İNSAN KAYNAKLARININ GELİŞTİRİLMESİ VE İNSANİ YARDIM FAALİYETLERİ ARASI İLİŞKİDE KURUMSALLAŞMANIN ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

Öz

İşletmelerin rekabet gücü kazanabilmesinde sahip olduğu kaynakları arasında nitelikli insan kaynakları yer alır. Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin kalkınma düzeylerinin yükselmesinde nitelikli insan sayısının artması oldukça önemlidir. İnsan kaynaklarının geliştirilmesi için yatırım yapılması gereken alan ise eğitimdir. Savaş, salgın, afet, yaptırımlar vb. krizler iktisadi ve toplumsal alanların gelişimini engelleyerek ülkeleri kaosa sürükler. Krizlerin yaşandığı ülkeler fiziki, beşeri, finansal sermaye kaynaklarını kaybetmesi durumunda başka bir ülkenin yardımlarına muhtaç hale gelir. İnsani yardım faaliyetleri, kriz ortamında hızlı, etkili ve sürdürülebilir çözümler sunar. Kurumsallaşmış insani yardım kuruluşları, sadece kriz anlarında değil, uzun vadeli kalkınma ve dayanıklılık projelerinde de istikrarlı bir performans sergiler. İnsani yardım faaliyetleri ile insan kaynaklarının geliştirilmesinde kurumsallaşma önemli bir araçtır. Bu kapsamda araştırmanın amacı, yardıma muhtaç ülkelerin insan kaynaklarının geliştirilmesine yönelik yapılan insani yardım faaliyetlerinin yürütülmesinde kurumsallaşmanın etkisini Türkiye örneğinde araştırmak, ortaya koymak ve öneriler sunmaktır. Bu araştırma insan kaynaklarının geliştirilmesi, insani yardım, kurumsallaşma kavramlarını konu edinmektedir. Bu kavramsal ilişkilerin saptanabilmesi için farklı kaynaklara ve ikincil verilere ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle araştırma verilerinin toplanmasında doküman inceleme yöntemi benimsenmiştir. Elde edilen veriler, değerlendirici örnek olay deseniyle dokümanter delil ve betimsel analiz yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, Türkiye’de insani yardım faaliyetlerinin kamu ve özel sektör ile sivil toplum kuruluşları tarafından teşekkül eden organizasyonlar aracılığıyla yürütüldüğü, insan kaynaklarının geliştirilmesi için sağlanan insani yardım faaliyetlerinde kurumsallaşma düzeyinin olumlu etkisinin olduğu belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• İnsan Kaynakları
• İnsani Yardım
• Kurumsallaşma
• Türkiye

Öz

The qualified human resources are among the resources that businesses have in order to gain competitive power. Increasing the number of qualified people is very important in increasing the development levels of underdeveloped and developing countries. Education is the area where investments should be made for the development of human resources. Crises such as war, epidemics, disasters, sanctions, etc. drag countries into chaos by preventing the development of economic and social areas. In the event that countries experiencing crises lose their physical, human and financial capital resources, they become dependent on the aid of another country. Humanitarian aid activities offer fast, effective and sustainable solutions in a crisis environment. Institutionalized humanitarian aid organizations exhibit a stable performance not only in times of crisis but also in long-term development and resilience projects. Institutionalization is an important tool for humanitarian aid activities and human resource development. In this context, the aim of this research is to investigate, reveal and offer suggestions on the impact of institutionalization on the execution of humanitarian aid activities for the development of human resources of countries in need of aid in the case of Türkiye. This research focuses on the concepts of human resource development, humanitarian aid and institutionalization. In order to determine these conceptual relationships, different sources and secondary data are needed. For this reason, document analysis method was adopted to collect research data. The data obtained were analyzed by documentary evidence and descriptive analysis approach with evaluative case study design. As a result of the research, it was determined that humanitarian aid activities in Türkiye are carried out through organizations formed by public and private sectors and non-governmental organizations, and that the level of institutionalization has a positive effect on humanitarian aid activities provided for the development of human resources.

Anahtar Kelimeler

• Human Resources
• Humanitarian Aid
• Institutionalization
• Türkiye

Kaynakça

1. Akyüz, Hüseyin. Bir Medeniyetin İz Düşümü Vakıflar ve Şehirler. https://gazi.academia.edu/H%- C3%BCseyinAky%C3%BCz. Erişim Tarihi: 29.03.2025.
2. Alanlı, Abdullah. İnsan Kaynakları Yönetiminin Tarihsel Gelişimi, Süleyman Demirel Üniversitesi İnsan Kaynakları Yönetimi Dergisi, 1(1), 2022, ss. 53-72.
3. Aylan, Serkan ve Koç, Hakan. İşletmelerin Kurumsallaşma Kriterlerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Ölçek Geliştirme Çalışması, Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(2), 2017, ss. 564-585.
4. Becerikliler, Uğur. Afet ve İnsani Yardım Lojistiği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2017.
5. Becker, Gary. Human Capital, A Theoretical and Empirical Analysis with Special Reference to Education, 3rd ed., The University of Chicago Pres, Chicago, 1993.
6. Bratton John and Gold Jeffrey. Human Resource Management Theory and Practıce, 2nd ed., Macmıllan Business Press, London, 2000.
7. Demirkol, Melih. Dinî Bir Tutum Olarak Yardımseverlik, Gaziosmanpaşa Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(2), 2019, ss. 211-232.
8. Doğan, Selen. İşletmeleri Sürekliliğe Götüren Yol: Kurumsallaşma ve Önemi, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (13), 1998, ss. 43-168.

9. Doğan, Seyhun ve Şanlı, Bahar. İktisadi Kalkınmada Beşeri Sermaye, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 2003, ss. 173-196.
10. Garavan, Thomas N. A Strategic Perspective on Human Resource Development, Advances in Developing Human Resources, 9(1), 2007, pp. 11-30.
11. Gülseven, Yahya. Büyük Güçler Arası Rekabet Alanı Olarak Küresel Altyapı Yardım Girişimleri, Avrasya Etüdleri, (63), 2024, ss. 55-84
12. Güner, Yusuf. Afetlerde İnsani Yardım Yönetişimi Üzerine Bir Model Önerisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, 2022.
13. Güzel, Dilşad ve Noksan, Emine. İnsani Yardım Faaliyetlerinin Lojistik, Koordinasyon ve İnsan Kaynağının Görev Başarı Performansı Üzerine Etkisi: Kızılay ve AFAD Üzerine Bir Araştırma, Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi, 12(2), (2023), ss. 8-22.
14. Husz, Martin. Human Capital, Endogenous Growth, and Government Policy, Peter Lang Publishing, New York, 1998.
15. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı-İHH, Kurumsal Bilgiler, Hakkımızda https://ihh. org.tr/hakkimizda, Erişim Tarihi: 21.02.2025.
16. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı-İHH, Yayınlar, 2023 Yılı Faaliyet Raporu, https:// ihh.org.tr/yayin, Erişim Tarihi: 23.03.2025.
17. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı-İHH, Kurumsal, https://ihh.org.tr/yetkili-kurullar, Erişim Tarihi: 02.03.2025.
18. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı-İHH, Yayınlarımız, https://ihh.org.tr/, Erişim Tarihi: 02.03.2025.
19. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı-İHH, Yayınlar, 2021 Yılı Faaliyet Raporu, https:// ihh.org.tr/yayin/detay/ihh-2021-faaliyet-raporu, Erişim Tarihi: 23.03.2025.
20. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı-İHH, Yayınlar, 2022 Yılı Faaliyet Raporu, https:// ihh.org.tr/yayin/detay/yillik-faaliyet-raporu-2022, Erişim Tarihi: 23.03.2025.
21. İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı-İHH, Faaliyetlerimiz, Eğitim, https://ihh.org.tr/ egitim, Erişim Tarihi: 24.03.2025.
22. Kardaş, Tuncay ve Erdağ, Ramazan. Bir Dış Politika Aracı Olarak TİKA, Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 2012, ss. 167-194.
23. Kaynak, Ramazan ve Erel, Mahmut. Türkiye’de Faaliyet Gösteren İnsani Yardım Örgütlerinin Kurumsal Yetenek, Afet Odaklılık ve Afet Yönetim Performansı Üzerine Bir Araştırma, Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 7(15), 2016, ss. 1-19.
24. Keskin, Abdullah. Ekonomik Kalkınmada Beşeri Sermayenin Rolü ve Türkiye, Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(3-4), 2011, ss. 125-153.
25. Kızılay, Şeyma. Değerleri ve Aktörleriyle Türkiye’nin İnsani Yardım Politikası, UPA Strategic Affairs, 2(2) 2021, ss. 185-209.
26. Koçel, Tamer. İşletme Yöneticiliği. Beta Yayıncılık, İstanbul, 2010.
27. Köklü, Nilgün. Örnek Olay Çalışma Metodları, Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 27(2), 2019, ss. 771-779.
28. Manga, Müge., Bal, Harun., Algan, Neşe ve Kandır, Ediz Deniz. Beşeri Sermaye, Fiziksel Sermaye ve Ekonomik Büyüme İlişkisi: Brics Ülkeleri ve Türkiye Örneği, Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 24(1), 2015, ss. 45-60.
29. Mortaş, Hacı ve Başarır, Murat. Türk İnsani Yardım Kuruluşlarının Yurt Dışında Yürüttüğü Sosyal Sorumluluk Uygulamalarının Türk Kamu Diplomasisine Yansıması, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 26(2), 2023, ss. 283-302.
30. Özdemir Aydın, Çağla ve Tan, Fatma Zehra. Kurumsallaşma: Kavramsal Bir İnceleme, Alınteri Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 2019, ss. 225-235.
31. Resmi Gazete, 5737 sayılı Vakıflar Kanunu, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/ 2008/02/20080227-2.htm, Erişim Tarihi: 02.03.2025.
32. Resmi Gazete, 5253 sayılı Dernekler Kanunu, https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/ 2004/11/20041123.htm, Erişim Tarihi: 02.03.2025.
33. Rose, Joanne., O’Keefe, Phil., Jayawickrama, Janaka and O’Brien, Geoff. The Challenge of Humanitarian Aid: An Overview, Environmental Hazards, 12(1), 2013, pp. 74-92.
34. Scott, William Richard. The Adolescence of İnstitutional Theory. Administrative Science Quarterly, 32(4),1987, pp. 493-511.
35. Scott, William Richard. Institutions and organizations, 2nd ed., Sage Publications, 2001.
36. Selznick, Philip. Institutionalism Old and New, Administrative Science Quarterly, 41(2), 1996, pp. 270-277.
37. Şahinoğlu, Muhammet Cemal. Sivil Toplum Kuruluşları (STK)’nın Dış Politikaya Etkisi: İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı (İHH) Özelinde İnsani Yardım Kuruluşları Örneği. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2020.
38. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı-TİKA, 2024 Yılı Faaliyet Raporu, https://tika. gov.tr/wp-content/uploads/2025/02/TIKA-Faaliyet-Raporu-2024-2-web.pdf, Erişim Tarihi: 18.02.2025.
39. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı-TİKA, Kurumsal Bilgiler, https://tika.gov.tr/kurumumuz/ hakkimizda/, Erişim Tarihi: 18.02.2025.
40. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı-TİKA, Mevzuatlar, https://tika.gov.tr/kurumumuz/ mevzuat/, Erişim Tarihi: 27.02.2025.
41. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı-TİKA, Yayınlar, https://tika.gov.tr/basin-odasi/ yayinlar/tika-faaliyet-raporlari/, Erişim Tarihi: 28.02.2025.
42. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı-TİKA, Yayınlar, https://tika.gov.tr/wp-content/ uploads/2023/01/TI%CC%87KA-2021-I%CC%87dare-Faaliyet-Raporu.pdf, Erişim Tarihi: 06.03.2025.
43. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı-TİKA, Yayınlar, 2022 Yılı İdare Faaliyet Raporu, https://tika.gov.tr/wp-content/uploads/2024/01/TIKA-2022-Idare-Faaliyet-Raporu.pdf, Erişim Tarihi: 11.03.2025.
44. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı-TİKA, Yayınlar, 2023 Yılı İdare Faaliyet Raporu, https://tika.gov.tr/wp-content/uploads/2024/02/TIKA-IFR-202319-Mart-2024-Web.pdf , Erişim Tarihi: 12.03.2025.
45. Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı-TİKA, Yayınlar, 2024 Yılı İdare Faaliyet Raporu, https://tika.gov.tr/wp-content/uploads/2025/02/TIKA-Faaliyet-Raporu-2024-2-web.pdf, Erişim Tarihi: 12.03.2025.
46. Türkiye Diyanet Vakfı-TDV, Hakkımızda, https://tdv.org/tr-TR/kurumsal/, Erişim: 20.02.2025.
47. Türkiye Diyanet Vakfı-TDV, Raporlar, 2024 Faaliyet Raporu, https://tdv.org/tr-TR/medya-odasi/ raporlar/, Erişim Tarihi: 19.03.2025.
48. Türkiye Diyanet Vakfı-TDV, Teşkilat Şeması, https://tdv.org/tr-TR/kurumsal/#idariyapi, Erişim Tarihi: 02.03.2025.
49. Türkiye Diyanet Vakfı-TDV, İletişim https://tdv.org/tr-TR/iletisim/, Erişim Tarihi: 02.03.2025.
50. Türkiye Diyanet Vakfı-TDV, Raporlar, 2021 Faaliyet Raporu, https://tdv.org/tr-TR/medya-odasi/ raporlar/, Erişim Tarihi: 18.03.2025.
51. Türkiye Diyanet Vakfı-TDV, Raporlar, 2022 Faaliyet Raporu, https://tdv.org/tr-TR/medya-odasi/ raporlar/, Erişim Tarihi: 19.03.2025.
52. Türkiye Diyanet Vakfı-TDV, 2023 Faaliyet Raporu, https://tdv.org/tr-TR/medya-odasi/raporlar/, Erişim Tarihi: 19.03.2025.
53. Türkiye Diyanet Vakfı-TDV, Faaliyetlerimiz, Eğitim/Kültür, https://tdv.org/tr-TR/faaliyetlerimiz/# egitimkultur, Erişim Tarihi: 19.03.2025.
54. Türkiye Kızılay Derneği-Türk Kızılay, Kurumsal Bilgiler, https://www.kizilay.org.tr/kurumsal/tarihcemiz, Erişim Tarihi: 20.02.2025.
55. Türkiye Kızılay Derneği-Türk Kızılay, Raporlar, 2023 Yılı Faaliyet Raporu, https://www.kizilay.org. tr/Raporlar, Erişim Tarihi: 20.02.2025.
56. Türkiye Kızılay Derneği-Türk Kızılay, Kurumsal Bilgiler, https://organizasyon.kizilay.org.tr/, Erişim Tarihi: 05.03.2025.
57. Türk Kızlay, 2021-2030 Stratejik Plan, https://www.kizilay.org.tr/Upload/Editor/files/Turk-Kizilay- 2021-2030-Stratejik-Plan-Rev-31_10_2022.pdf, Erişim Tarihi: 26.03.2025.
58. Türk Kızılay, Raporlar, Türk Kızılay Faaliyet Raporu 2021, https://www.kizilay.org.tr/Raporlar, Erişim Tarihi: 27.03.2025.
59. Türk Kızılay, Raporlar, Türk Kızılay Faaliyet Raporu 2023, https://www.kizilay.org.tr/Raporlar, Erişim Tarihi: 28.03.2025.
60. Utkugün, Ceren. İkinci Dünya Savaşı Yıllarında Türkiye’den Yunanistan’a Yapılan İnsani Yardım Faaliyetleri, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 2016, ss. 199-219.
61. Ülgen, Hayri ve Mirze, Kadri. İşletmelerde Stratejik Yönetim, Güncellenmiş 9. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2018.
62. Yıldırım, Ali ve Şimşek, Hasan. Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri, Genişletilmiş 9. Baskı, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2013.