059/mukaddime.563220
14. Dellaloğlu, B. F. (2020). Şerif Mardin ve Nilüfer Göle. Erişim tarihi: 01 Ağustos 2025, https://www.gazeteduvar.com.tr/yazarlar/2020/06/25/serif-mardin-ve-nilufer-gole
15. Eagleton, T. (2021). Postmodernizmin yanılsamaları (M. Küçük, Çev.). Ayrıntı.
16. Eagleton, T. (2022). Kültür yorumları (Ö. Çelik, Çev.). Ayrıntı.
17. Efe, M. (1997). Mızraksız ilmihal. Kaknüs Yayınları.
18. Erdem, T. (2001). Nilüfer Göle, sosyoloji ve Türkiye. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 3(2), 141–158.
19. Eribon, D. (2025). Reims’e dönüş (Ş. Çiltaş, Çev.). Can Sanat Yayınları.
20. Erol Altınışık, E. (2017). Nilüfer Göle’de “Batı- dışı modernlik”in bir imkânı olarak Türk modernleşmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
21. Göle, N. (2011a). Melez desenler: İslam ve modernlik üzerine. Metis.
22. Göle, N. (2011b). Modern mahrem: medeniyet ve örtünme. Metis.
23. Göle, N. (2013). Modernist Kamusal Alan ve İslami Ahlak. N. Göle (Ed.), İslam’ın yeni kamusal yüzleri: İslam ve kamusal alan üzerine bir atölye çalışması (ss. 20–40). Metis.
24. Göle, N. (2014). Seküler ve dinsel: aşınan sınırlar. Metis.
25. Göle, N. (2020). İç içe girişler: İslam ve Avrupa. Metis.
26. Göle, N. (2022). Mühendisler ve ideoloji: öncü devrimcilerden yenilikçi seçkinlere. Metis.
27. Jourdain, A., & Noulin, S. (2020). Pierre Bourdieu’nün kuramı ve sosyolojik kullanımları (Ö. Elitez, Çev.). İletişim.
28. Kargın, S. (2021). Nilüfer Göle’de modernleşme ve dönüşen mahremiyet (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Üniversitesi.
29. Koç, Y., & Topluk, G. (2019). Türkiye sekülerleşiyor mu tartışmasına sosyo-politik bir katkı: Nilüfer Göle örneği. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 17(4), 281–295. https://doi.org/10.11611/yead.623264
30. Mert, N. (2022). Batı İslâm’ı çok sevmişti: Batı’nın İslâm siyasetleri ve İslâmcılık. İletişim.
31. Oğur, Y. (2023). Hayır, bunu sana entelektüeller yapmadı. Erişim tarihi: 01 Ağustos 2025, https://www.karar.com/yazarlar/yildiray-ogur/hayir-bunu-sana-entelektueller-yapmadi-1597965
32. Şahin, S. (2019). Türk sosyolojisinde çağdaş bir öncül olarak Nilüfer Göle ve sosyolojisi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
33. Saka, E. (2024). Nilüfer Göle’de din-modernite ve sekülerleşme (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
34. Savran, S. (2024). Türkiye’de sınıf mücadeleleri cilt 2: 12 Eylül karşıdevriminden 28 Şubat’a. Yordam.
35. Sıcakyüz, N. (2023). Nilüfer Göle’nin çalışmalarında din olgusu ve ötekileştirmenin yorumu (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yalova Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
36. Tokdoğan, N. (2018). Yeni Osmanlıcılık: hınç, nostalji, narsisizm. İletişim.
37. Ünlü, B. (2018). Türklük sözleşmesi: oluşumu, işleyişi ve krizi. Dipnot.
38. Walzer, M. (2021). Kurtuluş paradoksu: seküler devrimler ve dinî karşıdevrimler (Z. Şarlak, Çev.). İletişim.
39. Yalçınkaya, A. (2014). Kavimkırım ikliminde Aleviler. Dipnot.
40. Yılmaz, Z. (2015). Dişil dindarlık: İslâmcı kadın hareketinin dönüşümü. İletişim.
41. Yücedağ, İ. (2009). Nilüfer Göle’nin modernlik anlayışı (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.