TR
EN
İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme
Öz
Yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin iş süreçlerine hızla entegre olması, çalışanların iş yapış biçimlerini ve teknoloji kaynaklı stres (teknostres) algılarını derinden etkilemektedir. Geleneksel bilgi teknolojileri bağlamında ele alınan teknostres kavramı, otonom ve üretken YZ araçlarının yükselişiyle birlikte yeni boyutlar kazanmıştır. Bu çalışmanın temel amacı, bilişim sektörü çalışanlarının YZ kullanımı bağlamında deneyimledikleri teknostres unsurlarını incelemek ve bu unsurların iş davranışları üzerindeki meydan okuyucu (geliştirici) ve engelleyici etkilerini bütünleşik bir modelle analiz etmektir. Araştırmanın amacı doğrultusunda nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Teknokentlerde faaliyet gösteren bilişim şirketlerinde görevli, fiilen yazılım süreçlerinde YZ araçlarını kullanan çalışanlarla yarı yapılandırılmış derinlemesine mülakatlar gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA yazılımı kullanılarak analiz edilmiş; YZ kullanımına dair hiyerarşik kod, kategori ve temalar belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, YZ kullanımının çalışanlar üzerinde "iki ucu keskin bir kılıç" etkisi yarattığını göstermektedir. YZ; "kullanışlılık, zaman tasarrufu ve kaliteli iş çıktısı" gibi unsurlarla çalışanların iş performansını ve proaktif davranışlarını artıran meydan okuyucu bir teknostres kaynağı olarak işlev görmektedir. Öte yandan sistemlerin "güvenilmezliği (yanlış yönlendirme/halüsinasyon), aşırı bağımlılık ve tekno-güvensizlik (işini kaybetme korkusu)" gibi unsurlar, çalışanlar üzerinde otonomi kaybı ve kaygı yaratan engelleyici bir stres faktörüne dönüşmektedir. Bu çalışma, güncel dijital iş ortamında YZ odaklı teknostres unsurlarını nitel bir derinlikle yeniden tanımlayarak teknostres literatürüne teorik bir zemin kazandırmakta ve kurumlara insan-YZ iş birliğini optimize edecek yönetsel stratejiler sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Ankara Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinatörlüğü
Kaynakça
- Acar, O. A., Tarakci, M., & Van Knippenberg, D. (2019). Creativity and innovation under constraints: A cross-disciplinary integrative review. Journal of management, 45(1), 96-121.
- Akçay, S., & Koca, E. (2024). Nitel Araştırmalarda Veri Doygunluğu. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24(3), 829-848.
- Ayyagari, R., Grover, V., & Purvis, R. (2011). Technostress: Technological antecedents and implications. MIS quarterly, 831-858.
- Bakker, A. B., & Demerouti, E. (2017). Job Demands-Resources Theory: Taking stock and looking forward. Journal of Occupational Health Psychology, 22(3), 273–285.
- Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215.
- Brod, C. (1984). Technostress: The human cost of the computer revolution. (No Title).
- Brougham, D., & Haar, J. (2018). Smart technology, artificial intelligence, robotics, and algorithms (STARA): Employees’ perceptions of our future workplace. Journal of Management & Organization, 24(2), 239-257.
- Califf, C. B., Sarker, S., & Sarker, S. (2020). The bright and dark sides of technostress: A mixed-methods study involving healthcare IT. MIS quarterly, 44(2), 809-856.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Davranışsal İktisat, Sosyal Psikoloji
Bölüm
Araştırma Makalesi
Erken Görünüm Tarihi
17 Haziran 2026
Yayımlanma Tarihi
-
Gönderilme Tarihi
3 Kasım 2025
Kabul Tarihi
19 Mayıs 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: Advanced Online Publication
APA
Uzuner, C., & Atay, Ö. (2026). İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, Advanced Online Publication. https://doi.org/10.33630/ausbf.1816388
AMA
1.Uzuner C, Atay Ö. İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme. SBF Dergisi. 2026;(Advanced Online Publication). doi:10.33630/ausbf.1816388
Chicago
Uzuner, Candar, ve Özlem Atay. 2026. “İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, sy Advanced Online Publication. https://doi.org/10.33630/ausbf.1816388.
EndNote
Uzuner C, Atay Ö (01 Haziran 2026) İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi Advanced Online Publication
IEEE
[1]C. Uzuner ve Ö. Atay, “İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme”, SBF Dergisi, sy Advanced Online Publication, Haz. 2026, doi: 10.33630/ausbf.1816388.
ISNAD
Uzuner, Candar - Atay, Özlem. “İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi. Advanced Online Publication (01 Haziran 2026). https://doi.org/10.33630/ausbf.1816388.
JAMA
1.Uzuner C, Atay Ö. İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme. SBF Dergisi. 2026. doi:10.33630/ausbf.1816388.
MLA
Uzuner, Candar, ve Özlem Atay. “İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme”. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, sy Advanced Online Publication, Haziran 2026, doi:10.33630/ausbf.1816388.
Vancouver
1.Candar Uzuner, Özlem Atay. İşgörenlerin Yapay Zekâ Algısında Teknostres Faktörlerinin Rolü: Meydan Okuma-Engel Stresi Modeli Çerçevesinde Bir Değerlendirme. SBF Dergisi. 01 Haziran 2026;(Advanced Online Publication). doi:10.33630/ausbf.1816388