Kanser Hastalarında Alopesi: Türkiye’de Hemşirelik Alanında Yapılan Lisansüstü Tezlerin İncelenmesi

Öz

Amaç: Kanser, tüm dünyada yaklaşık 9,8 milyon insanın hayatını kaybetmesine neden olan halk sağlığı sorunudur. Kanser hastalarında en yaygın kullanılan sistemik tedavi yöntemlerinden biri olan kemoterapi; yaşam kalitesini düşüren ciddi semptomlara yol açmaktadır. Bu semptomlardan biri olan alopesi, sık görülen ve hastaların fiziksel, psikolojik, emosyonel ve sosyal yönden etkileyen travmatik bir durumdur. Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de hemşirelik alanında kanser hastalarında alopesi ile ilgili yapılmış lisansüstü tezlerin incelenmesidir. Örneklem ve Yöntem: Çalışma kapsamında Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi veri tabanından “alopesi” anahtar kelimesi kullanılarak, erişime açık ve tam metnine ulaşılan hemşirelik alanındaki yüksek lisans ve doktora tezleri Ağustos-Ekim 2024 tarihleri arasında tarandı. Dahil edilme kriterlerini karşılayan toplamda beş tez çalışmaya dahil edildi. Verilerin analizinde tezin yılı, türü, araştırma tipi, anabilim dalı ve örneklem sayısına göre dağılımları incelendi. Bulgular: Tezlerin 2011-2019 yılları arasında yapıldığı, çoğunun (n=3) yüksek lisans tezi olduğu belirlendi. Araştırma tipi açısından incelendiğinde, çoğunun (n=3) tanımlayıcı; birinin nitel, birinin ise randomize kontrollü çalışma olduğu saptandı. Lisansüstü tezlerde en sık “Kemoterapiye Bağlı Alopeside Yaşam Kalitesi Ölçeği” (n=3) ve “Rosenberg Benlik Saygısı Ölçeği” (n=2) kullanıldığı belirlendi. Sonuç: Çalışma kapsamına dahil edilen ve değerlendirilen tezlerde kemoterapi ilişkili alopesinin hastaların benlik saygısı, beden imajı, cinsellik ve genel yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etkilerinin olduğu görülmektedir. Kanser hastalarında alopesi ile ilgili kanıt düzeyi yüksek çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Alopesinin hastalar üzerindeki etkilerini belirlemeye ve bu etkileri en aza indirmeye yönelik çalışmaların planlanmasının önemli olduğu düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Alopesi
• hemşirelik
• kanser
• lisansüstü
• tez

Alopecia in Cancer Patients: a Review of Postgraduate Theses in the Field of Nursing in Türkiye

Öz

Aim: Cancer is a major public health problem that causes approximately 9.8 million deaths worldwide. Chemotherapy, the most widely used systemic treatment modality in cancer patients, causes serious symptoms that reduce quality of life. One of these symptoms, alopecia, is a common and traumatic condition that affects patients physically, psychologically, emotionally and socially. The aim of this study is to examine the postgraduate theses on alopecia in cancer patients in the field of nursing in Türkiye. Materials and Methods: Within the scope of the study, master's and doctoral theses in the field of nursing, which were open to access and whose full texts were accessed by using the keyword “alopecia” from the National Thesis Center database of the Presidency of the Council of Higher Education, were scanned between August and October 2024. A total of five theses that met the inclusion criteria were included in the study. In the analysis of the data, the distribution of the thesis according to year, type, research type, department and sample size were examined. Results: It was determined that the theses were conducted between 2011-2019 and most of them (n=3) were master's theses. When the theses were examined in terms of the type of research used, it was determined that most of them (n=3) were descriptive, one study was qualitative and one study was a randomized controlled trial. It was determined that “Quality of Life Scale in Chemotherapy-Induced Alopecia” (n=3) and “Rosenberg Self-Esteem Scale” (n=2) were used most frequently in the postgraduate theses examined. Conclusion: In the theses included in the study and evaluated, it is seen that chemotherapy-related alopecia has negative effects on patients' self-esteem, body image, sexuality and general quality of life. There is a need for studies with high level of evidence on alopecia in cancer patients. It is thought that it is important to plan studies to determine the effects of alopecia on patients and to minimize these effects.

Anahtar Kelimeler

• Alopecia
• nursing
• cancer
• postgraduate
• thesis

Kaynakça

1. Akalın, A., & Şahin, S. (2020). Hemşirelik eğitiminde simülasyonun kullanılması: Türkiye’de lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. Journal of Education and Research in Nursing, 17(2), 139-147. https://doi.org/10.5222/HEAD.2020.37074
2. Akalın, A., & Şahin, S. (2022). Türkiye'de kadın sağlığı hemşireliği alanında yürütülen lisansüstü tezler üzerine bir döküman incelemesi. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 14(2), 345-353. https://doi.org/10.5336/nurses.2021-85529
3. Akıncı, G., & Aydın Özkan, S. (2024). Türkiye’de ebelik ve hemşirelik alanında ağrı ve/veya anksiyetenin azaltılması için sanal gerçeklik gözlüğü kullanılarak yapılan lisansüstü tezlerin sistematik incelenmesi. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 7(1), 284-293. https://doi.org/10.38108/ouhcd.1273106
4. Akman, G. (2019). Meme kanseri olan kadınlara uygulanan web tabanlı alopesi programının beden imajına, benlik saygısına, yaşam kalitesine ve iyilik durumuna etkisi. [Doktora Tezi], Akdeniz Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Antalya. http://acikerisim.akdeniz.edu.tr/handle/123456789/4932
5. Aktuğ, C. (2018). Meme kanseri olan kadınlarda kemoterapiye bağlı alopesinin algılanışı. [Yüksek Lisans Tezi], Karadeniz Teknik Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Trabzon. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=jE6RK1f-_tjKbDOlp1yqxQ&no=pGnu0MFjU9TvOMjvL6ZvQA
6. Ardahan, M., & Özsoy, S. (2015). Türkiye’de hemşirelik araştırmalarındaki eğilimler: Yüksek lisans ve doktora tezleri üzerine bir çalışma. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(4), 516-534.
7. Ateş, S. A. (2011). Kemoterapiye bağlı alopesi algısı ve yaşam kalitesi. [Doktora Tezi], Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=MonoJu8yam23IWO5Bz5bQ&no=bpDpYW4zHJrMWT--tCFVFA
8. Aydın Özkan, S., Bilgiç, D., & Kızılkaya Beji, N. (2019). Türkiye’de hemşirelik alanında üriner inkontinansla ilgili yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(2), 201-210. https://doi.org/10.31067/0.2019.142

9. Ben Kridis, W., Boudawara, O., & Khanfir, A. (2024). Chemotherapy induced alopecia in breast cancer patients: A monocentric prospective study. Breast Disease, 43(1), 251-255. https://doi.org/10.3233/bd-240019
10. Bhoyrul, B., Asfour, L., Lutz, G., Mitchell, L., Jerjen, R., Sinclair, R. D., Holmes, S., Chaudhry, I. H., & Harries, M. J. (2021). Clinicopathologic characteristics and response to treatment of persistent chemotherapy-induced alopecia in breast cancer survivors. JAMA Dermatology, 157(11), 1335-1342. https://doi.org/10.1001/jamadermatol.2021.3676
11. Boland, V., Brady, A.-M., & Drury, A. (2020). The physical, psychological and social experiences of alopecia among women receiving chemotherapy: An integrative literature review. European Journal of Oncology Nursing, 49, 101840. https://doi.org/10.1016/j.ejon.2020.101840
12. Boyraz, H. G., Erbil, N., Nefes, H. N., & Aydın, E. (2023). Türkiye'de doğum ve kadın hastalıkları hemşireliği lisansüstü tezlerinde refleksoloji kullanımı: Literatür derlemesi. Journal of Traditional Medical Complementary Therapies, 6(3), 288-297. https://doi.org/10.5336/jtracom.2023-96840
13. Brianna, & Lee, S. H. (2023). Chemotherapy: how to reduce its adverse effects while maintaining the potency? Medical Oncology, 40(3), 88. https://doi.org/10.1007/s12032-023-01954-6
14. Çalışır Kundakçı, Ş. (2023). Türkiye’de kanser hastalarında oral mukozitle ilgili yapılan hemşirelik tezlerinin incelenmesi. Güncel Hemşirelik Araştırmaları Dergisi, 3(3), 85-99.
15. Dayanç, İ. (2017). Kemoterapiye bağlı alopesi gelişen hastaların beden imajı ve benlik saygısının belirlenmesi. [Yüksek Lisans Tezi], İstanbul Medipol Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=RqOJB93OhihISIaXZnsCXw&no=4WJmyWdiUigUJyfz6VHDSw
16. Debela, D. T., Muzazu, S. G., Heraro, K. D., Ndalama, M. T., Mesele, B. W., Haile, D. C., Kitui, S. K., & Manyazewal, T. (2021). New approaches and procedures for cancer treatment: current perspectives. SAGE Open Medicine, 9, 20503121211034366. https://doi.org/10.1177/20503121211034366
17. Delgado Rodriguez, J., Ramos‐García, V., Infante‐Ventura, D., Suarez‐Herrera, J. C., Rueda‐Domínguez, A., Serrano‐Aguilar, P., & del Mar Trujillo‐Martín, M. (2023). Ethical, legal, organizational and social issues related to the use of scalp cooling for the prevention of chemotherapy‐induced alopecia: A systematic review. Health Expectations, 26(2), 567-578. https://doi.org/10.1111/hex.13679
18. Dua, P., Heiland, M. F., Kracen, A. C., & Deshields, T. L. (2017). Cancer‐related hair loss: a selective review of the alopecia research literature. Psycho‐Oncology, 26(4), 438-443. https://doi.org/10.1002/pon.4039
19. Global Cancer Observatory (GLOBOCAN). Absolute numbers, Incidence, Both sexes, in 2022 Türkiye (2022). (Erişim Tarihi 29.05.2024). https://gco.iarc.who.int/today/en/dataviz/pie?mode=cancer&populations=792&multiple_populations=1&group_populations=1&types=0
20. Haque, E., Alabdaljabar, M. S., Ruddy, K. J., Haddad, T. C., Thompson, C. A., Lehman, J. S., & Hashmi, S. K. (2020). Management of chemotherapy-induced alopecia (CIA): A comprehensive review and future directions. Critical Reviews in Oncology/Hematology, 156, 103093. https://doi.org/10.1016/j.critrevonc.2020.103093
21. İncirkuş, K. (2024). Türkiye'de kronik hastalığı olan erişkinlere uygulanan motivasyonel görüşmeler: Hemşirelik alanındaki lisansüstü tezlerinin retrospektif incelemesi. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 16(1), 122-128. https://doi.org/10.5336/nurses.2023-98071
22. Kaur, S., Mayanglambam, P., Bajwan, D., & Thakur, N. (2022). Chemotherapy and its adverse effects-A systematic review. International Journal of Nursing Education and Research, 10(4), 399-402. https://doi.org/10.52711/2454-2660.2022.00090
23. Kim, I. R., Cho, J. H., Choi, E. K., Kwon, I. G., Sung, Y. H., Lee, J. E., Nam, S. J., & Yang, J. H. (2012). Perception, attitudes, preparedness and experience of chemotherapy-induced alopecia among breast cancer patients: a qualitative study. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 13(4), 1383-1388. https://doi.org/10.7314/apjcp.2012.13.4.1383
24. Kıral, B. (2020). Nitel bir veri analizi yöntemi olarak doküman analizi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(15), 170-189.
25. Lemieux, J., Maunsell, E., & Provencher, L. (2008). Chemotherapy‐induced alopecia and effects on quality of life among women with breast cancer: a literature review. Psycho‐Oncology: Journal of the Psychological, Social and Behavioral Dimensions of Cancer, 17(4), 317-328. https://doi.org/10.1002/pon.1245
26. Michel, A., Lee, R. T., Salehi, E., & Accordino, M. K. (2023). Improving quality of life during chemotherapy: cannabinoids, cryotherapy, and scalp cooling. American Society of Clinical Oncology Educational Book, 43, e390428. https://doi.org/10.1200/EDBK_390428
27. Mustapha, A., Ismail, A., Abdullahi, S. U., Hassan, O. N., Ugwunnaji, P. I., & Berinyuy, E. B. (2021). Cancer chemotherapy: a review update of the mechanisms of actions, prospects and associated problems. BIOMED Natural and Applied Science, 1(1), 1-19. https://doi.org/10.53858/bnas01010119
28. Özüsağlam, E. (2018). Kemoterapiye bağlı alopesi algısının psikososyal yaşama etkisi. [Yüksek Lisans Tezi], İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=OxSO-BBACYfE-U92-U5-Ug&no=pWCazeTssoPNW9YNL3zf8Q
29. Özüsağlam, E., & Can, G. (2021). The impact of the perception of chemotherapy-induced alopecia on psychosocial life. Florence Nightingale Journal of Nursing, 29(3), 361. https://doi.org/10.5152/FNJN.2021.19098
30. Paterson, C., Kozlovskaia, M., Turner, M., Strickland, K., Roberts, C., Ogilvie, R., Pranavan, G., & Craft, P. (2021). Identifying the supportive care needs of men and women affected by chemotherapy-induced alopecia? A systematic review. Journal of Cancer Survivorship, 15, 14-28. https://doi.org/10.1007/s11764-020-00907-6
31. Pehlivan, Z., Güner, S. G., & Nural, N. (2023). Kemoterapiye bağlı gelişen bulantı kusma yönetimine ilişkin hemşirelik alanında yapılmış deneysel tezlerin incelenmesi. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi, 6(1), 193-204. https://doi.org/10.38108/ouhcd.1070519
32. Quesada, S., Guichard, A., & Fiteni, F. (2021). Cancer-related alopecia: From etiologies to global management. Cancers, 13(21), 5556. https://doi.org/10.3390/cancers13215556
33. Saraswat, N., Chopra, A., Sood, A., Kamboj, P., & Kumar, S. (2019). A descriptive study to analyze chemotherapy-induced hair loss and its psychosocial impact in adults: Our experience from a tertiary care hospital. Indian Dermatology Online Journal, 10(4), 426-430. https://doi.org/10.4103/idoj.IDOJ_471_18
34. Shin, H., Jo, S. J., Kim, D. H., Kwon, O., & Myung, S. K. (2015). Efficacy of interventions for prevention of chemotherapy‐induced alopecia: A systematic review and meta‐analysis. International Journal of Cancer, 136(5), E442-E454. https://doi.org/10.1002/ijc.29115
35. Sitarz, J., & Spencer, C. (2022). Chemotherapy-induced alopecia: examining patient perceptions and adherence to home haircare recommendations. Clinical Journal of Oncology Nursing, 26(2). https://doi.org/10.1188/22.CJON.190-197
36. Sung, H., Ferlay, J., Siegel, R. L., Laversanne, M., Soerjomataram, I., Jemal, A., & Bray, F. (2021). Global cancer statistics 2020: GLOBOCAN estimates of incidence and mortality worldwide for 36 cancers in 185 countries. CA: A Cancer Journal for Clinicians, 71(3), 209-249. https://doi.org/10.3322/caac.21660
37. van den Boogaard, W. M., Komninos, D. S., & Vermeij, W. P. (2022). Chemotherapy side-effects: not all DNA damage is equal. Cancers, 14(3), 627. https://doi.org/10.3390/cancers14030627
38. van den Hurk, C., Libreros-Peña, L., Winstanley, J., Arif, A., Schaffrin-Nabe, D., de Vries, E., Young, A., & Boyle, F. (2023). The HAIR-QoL measure Part 1: What are the quality of life issues for people with cancer with chemotherapy-induced alopecia? Measurement and Evaluations in Cancer Care, 1, 100002. https://doi.org/10.1016/j.ymecc.2023.100002
39. Wikramanayake, T. C., Haberland, N. I., Akhundlu, A., Laboy Nieves, A., & Miteva, M. (2023). Prevention and treatment of chemotherapy-induced alopecia: what is available and what is coming? Current Oncology, 30(4), 3609-3626. https://doi.org/10.3390/curroncol30040275