28 ŞUBAT, “STATÜKO” VE BURJUVAZİ: POST-MODERN DARBE SÜRECİNİN SINIFSAL BOYUTU

Öz

28 Şubat post-modern darbe süreci literatürde ağırlıklı olarak “vesayet” ve “statükonun korunması” başlıkları altında incelenmektedir. Bu yaklaşımın temel tezi, ilgili dönemde ülke yönetiminde Kemalist vesayet anlayışının etkili olduğu ve 28 Şubat 1997 günü gerçekleşen askeri uyarının bu vesayet anlayışının bir sonucu olduğu yönündedir. Buna karşı ortaya konulan argüman ise Türkiye’nin şeriat tehdidi altında olduğu ve ordunun laikliği ve Cumhuriyet değerlerini muhtemel bir İslami darbe girişimine karşı koruduğudur. Süreci İslamcı-seküler çatışmasına indirgeyen yaygın görüşe karşılık bu çalışmada 1990’lı yıllarda yükselişe geçen İslami burjuvazi (MÜSİAD) ile ülkenin geleneksel burjuvazisini oluşturan TÜSİAD çevresi arasındaki dönemsel çatışmadan bahsedilecektir. Bu bağlamda da 28 Şubat sürecini yalnızca İslamcı-seküler çatışması olarak okumanın oldukça sınırlı bir yaklaşım olduğu, konunun ilgili dönemin dış politika dinamikleri ve iktisadi dinamikleri temel alınarak bir sınıfsal analiz ile geliştirilmesi gerektiği iddia edilecektir. Çalışmanın ikinci iddiası, İslamcı-seküler geriliminin TÜSİAD ve MÜSİAD çevreleri arasındaki çatışmanın gölgesinde cereyan ettiğidir. Bu çalışma 28 Şubat merkezli tartışmaları burjuvazi içi çatışma temelinde analiz ederek tartışmaya yeni bir boyut kazandırmayı, aynı zamanda “Kemalist vesayet” kavramına indirgenen bir sürecin çok daha karmaşık bir niteliğe sahip olduğunu açıklamayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• 28 Şubat
• Post-Modern Darbe
• Burjuvazi
• TÜSİAD
• MÜSİAD

February 28, the “Status Quo,” and the Bourgeoisie: The Class-Based Dimension of the Post-Modern Coup Process

Öz

The February 28 post-modern coup process is primarily examined in the literature under the headings of “guardianship” and “preservation of the status quo.” The central thesis of this approach is that the Kemalist concept of tutelage was influential in the country’s governance during that period, and that the military warning issued on February 28, 1997, was a result of this concept of tutelage. The counterargument posits that Turkey was under the threat of Sharia law and that the military protected secularism and the values of the Republic against a potential Islamic coup attempt. In contrast to the widespread view that reduces the process to an Islamist-secular conflict, this study will discuss the period-specific conflict between the rising Islamic bourgeoisie (MÜSİAD) of the 1990s and the traditional bourgeoisie represented by the TÜSİAD circle. In this context, it will be argued that interpreting the February 28 process solely as an Islamist-secular conflict is a highly limited approach, and that the issue must be developed through a class analysis grounded in the foreign policy and economic dynamics of the relevant period. The second claim of this study is that the Islamist-secular tension unfolded in the shadow of the conflict between the TÜSİAD and MÜSİAD circles. This study aims to add a new dimension to the debate by analyzing the discussions centered on February 28 from the perspective of an intra-bourgeois conflict, while also explaining that the process, which has been reduced to the concept of “Kemalist tutelage,” possesses a far more complex nature.

Anahtar Kelimeler

• 28th February
• Post-Modern Coup
• Bourgeoisie
• TUSIAD
• MUSIAD

Kaynakça

1. Anadolu Ajansı. (2012). 28 Şubat Siyasi Değildi. https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/28-subat-siyasi-degildi/372345, (Erişim Tarihi: 12.06.2026).
2. (1998). “Any future for political Islam in Turkey?”. Strategic Comments, 4(1), 1-2.
3. Alkan, H. (1998). Türkiye’de işadamı örgütleri ve devlet. Birikim, (114), 43-62.
4. Alpman, P. S. (2012). Bir tasarım, bir temenni, şimdinin ‘hakiki’ burjuvazisi ve eleştirisi. Birikim, (278-279), 38-45.
5. Atagenç, İ. Ö. (2021). “Türk Dış Politikasında Post-Kemalist Paradigmanın İnşası: “Küresel Aktör” Söyleminin Analizi”. İçinde M. Ekşi (Der.), Amaç-Araç Sorunsalı: Türkiye’nin Küresel Aktör Olma İddiası (ss. 115-137). Akçağ.
6. Avcı, A. (2022). Unravelling the social formation: free trade, the state and business associations in Turkey. Brill.
7. Aydın, S. & Taşkın, Y. (2014). 1960’tan günümüze Türkiye tarihi. İletişim.
8. Ayhan, B., & Sağıroğlu, S. (2012). İslami burjuvazinin siyasal iktisadı: MÜSİAD örneği. Praksis, (27), 117-143.

9. Başkaya, F. (2006). Paradigmanın iflası: resmî ideolojinin eleştirisine giriş. Özgür Üniversite.
10. Bayramoğlu, A. (2018). 28 Şubat: bir müdahalenin güncesi. İletişim.
11. Beriş, H. E. (2008). Türkiye’de 1980 sonrası devlet sermaye ilişkileri ve “parçalı burjuvazi”nin oluşumu. Ekonomik Yaklaşım, 19(69), 33-45.
12. Bölükbaşı, S. (1999). “Behind the Turkish-Israeli alliance: a Turkish view”. Journal of Palestine Studies, 29(1), 21-35.
13. Buğra, A. & Savaşkan O. (2021). Türkiye’de yeni kapitalizm: siyaset, din ve iş dünyası. B. Doğan (Çev.). İletişim.
14. Bulut, F. (1995). Tarikat sermayesinin yükselişi. Öteki.
15. Can, K. (1997). Yeşil sermaye laik sisteme ne yaptı?. Birikim, (99), 59-65.
16. Cizre, Ü. (2002). Egemen ideoloji ve Türk Silahlı Kuvvetleri. İçinde A. İnsel & A. Bayramoğlu (Der), Bir zümre, bir parti: Türkiye’de ordu (135-163). Birikim.
17. Çaha, Ö. (2008). 28 Şubat sürecinde toplum, sivil toplum/gönüllü kuruluşlar ve siyaset/siyasetçiler ekseninde iki kutba doğru ayrıştı. İçinde M. Şentürk & A. Erdoğan (Der.), Sivil toplum tartışmaları (231-247). Kaknüs.
18. Doğan, A. E. (2009). İslamcı sermayenin gelişme dinamikleri ve 28 Şubat süreci. İçinde İ. Uzgel & B. Duru (Der.), AKP Kitabı: Bir Dönüşümün Bilançosu (283-306). Phoenix.
19. Duran, B. (2008). 28 Şubat’ın gölgesinde ‘sivil’ toplumu ve siyaseti düşünmek. İçinde M. Şentürk & A. Erdoğan (Der.), Sivil Toplum Tartışmaları (249-262). Kaknüs.
20. Ercan, F. (2006). Türkiye’de kapitalizmin süreklilik içinde değişimi (1980-2004). İçinde D. Yılmaz vd. (Der.), Türkiye’de kapitalizmin gelişimi (375-411). Dipnot.
21. Erdoğan, M. (2012). 28 Şubat günlüğü: post-modern darbenin anatomisi. Orion.
22. Erdoğan, N. (2002). Neo-Kemalizm, organik bunalım ve hegemonya. İçinde A. İnsel (Der.), Kemalizm (ss. 584-591). İletişim.
23. Esen, B. (2022). Post-Kemalizmin vesayet eleştirisi: AKP rejiminin resmî tezi. İçinde İ. Aytürk & B. Esen (Der.), Post-Post-Kemalizm: Türkiye Çalışmalarında Yeni Arayışlar (355-415). İletişim.
24. Güzel, S., Ç. (2021). “Postmodern darbe” üzerine gramsciyan bir okuma: bir hegemonya girişimi olarak 28 şubat süreci. Şarkiyat, 13(1), 204-219.
25. Güzelsarı, S. & Aydın, S. (2010). Türkiye’de büyük burjuvazinin örgütlü yükselişi: siyasal ve yönetsel süreçlerin biçimlenmesinde TÜSİAD. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(20), 43-68.
26. Kazan, Ş. (2014). 28 Şubat: postmodern bir darbenin anatomisi. MGV.
27. Keyder, Ç. (2014). Türkiye’de devlet ve sınıflar. İletişim.
28. Koyuncu, B. (2006). Küreselleşme ve Türk İşadamları Demeği: TÜSİAD örneği. Uluslararası İlişkiler, 3(9), 125-149.
29. Okur, M. A. (2008). Türkiye’nin batı içinde denge arayışı: Türkiye, ABD ve AB arasındaki üçlü ilişkilere bir bakış. KÖK Araştırmalar, X(1), 3-20.
30. Oran, B. (1996). Türk dış politikası temel ilkeleri ve soğuk savaş üzerine notlar. Ankara Üniversitesi S.B.F. Dergisi, 51(1), 353-370.
31. Öniş, Z. (2001). Political Islam at the crossroads: from hegemony to co-existence. Contemporary Politics. 7(4), 281-298.
32. Öniş, Z. & Türem, U. (2001). Business, globalization and democracy: a comparative analysis of turkish business associations. Turkish Studies, 2(2), 94-120.
33. Özadalı, S. (1998). Burjuvazi ve demokrasi: yeni bir ‘kurtarıcı’ arayışı!. Birikim, (114), 78-82.
34. Özdemir, Ş. (2006). MÜSİAD: Anadolu sermayesinin dönüşümü ve Türk modernleşmesinin derinleşmesi. Vadi.
35. Özgür, B. (2025). TÜSİAD'ın çıkışı: Alem harap, reaya perişan, hazine noksan. https://www.gazeteduvar.com.tr/tusiadin-cikisi-alem-harap-reaya-perisan-hazine-noksan-makale-1757433, (Erişim tarihi: 12.06.2025)
36. Robins, P. (1997). Turkish foreign policy under Erbakan. Survival, 39(2), 82-100.
37. Sayarı, S. (1997). Turkey and the Middle East in the 1990s. Journal of Palestine Studies, 26(3), 44-55.
38. Şahin, M. (2008). ABD’nin ‘Müslüman’ savaşçıları”, Akademik Ortadoğu, 3(1), 43-52.
39. Teazis, C. (2010). İkincilerin Cumhuriyeti: Adalet ve Kalkınma Partisi. Mızrak.
40. Tezcan, D. (2019). Bin yıla azmetmiş zulüm: 28 Şubat 28 tanık. Pınar.
41. TÜSİAD. (1997). Türkiye’de demokratikleşme perspektifleri, B. Tanör (Der.). TÜSİAD.
42. Uysal, G. (2019). Türkiye’nin AKP dönemi Orta Doğu ve Kuzey Afrika’da izlediği alt-emperyalist dış politika. Praksis, 51, 141-158.
43. Ünalmış, A. N. (2019). Baskı grubu kavramı çerçevesinde siyasal alanda TÜSİAD. Akçağ.
44. Vardan, Ö. C. (2012). Cihad ve MÜSİAD. Timaş.
45. Yalman, G. (2009). Transition to neoliberalism: The case of Turkey in the 1980s. Bilgi University Press.
46. Yankaya, D. (2012). 28 Şubat: İslami burjuvazinin iktidarı yolunda bir milat. Birikim, (278-279), 29-37.
47. Yankaya, D. (2014). Yeni İslami burjuvazi: Türk modeli. İletişim.
48. Yıldız, İ. (2016). 28 Şubat nedir?. Liberte.
49. Yavuz, M. H. (1997). Turkish-Israeli relations through the lens of the Turkish identity debate. Journal of Palestine Studies, 27(1), 22-37.
50. Yıldırım, C. (2015). Kemalizm ve iktisadi Sonuçları. Siyaset, Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 7-22.