Franco dönemi İspanya’da milliyetçilik ve din bağlamında siyasi propaganda

Öz

İspanya, 1936–1939 İç Savaşı’nın ardından General Francisco Franco liderliğinde otoriter ve merkeziyetçi bir rejim altında yönetilmiştir. 1939–1975 yılları arasında süren Franco yönetimi, siyasal muhalefeti bastıran sert güç uygulamalarının yanı sıra, milliyetçilik ve Katoliklik temelli ideolojik söylemi kurumsallaştıran kapsamlı propaganda stratejileri geliştirmiştir. Bu çalışma, Franco dönemi propaganda araçlarını eleştirel jeopolitik perspektif çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, dönemin en yaygın görsel propaganda araçları olan afişler ve duvar yazılarını nitel yöntemle analiz etmektedir. Okuryazarlık oranları ve teknolojik imkânlar dikkate alındığında, görsel materyallerin rejimin ideolojik mesajlarını geniş kitlelere iletmede stratejik bir rol üstlendiği görülmektedir. Çalışmada, propaganda görsellerinin yalnızca siyasal mesaj iletmekle kalmadığı; aynı zamanda ulusal mekânın homojenleştirilmesi, “biz/öteki” ayrımının inşası ve lider figürünün kutsallaştırılması süreçlerinde aktif bir işlev gördüğü ortaya konulmaktadır. Bulgular, Franco rejiminin görsel propaganda aracılığıyla milliyetçi ve dini söylemi bütünleştirerek siyasal meşruiyet üretmeye çalıştığını göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, propaganda pratiklerini ideolojik mekân üretimi bağlamında değerlendirerek literatüre kuramsal katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Hegemonya
• Eleştirel Jeopolitik
• Propaganda
• Siyasi Afişler
• İspanya’da Franco Dönemi

Political propaganda in the context of nationalism and religion in Spain during the Franco period

Öz

Following the Spanish Civil War (1936–1939), Spain was governed under the authoritarian and centralized rule of General Francisco Franco. Between 1939 and 1975, the Franco regime not only relied on coercive mechanisms to suppress political opposition but also developed extensive propaganda strategies that institutionalized a nationalist and Catholic ideological framework. This study analyzes the propaganda practices of the Franco period through the lens of critical geopolitics. Employing a qualitative research design, the study examines posters and wall inscriptions—the most widespread visual propaganda tools of the era. Considering the technological limitations and literacy rates of the period, visual materials played a strategic role in disseminating ideological messages to broad segments of society. The findings demonstrate that propaganda images functioned not merely as instruments of political communication, but as mechanisms for constructing a homogeneous national space, reinforcing the “us/other” dichotomy, and sacralizing the figure of the leader. By integrating nationalist and religious narratives, the Franco regime sought to produce political legitimacy through visual representation. In this respect, the study contributes to the literature by conceptualizing propaganda as a process of ideological spatial production rather than merely a historical communication strategy.

Anahtar Kelimeler

• Hegemony
• Critical Geopolitics
• Propaganda
• Political Posters
• Franco Era in Spain

Kaynakça

1. Aktay, Y. (2022). Faşizm. Ansiklopedi Tübitak. https://ansiklopedi.tubitak.gov.tr/ansiklopedi/fasizm
2. Altunışık, M. (2022). Uluslararası İlişkilerde Türkiye’nin Yumuşak Gücü, Global Panaroma. https://www.globalpanorama.org/2022/12/mba/
3. Anderson, B. (2006). Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism. Verso.
4. Araujo, J. O. (1993). La cuestion religiosa en la constitucion de 1931: una nueva reflexion sobre un tema clasico. https://dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/27225.pdf
5. Aydar, F. B. (2016). İspanya İç Savaşına Giden Yol. Birikim. https://birikimdergisi.com/guncel/7816/ispanya-ic-savasina-giden-yol
6. Ayverdi, İ. (2011). Misalli Büyük Türkçe Sözlük. Kubbealtı.
7. Banderas, (t.y.). Banderas del mundo. https://banderas.top/la-bandera-de-espana/ (Erişim Tarihi: 1 Mayıs 2024).
8. Basilio, M. (2002). Genealogies for a new state: Painting and propaganda in Franco’s Spain, 19361940. Discourse, 24(3), 67–94.

9. Bedoya, J. (2016). Why did General Franco hate the freemasons so much? El Pais. https://english.elpais.com/elpais/2016/03/15/inenglish/1458030657_636841.html
10. Beyer, G. (2023). War on Paper: Propaganda Posters from the Spanish Civil War. The Collector. https://www.thecollector.com/spanish-civil-war-propaganda-posters/
11. Birlik, G. K. (2016). İspanya İç Savaşında (1936-1939) Türkiye’nin Dış Politikası. Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 12(24), 122-155.
12. Black, J. (2020). Kısa İspanya Tarihi. Say Yayınları.
13. Boletín Oficial del Estado. (1945). núm. 199, de 18 de julio, páginas 358 a 360. BOE-A-1945-7244. Ministerio de la Presidencia, Justicia y Relaciones con las Cortes. https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-1945-7244
14. Boletín Oficial del Estado. (1967). Decreto 779/1967, de 20 de abril, por el que se aprueban los textos refundidos de las Leyes Fundamentales del Reino. BOE-A-1967-40312. Ministerio de la Presidencia, Justicia y Relaciones https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=BOE-A-1967-40312
15. Britannica. (t.y.). Falange political organization, con Spain. com.translate.goog/topic/Falange (Erişim Tarihi: 11 Ağustos 2025). las Cortes. https://www-britannica
16. Cabañas, O. E. (2023). Los orígenes religiosos de la Seminci y su desconocido vínculo con la Semana Santa. El Español. https://www.elespanol.com/castilla-yleon/region/valladolid/20230402/origenes-religiosos-seminci-desconocido-vinculosemana-santa/751924835_0.html .
17. Callahan, W. J. (2000). The Catholic Church in Spain, 1875–1998. Catholic University of America Press.
18. Camino Barcelona. (t.y.). Languages in Spain. https://www-caminobarcelona-com.translate.goog/blog/languages-in-spain/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=tr&_x_tr_hl=tr&_x_tr_pto=tc (Erişim Tarihi: 16 Ağustos 2025).
19. Casanova, J. (2001). La iglesia de Franco. Temas de Hoy.
20. Civera, M. (2008). ¿Franco socialista? Levante El Mercantil Valenciano. https://www.levanteemv.com/opinion/2008/11/19/franco-socialista-13365778.html
21. Deeney. (2020). Art of Devotion or political propaganda: Religious Art in the Spanish Civil War. https://normanreagallery.wixsite.com/blog/post/art-of-devotion-or-political-propagandareligious-art-in-the-spanish-civil-war
22. Delgado Idarreta, J. M. (Ed.). (2006). Propaganda y medios de comunicación en el primer franquismo (1936-1959). Universidad de La Rioja Servicio de Publicaciones.
23. Diğler, M., & Soylu, R. (2023). Pablo Picasso’nun “Guernica” Adlı Resminin Analizi. International Social Sciences Studies Journal. 9(114), 7910-7920.
24. Domínguez, D. (2023). La izquierda y las lenguas. Lamarea. https://www.lamarea.com/2023/09/20/la-izquierda-y-las-lenguas/
25. Esgin, M. (2016). Engizisyonun günümüze hatırlattıkları. Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1(1), 91-99.
26. España Eterna. (2011). Los carteles de guerra civil Espanola. http://espanaeterna.blogspot.com/2011/04/los-carteles-de-la-guerra-civil.html
27. Ertan, T., & Örs, O. (2018). Milliyetçiliğin müphemliği: Milliyetçilik Nedir? Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 62, 39-84.
28. García, R. M. (2015). El imperio colonial Español. Revista 31 Credencial. https://www.revistacredencial.com/historia/temas/el-imperio-colonial-espanol-1492-1788
29. Garganese, R. (2022). Propaganda posters in the Spanish Civil War. Europeana. https://www.europeana.eu/en/stories/propaganda-posters-in-the-spanish-civil-war
30. Gramsci, A. (1971). Selections from the Prison Notebooks. International Publishers.
31. Granda, J. (2015). La publicación de la Ley de 1 de Marzo de 1940 sobre represión de la masonería y del comunismo y el discurso antimasónico en la prensa asturiana. REHMLAC+, 7(2), 178-200.
32. Gubern, R. (1977). Raza: Un ensueño del general Franco. Ediciones 99.
33. Gubern, R. (1981). La censura: Función política y ordenamiento jurídico bajo el franquismo (19361975). Península.
34. Guibernau, M. (2004). Catalan nationalism, Francoism, transition and democracy. Routledge.
35. Harrison, H. (2025). Languages in Spain: How Many Languages Are Spoken in Spain? Home School Spanish Academy. https://www.spanish.academy/blog/languages-in-spain-how-many-languages-are-spoken-in-spain/
36. IMDb. (1953). La guerra de Dios. https://www.imdb.com/es/title/tt0045843/
37. Jimenez, P. (1977). Apuntes sobre la censura durante el franquismo. Boletín AEPE, 17, 3-8. https://cvc.cervantes.es/ensenanza/biblioteca_ele/aepe/pdf/boletin_17_10_77/boletin_17 _10_77_03.pdf
38. Karaca, M., Macun, Ş., & Çakı, C. (2022). Franco İspanya'sında afişler üzerinden falanjism propagandası. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(2), 702-715.
39. Karakaş, A. V., & Yılmaz, M. (2023). Birleşik Krallık Dergisi The Week’te Yayınlanan Rusya-Ukrayna Savaşı’na Dair Karikatür Temsiller. Coğrafi Bilimler Dergisi, 21(1), 100-120. https://doi.org/10.33688/aucbd.1254592
40. Karakuş, M. (2021). Gelenekselden Dijitale Propaganda ve Araçlarının Dönüşümü. Selçuk İletişim Dergisi, 14(1), 462-491.
41. Kress, G., & van Leeuwen, T. (2001). Multimodal discourse: The modes and media of contemporary communication. Arnold.
42. Küçük, M. N. (2023). Eleştirel Jeopolitik ve Uluslararası İlişkiler Disiplini: Mekânsallık, Söylem ve İktidar. Marmara Üniversitesi Siyasal Bilimler Dergisi, Özel Sayı, 163-187.
43. Lannon, F. (1987). Privilege, persecution and prophecy: The Catholic Church in Spain, 1875–1975. Clarendon Press.
44. Letras. (t.y.). Cara Al Sol. https://www.letras.com/355141/cara-al-sol/ (Erişim Tarihi: 19 Ağustos 2025).
45. Ministerio de Cultura. (t.y.). Virreinatos. https://www-cultura-gob-es.translate.goog/cultura/archivos/difusion/mc-difusion/bicentenarios/contexto-historico/imperio-espanol/organizacion/virreinatos.html?_x_tr_sl=es&_x_tr_tl=en&_x_tr_hl=en&_x_tr_pto=wapp (Erişim Tarihi: 06 Şubat 2025).
46. Ó Tuathail, G. (1996). Critical geopolitics: The politics of writing global space. Routledge.
47. Paredes, J. (2024). Estados Unidos consideraba a Franco un aliado en la lucha contra el comunismo. Hispanidad. https://www.hispanidad.com/opinion/la-resistencia/estados-unidosconsideraba-franco-aliado-en-lucha-contra-comunismo_12053718_102.html
48. Pares. (t.y.). Institución-Cortes españolas (1942-1977). Portal de Archivos Españoles. http://pares.mcu.es/ParesBusquedas20/catalogo/autoridad/134787/imprimir (Erişim Tarihi: 18 Nisan 2024).
49. Payne, S. G. (1987). The Franco regime 1936-1975. University of Wisconsin Press.
50. Payne, S. G. (1993). Spain's First Democracy: The Second Republic, 1931–1936. University of Wisconsin Press.
51. Pena-Rodríguez, A. (2019). Contra la revolución ‘satánica’. Propaganda católica y legitimación del franquismo en Portugal durante la Guerra Civil española. Revista de Estudios Sociales 69, 41-52. https://doi.org/10.7440/res69.2019.04
52. Propagandapolis. (2024). Pope calls Gen. Franco Savior of Civilization (American newspaper cover, 1938). The Propaganda Archive. https://propaganda.pictures/archives/10191
53. Robinson, L. (t.y.). Pablo Picasso, Guernica. Smart History. https://smarthistory.org/picassoguernica/ (Erişim Tarihi: 17 Ağustos 2025).
54. Ruiz, J. (2005). A Spanish genocide? Reflections on the Francoist repression after the Spanish Civil War. Contemporary European History, 14(2), 171-191.
55. Sáez, F. (2025). La Ley de Represión contra la Masonería y el Comunismo. Archivo de la Democracia. https://archivodemocracia.ua.es/es/represion-franquistaalicante/documentos/la-represion-franquista-en-la-provincia-de-alicante/ley-de-represionde-la-masoneria-y-el-comunismo.pdf
56. Sánchez Galán, M. B. (2020). La obligatoriedad del doblaje durante el primer franquismo. Entre censura, defensa del idioma y recaudación. In M. Crusells, B. de las Heras, & A. Pantoja (Eds.), Historia y cine: El primer franquismo (1939–1945) (Vol. 2, pp. 61–78). Centre d'Investigacions Film-Història, Universitat de Barcelona. https://doi.org/10.5281/zenodo.18466804
57. Slaven, J. (2018). The Falange Española: A Spanish Paradox. Advances in Social Science, Education and Humanities Research, 211, 235-242.
58. Taylor, C. (2021). The Time of the Doves. Other Word Books. https://www.otherwordsbooks.co.uk/review/the-time-of-the-doves/ .
59. Teachwar. (t.y.). Spanish Civil War, 1936. https://teachwar.wordpress.com/resources/warjustifications-archive/spanish-civil-war-1936/#top (Erişim Tarihi 21 Şubat 2025)
60. UC San Diego. (t.y.). Hablar de la Falange es nombrar a España. Library Digital Collections. https://library.ucsd.edu/dc/object/bb5871177m (Erişim Tarihi 20 Mart 2025)
61. Vann, R. E. (1999). Language exposure in Catalonia: An example of indoctrinating linguistic ideology. Word, 50(2), 191-201.
62. Vatican. (1953). Concordato entre la santa sede y España. https://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19530827_concordato-spagna_sp.html
63. Velasco, J. M. (2011). El Cristianismo en España un análisis cultural. SCIO, 7, 117-137. España.
64. Wiarda, H. J. (2000). Spain 2000: A Normal Country? Mediterranean Quarterly 11(3), 3061. https://muse.jhu.edu/article/20802
65. WordSense Dictionary. (t.y.). Cervantine. https://www.wordsense.eu/Cervantine/ (Erişim Tarihi 20 Şubat 2025).
66. Yılmaz, M., & Taşkın, E. (2022). Doğu Akdeniz Sorununda Yunanistan’ın Kullandığı Karikatürlerin Popüler Jeopolitik Açısından Değerlendirilmesi. Coğrafi Bilimler Dergisi, 20(1), 139-160. https://doi.org/10.33688/aucbd.1070285