Meşguliyet Rejimi Karşısında Sessizliğin Siyaseti: Seneca’nın Otium Kavramıyla Çağdaş Bir Diyalog

Öz

Bu çalışma, neoliberal üretkenlik söyleminin zamanı “sürekli etkinlik buyruğu” altında düzenleyerek bir meşguliyet rejimi kurduğunu ve eylem çoğalırken eylemin anlam ufkunun daraldığını tartışır. Bu rejim, maddi-yapısal düzenekler aracılığıyla, bireyin arzu, kimlik ve öz-denetim pratiklerini yeniden biçimlendirerek içeriden kuşatır. Bu bağlamda çalışma; sessizlik ve geri çekilmeyi, eylemi performans ve çıktı zorunluluğuna bağlayan düzenekleri askıya alan kurucu bir kesinti olarak ele alır. Seneca’nın otium kavramını merkeze alan bu çalışma, kavramı çağdaş siyaset felsefesindeki “geri çekiliş/ortaklık” (Jean-Luc Nancy) ve “işlevsizlik–kullanım–potansiyel” (Giorgio Agamben) tartışmalarıyla hermeneutik bir diyalog içinde karşılaştırmalı biçimde okur. Bu doğrultuda Seneca, bugünün sorunlarına doğrudan bir reçete olarak değil, mevcut tıkanıklığı aşmaya olanak tanıyan kavramsal bir zemin ve yorumlayıcı bir ufuk olarak ele alınır. Çalışma, otium’u siyasal anlamın yeniden kurulabildiği bir eşik olarak kavramsallaştırmakta ve sessizliği, ortaklık ile adalet sorularının yeniden duyulur hâle geldiği bir imkân alanı olarak düşünmektedir. Böylece sessizlik, anlam üretiminin önkoşulu olarak eylemden önce gelen ve onu mümkün kılan bir kurucu boşluk olarak ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Meşguliyet rejimi
• sessizliğin siyaseti
• otium
• siyasalın geri çekilişi
• işlevsizlik
• yönetimsellik

The Politics of Silence in the Face of the Regime of Busyness: A Contemporary Dialogue with Seneca’s Concept of Otium

Öz

This study argues that neoliberal productivity discourse constructs a regime of busyness by organizing time under the imperative of “perpetual activity”, and that as action proliferates, the horizon of meaning that renders action intelligible progressively narrows. This regime operates as an internal enclosure, reshaping the individual’s desires, identity, and practices of self-regulation through material-structural mechanisms. Against this backdrop, the study analyzes silence and withdrawal as constitutive interruptions capable of suspending the apparatuses that bind action to the imperatives of performance and output. Centering on Seneca’s concept of otium, the study reads this concept in comparative and hermeneutic dialogue with two currents in contemporary political philosophy: the “retreat/community” framework of Jean-Luc Nancy and the “inoperativity–use–potentiality” constellation of Giorgio Agamben. Within this framework, Seneca is approached not as a direct prescription for contemporary problems but as a conceptual ground and interpretive horizon that opens possibilities for moving beyond the present impasse. The study conceptualizes otium as a threshold at which political meaning can be reconstituted, and recasts silence as a space of possibility in which questions of community and justice become audible once more. Silence is thus repositioned as a foundational void that precedes action and renders it possible -a condition of possibility for the production of meaning itself.

Anahtar Kelimeler

• Regime of busyness
• politics of silence
• otium
• retreat of the political
• inoperativity
• governmentality

Kaynakça

1. Agamben, G. (1999). Potentialities: Collected essays in philosophy (D. Heller-Roazen, Çev.). Stanford University Press.
2. Agamben, G. (2011). The kingdom and the glory: For a theological genealogy of economy and government (L. Chiesa & M. Mandarini, Çev.). Stanford University Press.
3. Agamben, G. (2013a). The highest poverty: Monastic rules and form-of-life (A. Kotsko, Çev.). Stanford University Press.
4. Agamben, G. (2013b). Opus Dei: An archaeology of duty (A. Kotsko, Çev.). Stanford University Press.
5. Agamben, G. (2015). The use of bodies (A. Kotsko, Çev.). Stanford University Press.
6. Balsdon, J. P. V. D. (1969). Life and leisure in ancient Rome. Bodley Head.
7. Boltanski, L., & Chiapello, È. (2005). The new spirit of capitalism (G. Elliott, Çev.). Verso.
8. Cicero, M. T. (2013). Yükümlülükler üzerine (C. C. Çevik, Çev.). İş Bankası Kültür Yayınları.

9. Crary, J. (2013). 24/7: Late capitalism and the ends of sleep. Verso.
10. Foucault, M. (2015). Biyopolitikanın doğuşu (A. Tayla, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
11. Gramsci, A. (1986). Hapishane defterleri (K. Somer, Çev.). Onur Yayınları.
12. Griffin, M. T. (1984). Nero: The end of a dynasty. Routledge.
13. Griffin, M. T. (2003). Seneca: A philosopher in politics. Oxford University Press.
14. Lacoue-Labarthe, P., & Nancy, J.-L. (1997). Retreating the political (S. Sparks, Ed.). Routledge.
15. Laidlaw, W. A. (1968). Otium. Greece & Rome, 15(1), 42–52. https://doi.org/10.1017/S0017383500016843
16. Mercan, B. A., & Aytaç, A. M. (2024). Sahicilik ve teknoloji siyaseti kıskacında: Bir kaynak olarak insan. Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi, 39, 317–345. https://doi.org/10.53844/flsf.1534881
17. Nancy, J.-L. (1991). The inoperative community (P. Connor, Ed. & Çev.). University of Minnesota Press.
18. Nancy, J.-L. (2000). Being singular plural (R. D. Richardson & A. E. O’Byrne, Çev.). Stanford University Press.
19. Nancy, J.-L. (2002). Is everything political? (A brief remark). The New Centennial Review, 2(3), 15-22. Oxford Latin dictionary. (1963). Clarendon Press.
20. Rosa, H. (2003). Social acceleration: Ethical and political consequences of a desynchronized high-speed society. Constellations, 10(1), 3–33.
21. Seneca, L. A. (1928). De constantia sapientis – To Serenus on the firmness of the wise man. In T. E. Page (Ed. & Çev.), Seneca: Moral essays (C. 1, s. 48-105). Harvard University Press.
22. Seneca, L. A. (1965a). De otio – On leisure. In J. W. Basore (Ed. & Çev.), Seneca: Moral essays (C. 2, s. 181-201). Harvard University Press.
23. Seneca, L. A. (1965b). De vita beata – On the happy life. In J. W. Basore (Ed. & Çev.), Seneca: Moral essays (C. 2, s. 98–179). Harvard University Press.
24. Seneca, L. A. (1965c). On tranquillity of mind – De tranquillitate animi. In J. W. Basore (Ed. & Çev.), Seneca: Moral essays (C. 2, s. 202-285). Harvard University Press.
25. Seneca, L. A. (1965d). De brevitate vitae – On the shortness of life. In J. W. Basore (Ed. & Çev.), Seneca: Moral essays (C. 2, s. 287–355). Harvard University Press.
26. Seneca, L. A. (2015). Letters on ethics (M. Graver & A. A. Long, Çev.). University of Chicago Press.
27. Skeggs, B. (2004). Class, self, culture. Routledge.
28. Standing, G. (2022). Prekarya: Yeni tehlikeli sınıflar (E. Bulut, Çev.). İletişim Yayınları.
29. Star, C. (2012). The empire of the self. Johns Hopkins University Press.
30. Wajcman, J. (2015). Pressed for time. University of Chicago Press.
31. Wilson, E. (2014). The greatest empire: A life of Seneca. Oxford University Press.