COVID-19 Pandemisinin Sağlık Ekonomisi Üzerine Etkisinin İncelenmesi

Öz

Sağlık sektörü, insanlığın var oluşundan bu yana önemli gelişmeler yaşamış ve yaşamaya devam etmektedir. Bu gelişmeler yöntem, teknik ve teçhizatlarla ilgili önemli gelişmelerdir. Bu gelişmelerle birçok hastalığa çare bulunmuş, yeni teşhis ve tedavi yöntemleri geliştirilmiş ve geliştirilmeye devam etmektedir. Her ne kadar önemli gelişmeler kat edilmiş olsa da toplumlar farklı dönemlerde farklı bulaşıcı hastalıklarla karşı karşıya kalmış ve kalmaya devam etmektedir. Bulaşıcı hastalıkların yayılması, epidemileri bir diğer adıyla salgınları meydana getirmektedir. Epidemilerin veya salgınların sınırları aşarak uluslararası boyutlara ulaşması ve birden çok ülkeye yayılmasıyla da pandemiler meydana gelmektedir. Pandemiler, yayıldıkları ülkelerde tüm sektörleri; ekonomiyi, sosyal hayatı ve ruh sağlığını etkilemekte ve birtakım olumsuzlara neden olmaktadır. Son yıllara gelindiğinde, bu pandemilerden biri olan COVID-19 ortaya çıkmış ve COVID-19 küresel ölçekli bir sorun olarak kendini göstermiştir. Tüm dünyada COVID-19 pandemisi ile vaka ve ölüm sayıları hızla artış göstermiştir. Bu dönemde sağlık hizmetlerine başvurularda ve özellikle de yoğun bakım ve acil servislerin kullanımında yoğunluklar yaşanmıştır. Bu durumlar ise ülke sağlık sistemlerinde ciddi sorunlar yaratmış ve ülkelerin sağlık ekonomileri üzerinde ağır yükler oluşturmuştur. Bu çalışmada ise dünya tarihinde yaşanan salgınlardan kısaca bahsedilerek, COVID-19 pandemisinin dünya genelinde ve Türkiye’de sağlık ekonomisi üzerinde yarattığı etkiler derlenmiştir ve gelecekte olası pandemilerin zararlı etkilerini en aza indirebilmek amacıyla öneriler sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bulaşıcı hastalıklar
• COVID-19
• pandemi
• sağlık

Examining the Effect of COVID-19 Pandemic on Health Economy

Öz

The health sector has experienced and continues to experience significant developments since the beginning of humanity. These developments are important developments in methods, techniques and equipment. With these developments, cures have been found for many diseases, new diagnosis and treatment methods have been developed and continue to be developed. Although significant progress has been made, societies have faced and continue to face different infectious diseases in different periods. The spread of infectious diseases creates epidemics, also known as pandemics. Pandemics also occur when epidemics cross borders, reach international dimensions, and spread to more than one country. Pandemics affect all sectors in the countries where they spread including the economy, social life and mental health. In recent years, one of these pandemics, COVID-19, has emerged and COVID-19 has manifested itself as a global problem. With the COVID-19 pandemic, the number of cases and deaths has increased rapidly all over the world. During this period, there was an increase in health service utilization, especially in intensive care and emergency services. These situations have created serious problems in the countrys' health systems and created heavy burdens on the health economies. In this study, the effects of the COVID-19 pandemic on the health economy worldwide and in Turkey are compiled by briefly mentioning the epidemics experienced in world history, and suggestions are presented in order to minimize the harmful effects of possible pandemics in the future.

Anahtar Kelimeler

• Infectious diseases
• COVID-19
• pandemic
• health

Kaynakça

1. Ahangar, A., Mohammadi, F., Tehrani-Banihashemi, S. A., Joulani, M., Safarani, S., & Nojomi, M. (2023). The Effects of COVID-19 on financial-economic and performance efficiency of hospitals. Medical Journal of the Islamic Republic of Iran, 37. https://doi.org/10.47176/mjiri.37.43
2. Akdur, R., Piyal, B., Çalışkan, D., & Ocaktan, M. E. (2011). Halk Sağlığına Giriş. İçinde Piyal B. (Editör), Halk sağlığı. (1.Baskı, s.411-451) Ankara Üniversitesi Uzaktan Eğitim Yayınları. ISBN: 978-975-482-970-9
3. Aközlü Z., & Öztürk Şahin O. (2021). COVID-19 pandemisinde sağlık hizmetlerine erişim: Çocuk sağlığı nasıl etkilendi? Çocuk Dergisi- Journal of Child, 21(2), 149-156. https://doi.org/10.26650/jchild.2021.953569
4. Anadolu Ajansı. (2020). Avrupayı kasıp kavuran hastalıklar. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/avrupayi-kasip-kavuran-hastaliklar/1768707#
5. Appleby, J. (2022). The public finance cost of COVID-19. Bmj, 376. https://doi.org/10.1136/bmj.o490
6. Boutayeb, A. (2006). The double burden of communicable and non-communicable diseases in developing countries. Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene, 100(3), 191–199. https://doi.org/10.1016/j.trstmh.2005.07.021
7. Erol, İ., & Ökten, B.B. (2023). Salgın hastalık süreçlerinde sağlık hizmetlerine yönelik mekansal ihtiyaçların belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (51), 254-271. https://doi.org/10.31590/ejosat.1324879
8. Euronews (2022). DSÖ: Kolera salgını yeniden artışta; aşı stoklarımız kritik seviyede. https://tr.euronews.com/2022/12/16/dso-kolera-salgini-yeniden-artista-asi-stoklarimiz-kritik-seviyede

9. Gündüz, M. (2023). Bulaşıcı hastalıklar nelerdir? Belirtileri ve tedavi yöntemleri. https://www.muctebagunduz.com/blog-tr/bulasici-hastaliklar-nelerdir-belirtileri-ve-tedavi-yontemleri/#Bulasici_Hastaliklarin_Tedavisi_Var_Mi
10. Haileamlak, A. (2021). The impact of COVID-19 on health and health systems. Ethiopian Journal of Health Sciences, 31(6), 1073. https://doi.org/10.4314/ejhs.v31i6.1
11. Kete, H. (2022). Covİd-19 pandemisi ile mücadelede aşıların küresel kamusal mal çözümü olarak değerlendirilmesi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 23(COVID-19 özel sayısı), 99-120. https://doi.org/10.31671/doujournal.945035
12. Kılıç, O. (2020). Tarihte küresel salgın hastalıklar ve toplum hayatına etkileri. İçinde Şeker, M., Özer, A., & Korkut, C. (Editör), Küresel salgının anatomisi insan ve toplumun geleceği, (1.Baskı, s.13-54) TDV Yayın Matbaacılık Tesisleri. https://doi.org/10.53478/TUBA.2020.024
13. MedicalPark (2020). Bulaşıcı hastalıklar nelerdir? Belirtileri ve tedavi yöntemleri. https://www.medicalpark.com.tr/bulasici-hastaliklar/hg-2134
14. Minhas, N., Gurav, Y. K., Sambhare, S., Potdar, V., Choudhary, M. L., Bhardwaj, S. D., & Abraham, P. (2023). Cost-analysis of real time RT-PCR test performed for COVID-19 diagnosis at India’s national reference laboratory during the early stages of pandemic mitigation. Plos One, 18(1), 1-16. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0277867
15. Mullan, Z. (2015). The cost of Ebola. The Lancet Global Health, 3(8),453. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(15)00092-3
16. Narter, M. (2012). Sağlık ve hastalığın sosyal temsilleri. Psikoloji Çalışmaları, 24, 57-74. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iupcd/issue/9409/117813
17. OECD Data (2023). Health spending. https://data.oecd.org/healthres/health-spending.htm
18. OECD/European Union (2022), Health at a Glance: Europe 2022: State of Health in the EU Cycle, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/507433b0-en.
19. Öztürk, Y. E., & Kıraç, R. (2019). Sağlık ve hastalık. İçinde Dalkılıç, M. (Editör), Scientific Developments, (s.381-387) Gece Akademi. https://www.researchgate.net/publication/333513126_Saglik_ve_Hastalik_health_and_disease
20. Porta, M. (2008). A dictionary of epidemiology (5 th ed.). Oxford University Press. ISBN 978–0-19–531449–6
21. Sağlık Bakanlığı (2018). Bulaşıcı hastalıklarla mücadele rehberi. https://khgmsaglikhizmetleridb.saglik.gov.tr/TR-48633/bulasici-hastaliklar-ile-mucadele-rehberi---genelge-2018-22.html
22. Sağlık Bakanlığı (2023a). COVID-19 nedir? https://covid19.saglik.gov.tr/TR-66300/covid-19-nedir-.html#:~:text=Yeni%20Koronavir%C3%BCs%20Hastal%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20(COVID%2D19,2020'de%20tan%C4%B1mlanan%20bir%20vir%C3%BCst%C3%BCr
23. Sağlık Bakanlığı (2023b, 5 Aralık). COVID-19 tedavi. https://covid19.saglik.gov.tr/TR-66299/covid-19-tedavi.html
24. Sampath, S., Khedr, A., Qamar, S., Tekin, A., Singh, R., Green, R., & Kashyap, R. (2021). Pandemics throughout the history. Cureus, 13(9), 1-9. https://doi.org/10.7759/cureus.18136
25. Shipman, S.L. (2014). The bright side of the black death. American Scientist, 102(6), 410. https://doi.org/10.1511/2014.111.410
26. Sina Biological (2007). Hong kong flu (1968 influenza pandemic). https://web.archive.org/web/20200225200951/https://www.sinobiological.com/1968-influenza-pandemic-hong-kong-flu-a-5754.html.
27. Tekin, A. (2021). Tarihten günümüze epidemiler, pandemiler ve ekonomik sonuçları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (40), 330-355. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sbe/issue/62244/908431
28. The World Bank (2023). Current health expenditure (% of GDP). https://data.worldbank.org/indicator/SH.XPD.CHEX.GD.ZS
29. Türk Dil Kurumu (TDK). (2022). Salgın. https://sozluk.gov.tr/
30. Türkiye Sağlık Platformu Zirvesi (TÜSAP) (2021). COVID-19 tedavisinin ekonomik yükü. Sağlık finansmanı raporu. https://tusap.org/wp-content/uploads/2021/09/2021_2-TOPLANTI.pdf
31. VaccinesWork (2021). COVID-19 and the cost of vaccine nationalism. https://www.gavi.org/vaccineswork/covid-19-and-cost-vaccine-nationalism?gclid=Cj0KCQiA4NWrBhD-ARIsAFCKwWsschtENUpKDEn9-SR9o_0FQD0jronHO05_a7G40ZoobJl3fshcYtoaAnmpEALw_wcB
32. Wang, J., & Wang, Z. (2020). Strengths, weaknesses, opportunities and threats (SWOT) analysis of China’s prevention and control strategy ort he COVID-19 epidemic. International Journal Of Environmental Research And Public Health, 17(7), 2235. https://doi.org/10.3390/ijerph17072235.
33. World Health Organization (WHO). (2002). The wold health report. World Health Organization. ISBN: 9241562072
34. World Health Organization (WHO). (2016). Ebola. https://www.who.int/emergencies/situations/ebola-outbreak-2014-2016-West-Africa
35. World Health Organization (WHO). (2022). Global spending on health: rising to the pandemic’s challenges. ISBN: 978 92 4004121 9
36. World Health Organization (WHO). (2023a). WHO coronavirus (COVID-19) dashboard. https://covid19.who.int/
37. World Health Organization (WHO). (2023b). Noncommunicable diseases. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/noncommunicable-diseases
38. World Health Organization (WHO). (2023c). Ebola virus disease. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ebola-virus-disease?gclid=CjwKCAiAgeeqBhBAEiwAoDDhn1ec2OfUb6h_v5I6vy8SL5ar97Ir1_fLdULIOTTtHPI4smb3ny1sVRoC_HQQAvD_BwE
39. World Health Organization (WHO). (1998). A health telematics policy in support of WHO’s Health-For-All strategy for global health development: report of the WHO group consultation on health telematics, 11–16 December, Geneva, 1997. Geneva: World Health Organization. https://iris.who.int/handle/10665/63857
40. Yavuz, E. (2020). COVID-19 aşıları. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi, 24(4), 223-234. https://doi.org/10.15511/tahd.20.00427