Klasik Ütopya Edebiyatında İktisadî Anlayış ve Ekonomik Düzen

Öz

Bu çalışma, Thomas More’un Utopia, Tommaso Campanella’nın Civitas Solis ve Francis Bacon’ın Nova Atlantis adlı klasik eserlerini içerik analizi yöntemiyle karşılaştırmalı olarak inceleyerek, bu metinlerdeki iktisadî anlayışı ve ekonomik düzen arayışlarını tartışmayı amaçlamaktadır. Çalışmanın temel argümanı, klasik ütopyaların sadece ideal devlet tasarımlarına yedirilmiş iktisadî içerikler barındırmadığı, aynı zamanda yerleşik iktisadî normlara karşı alternatif ekonomik modeller sunan, mülkiyetin, üretimin ve bölüşümün radikal bir biçimde yeniden organize edildiği metinler olduğudur. Bu haliyle çalışma, güncel bir imkânın sorgulanması için iktisadî çözümlemeyi öncelemektedir. Analiz sürecinde; özel mülkiyetin reddi veya dönüşümü, iktisadî değer üreten sektörel alanlar, üretim-dağıtım mekanizmalarının işleyişi, çalışma ahlâkı ve iş gücü organizasyonu ile ütopya toplumlarındaki sınıfsal katmanlaşma gibi temel temalar kritize edilmiştir. Elde edilen bulgular, sonuç bölümünde güncel ekonomi-politik bağlama taşınmış ve ütopyacı iktisadî tasavvurların belli bir dönemin yansıması olmaktan ziyade, mevcut kapitalist dönüşüme cevap olabilecek imkânlarıyla dinamik bir analiz gücü barındırdığı vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ütopya
• İktisadi düşünce
• Ekonomik düzen
• Mülkiyet
• Sınıfsal yapı

Etik Beyan

Bu çalışma Etik Beyan gerektirmemektedir.

Economic Understanding and Order in Classical Utopian Literature

Öz

This study aims to discuss the economic understanding and the quest for economic order in the classical works of Thomas More’s Utopia, Tommaso Campanella’s Civitas Solis, and Francis Bacon’s New Atlantis by examining them comparatively through content analysis. The central argument of the study is that classical utopias do not merely contain economic content embedded within ideal state designs; rather, they are texts that offer alternative economic models against established economic norms, where property, production, and distribution are radically reorganized. In this respect, the study prioritizes economic analysis to question contemporary possibilities. During the analysis process, key themes such as the rejection or transformation of private property, sectoral areas generating economic value, the functioning of production-distribution mechanisms, work ethics, labor organization, and class stratification in utopian societies are critically evaluated. The findings are carried over to the contemporary political-economic context in the conclusion, emphasizing that utopian economic visions possess a dynamic analytical power with the potential to respond to the current capitalist transformation, rather than being mere reflections of a specific period

Anahtar Kelimeler

• Utopia
• Economic thought
• Economic order
• Property
• Class structure

Etik Beyan

The study does not require an Ethical Declaration.

Kaynakça

1. Ağaoğulları, M. A., & Köker, L. (2013). Tanrı devletinden kral devlete. İmge.
2. Bacon, F. (2011). Nova Atlantis – Yeni Atlantis (Ç. Dürüşken, Çev.). Kabalcı.
3. Balı, F., & Uğur, U. (2013). Yazınsal alanda klasik ütopyalar ve Türk Edebiyatı’nda ütopya. Dede Korkut Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 3(6), 1-12.
4. Bloch, E. (2002). Rönesans felsefesi üzerine (H. Portakal, Çev.). Cem.
5. Bloch, E. (2007). Umut ilkesi - Cilt 1 (T. Bora, Çev.). İletişim.
6. Brotton, J. (2012). Rönesans. (H. Gür, Çev.). Dost.
7. Bukharin, N. I. (2009). Emperyalizm ve dünya ekonomisi (U.S. Akalın, Çev.). Kalkedon.
8. Burckhardt, J. (2013). İtalya’da rönesans kültürü (B.S. Baykal, Çev.). Okyan Us.

9. Campanella, T. (2013). Güneş Ülkesi (S. Bağdatlı, Çev.). Say.
10. Çülük, A. (2020). Yeni Atlantis ve Kutadgu Bilig’de eudaimonizm [Yüksek lisans tezi] Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
11. Dalton, G. (1969). Theoretical issues in economic anthropology. Current Anthropology, 10(1), 63–102. https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/201011
12. Engels, F. (2013). Ütopyadan bilime sosyalizm (Y. Onay, Çev.). Evrensel.
13. Geoghegan, V. (1987). Utopianism and Marxism. Methuen.
14. Goodwin, B. (1980). Utopia defended against the liberals. Political Studies, 28(3), 384–400. https://doi.org/10.1111/j.1467-9248.1980.tb00476.x
15. Gürdal, B. (2020). Ütopya ve liberalizm: liberteryen ütopyanın imkânı [Yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
16. Hodgson, G. M. (1999). Economics and utopia: Why the learning economy is not the end of history. Routledge.
17. Houghton, R., & O’Donoghue, A. (2023). Utopia as “No-Place”: Utopias, colonialism and international law. Law Text Culture, 27, 204–227. https://doi.org/10.14453/ltc.503
18. Jameson, F. (2009). Ütopya denen arzu (F. B. Aydar, Çev.). Metis.
19. Kateb, G. (1972). Utopia and its enemies. Schocken Books.
20. Kautsky, K. (2006). Thomas More ve ütopyası (O. Özügül, Çev.). Pencere.
21. Kumar, K. (2005). Ütopyacılık (A. Somel, Çev.). İmge.
22. Kumar K. (2006). Modern Zamanlarda Ütopya ve Karşıütopya (Ali Galip, Çev.) Kalkedon.
23. Lafargue, P. (2015). Tembellik hakki (A. Meral, Çev.). Alfa.
24. Lenin, V. I. (2009). Emperyalizm kapitalizmin en yüksek aşamasi (C. Süreya, Çev.). Sol.
25. Manuel, F. E., & Manuel, F. P. (1980). Utopian thought in the Western world. Belknap Press of Harvard University.
26. Marx, K. & Engels, F. (2012). Komünist Manifesto (K. Ülker, Çev.). Versus Kitap.
27. Marx, K. (2011). Kapital: Ekonomi politiğin eleştirisi – Cilt:I – Sermayenin üretim süreci (M.Selik & N.Satlıgan, Çev.). Yordam.
28. Marx, K. (2015). Kapital: Ekonomi politiğin eleştirisi – Cilt:III. cilt – Sermayenin üretim süreci (N. Satlıgan & E. Özalp, Çev.). Yordam.
29. More, T. (2010). Utopia Ya da En İyi Yönetim Biçimi Kitabı (İ. Yerguz, Çev.). Say.
30. Onions, C. T. (Ed.). (1966). The Oxford dictionary of English etymology. Oxford University.
31. Özcan, D. (2023). Kapitalist dönem ütopyalarının iktisadın temel sorunlarına yönelik yaklaşımı ve iktisadi düşüncenin gelişimine etkisi [Doktora tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
32. Park, J. W. (1971). The utopian economics of Sir Thomas More. The American Journal of Economics and Sociology, 30(3), 275–288. http://www.jstor.org/stable/3485159
33. Platon. (2001). Kritias (E. Güney ve L. Ay, Çev.). Sosyal.
34. Platon. (2015). Timaios (F. Akderin, Çev.). Say.
35. Platon. (2018). Devlet (S. Eyüboğlu ve M.A. Cimgöz, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür.
36. Polanyi, K. (2010). Büyük dönüşüm – çağımızın siyasal ve ekonomik kökenleri (A. Buğra, Çev.). İletişim.
37. Rousseau, J. J. (2003). İnsanlar arasındaki eşitsizliğin kökeni (E. Ergün, Çev.). Yeryüzü.
38. Said, E. W. (2014). Kültür ve emperyalizm (N. Alpay, Çev.). Hil.
39. Sarfati, M. (2014). İktisadın gizemi, iktisadın geleceği. Hukuk ve İktisat Araştırmaları Dergisi, 6(2), 1-14.
40. Smith, A. (2020). Milletlerin zenginliği doğası ve nedenleri üzerine bir inceleme. (M. Acar, Çev.). Liberus.
41. Sorel, G. (2025). İlerleme yanılsamaları (A. E. Savran, Çev.). Pinhan.
42. Stiles, C. H., Galbraith, C.S., & Galbraith, O.S. (2019). Thomas More’s Utopia: Origins of modern images of labor and capital. Journal of Markets & Morality, 22(2), 281–303.
43. Urgan, M. (1984). Edebiyatta ütopya kavramı ve Thomas More. Adam.
44. Urgan, M. (2020). İngiliz edebiyatı tarihi. Yapı Kredi.
45. Uslu, A. (2015). Sosyalist Düşüncenin Kaynakları: Büyük Britanya ve Fransa’da İşçi Hareketlerinin Başlangıcı ve Ütopya Düşüncesi (1800-1830). Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 70(1), 35-63. https://doi.org/10.16987/ausbf.47816
46. Uslu, A. (2021). Siyasal düşüncelerin toplumsal tarihi 2: Özgürlük, güvenlik ve birey (1300-1789). Yordam.
47. Vespucci, A. (1885). Voyages of Amerigo Vespucci. (M. K. Çev.). Bernard Quaritch.
48. Wood, E. M. (2016). Özgürlük ve mülkiyet: Rönesans’tan Aydınlanma’ya batı siyasi düşüncesinin toplumsal tarihi (O. Köymen, Çev.). Yordam.