RUSYA-UKRAYNA SAVAŞININ GÖLGESİNDE ALMANYA’NIN ÇAĞ DÖNÜMÜ (ZEITENWENDE): GERÇEK Mİ YOKSA İLLÜZYON MU?

Öz

Rusya’nın 24 Şubat 2022 tarihinde Ukrayna’ya yönelik olarak başlattığı “özel askeri operasyon” Avrupa güvenlik ve savunma mimarisini derinden etkilemektedir. Soğuk Savaş döneminde NATO’nun sağladığı güvenlik şemsiyesi altında yer alan, SSCB’nin dağılma sürecinde Demokratik Alman Cumhuriyeti ile yeniden birleşen ve Varşova Paktı’nın dağılmasını müteakip, NATO’nun genişlemesiyle etrafındaki güvenlik çemberini pekiştiren Almanya Federal Cumhuriyeti de güvenlik ve savunma politikasını kapsamlı şekilde gözden geçirme ihtiyacı duymaktadır. Bu makalede, dönemin Şansölyesi Olaf Scholz’un ifadesiyle bir çağ dönümü (Zeitenwende) yaşamakta olan Almanya’nın güvenlik ve savunma politikasının dönüşümü incelenmektedir. Scholz liderliğindeki koalisyon dönemine (2021-2025) yoğunlaşılan makalede, çağ dönümünün Alman güvenlik paradigmasında devrimsel bir etki yaratması beklentisine karşın, Federal Hükümet tarafından 2022 yılından bu yana askeri alanda atılan adımların mevcut politikalarda köklü bir rota değişikliğine işaret etmediği ve Federal Ordu’nun eksiklerinin giderilmesi ve savunma harcamalarını artırma hedefiyle sınırlı kaldığı tartışılmaktadır. Bu doğrultuda, AB’den ziyade, NATO’nun Almanya’nın güvenliğinde başat unsur olmaya devam edeceği ve Federal Ordu’nun NATO misyonlarında, özellikle İttifakın doğu kanadında rol üstlenmeyi sürdüreceği savunulmaktadır. Ayrıca, savaşın başlamasıyla birlikte, Almanya’nın savunma sanayii ürünlerinin ihracat izinlerinde önemli bir politika değişikliğine gitmekte olduğu, ancak bu sürecin henüz kurumsallaşmadığı da ileri sürülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çağ Dönümü
• Özel Fon
• Ulusal Güvenlik Stratejisi
• NATO
• AB
• ABD

GERMANY’S ZEITENWENDE IN THE SHADOW OF THE RUSSIA-UKRAINE WAR: A REALITY OR AN ILLUSION?

Öz

Russia’s “special military operation” against Ukraine on February 24, 2022 has had a profound impact on European security and defense architecture. After strengthening its security perimeter through NATO’s expansion in the post-Cold War period, Germany requires a thorough review of its security and defense policies. This article examines Germany’s transformation, which former Chancellor Olaf Scholz describes as a Zeitenwende, or turning point. Despite expectations that Zeitenwende would have a revolutionary impact on the German security paradigm, the article posits that the measures implemented by the German government under Scholz’s leadership (2021-2025) in the military sphere since 2022 do not signify a radical shift in the prevailing policy direction. These initiatives are limited to rectifying the deficiencies of the Federal Army and increasing defense spending. Accordingly, the article argues that NATO, rather than the EU, will continue to be the dominant factor in Germany’s security, and the army will continue to play a role in NATO missions, especially on the Alliance’s eastern flank. Additionally, it is argued that Germany has undergone a significant policy shift in the export licensing of defense industry products, but this process has not yet been institutionalized.

Anahtar Kelimeler

• Turning Point
• Special Fund
• National Security Strategy
• NATO
• EU
• US

Kaynakça

1. Ağralı, Esra. “The Shift of Germany in Security and Defence Policies: An Analysis in Frame of Neoclassical Realism”, Marmara Journal of European Studies, 32(2), 2024, pp. 143-169.
2. Alkanalka, Mehmet. “Almanya’nın İlk Millî Güvenlik Strateji Belgesi”, Asya Studies, 8(27), 2024, ss. 229-240.
3. Arı, Tayyar. Uluslararası İlişkiler Teorileri, Aktüel, Bursa, 2021.
4. Arnold, Sven ve Major, Claudia. “France’s disruptive Zeitenwende”, SWP Comment, 2024/C 21, pp. 1-8.
5. Bağcı, Hüseyin ile mülakat (4 Kasım 2024), Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Ankara.
6. BBC. “Putin proposes new rules for using nuclear weapons”, 2024, https://www.bbc.com/news/articles/c5yjej0rvw0o, Erişim: 9.2.2026
7. Béraud-Sudreau, Lucie. “Building Franco-German Consensus on Arms Exports”, Survival, 61(4), 2019, pp. 79-98.
8. Bombeke, Yann. “Oberst Wüstner: Bundeswehr noch im freien Fall”, 15.9.2022, https://www.dbwv.de/aktuelle-themen/verband-aktuell/beitrag/oberst-wuestner-bundeswehr-noch-im-freien-fall, Erişim: 15.9.2022

9. Bülbül, Ahmet. Şansölye Angela Merkel Dönemi Almanya’nın Orta Doğu Politikası, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 2021.
10. Büyükbay, Can. “Almanya’nın AB İçerisindeki Liderlik Rolü: Uluslararası Krizler Bağlamında Dış Politikada Süreklilik ve Değişim”, Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 8(1), 2017, ss. 19-38.
11. Canbolat, İbrahim S. “Dünya Siyasetinde Almanya”, Hüseyin Bağcı, İsmail Ermağan ve Burak Gümüş (Ed.), Dünya Siyasetinde Almanya 1: Tarih ve Dış Politika, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 2019, ss. 1-28.
12. Çanlı, Mehmet ve Küsmez, Abdullah Cüneyt. “Alman Silahlı Kuvvetleri ve Tarihsel Gelişimi”, Hüseyin Bağcı, İsmail Ermağan ve Burak Gümüş (Ed.), Dünya Siyasetinde Almanya 2: Yönetim-Ekonomi-Toplum, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 2019, ss. 489-527.
13. Defense and Security Monitor. “France and Germany formalize agreement to develop future main battle tank”, 29.04.2024, https://dsm.forecastinternational.com/2024/04/29/france-and-germany-formalize-agreement-to-develop-future-main-battle-tank/, Erişim: 16.10.2024
14. Defense News. “Work begins on Germany’s 5,000-strong military base in Lithuania”, 22.08.2024, https://www.defensenews.com/global/europe/2024/08/22/work-begins-on-germanys-5000-strong-military-base-in-lithuania/, Erişim: 4.11.2024
15. Economist. “Emmanuel Macron warns Europe: NATO is becoming brain-dead”, 7.11.2019, https://www.economist.com/europe/2019/11/07/emmanuel-macron-warns-europe-nato-is-becoming-brain-dead, Erişim: 16.10.2024
16. Elman, Colin. “Realism”, Paul D. Williams (Ed.), Security Studies: An Introduction, Routledge, Oxon, 2008, pp. 15-28.
17. Emir, Mehmet. “Fransa ve Almanya’nın Bölgesel ve Küresel Stratejileri ve Karşılaştırmalı Analizi (2010-2024)”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 67, ss. 195-215.
18. Ermağan, İsmail. Çeşitli Konular Üzerinden Yakın Dönemde Almanya, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 2024.
19. Federal Dışişleri Bakanlığı. “Außenministerin Annalena Baerbock im Interview mit dem RedaktionsNetzwerk Deutschland”, 2024, https://www.auswaertiges-amt.de/de/newsroom/-/2642644, Erişim: 2.11.2024
20. Federal Hükümet. “Reden zur Zeitenwende”, 2022, https://www.bundesregierung.de/resource/blob/992814/2131062/78d39dda6647d7f835bbe76713d30c31/bundeskanzler-olaf-scholz-reden-zur-zeitenwende-download-bpa-data.pdf, Erişim: 4.12.2022
21. Federal Hükümet. “Rede von Bundeskanzler Olaf Scholz”, 2022, https://www.bundesregierung.de/breg-de/service/newsletter-und-abos/bulletin/rede-von-bundeskanzler-olaf-scholz-2149916, Erişim: 4.12.2022
22. Federal Ordu. “The Bundeswehr on Operations”, 2024, https://www.bundeswehr.de/en/operations, Erişim: 29.8.2024
23. Federal Ordu. “Facts and Figures About the Bundeswehr”, 2024, https://www.bundeswehr.de/en/about-bundeswehr/facts-and-figures-bundeswehr, Erişim: 20.08.2024
24. Federal Savunma Bakanlığı. “BSC: Ministerin fordert mehr Gemeinsamkeit bei europäischer Rüstungskooperation”, 2022, https://www.bmvg.de/de/aktuelles/ministerin-haelt-rede-bei-der-berliner-sicherheitskonferenz-5534662, Erişim: 1.12.2022
25. Federal Savunma Bakanlığı. “Verteidigungshaushalt 2024”, 2024, https://www.bmvg.de/de/themen/verteidigungshaushalt, Erişim: 3.9.2024
26. Federal Savunma Bakanlığı. “Wehrhaft. Resilient. Nachhaltig. Integrierte Sicherheit für Deutschland: Nationale Sicherheitsstrategie”, 2023, https://www.bmvg.de/resource/blob/5636374/38287252c5442b786ac5d0036ebbb237b/nationale-sicherheitsstrategie-data.pdf, Erişim: 3.9.2024.
27. Federal Savunma Bakanlığı. “Weißbuch 2016: Zur Sicherheitspolitik und zur Zukunft der Bundeswehr”, 2016, https://www.bmvg.de/resource/blob/13708/015be272f8c0098f1537a491676bfc31/weissbuch2016-barrierefrei-data.pdf, Erişim: 8.9.2024
28. Federal Savunma Bakanlığı. “15. Bericht des Bundesministeriums der Verteidigung zu Rüstungsangelegenheiten”, 29.6.2022, https://www.bmvg.de/resource/blob/5456944/a2db4dc6bd4c5873113e39ad9292f269/20220629-download-15-bericht-des-bmvg-zu-ruestungsangelegenheiten-data.pdf, Erişim: 16.9.2024
29. Federal Savunma Bakanlığı. “17. Bericht des Bundesministeriums der Verteidigung zu Rüstungsangelegenheiten”, 2023, https://www.bmvg.de/resource/blob/5639826/45547a72b96fb60d6d82f061913d9d3a/17-ruestungsbericht-data.pdf, Erişim: 16.9.2024
30. Felstead, Peter. “US Approval Given for Arrow 3 Sale to Germany”, 18.8.2023, https://euro-sd.com/2023/08/news/33539/us-approval-given-for-arrow-3-sale-to-germany/, Erişim: 31.10.2024 Frankfurter Allgemeine Zeitung. “Bundeswehr bestellt Ukraine-Material kaum nach”, 16.1.2023, https://www.faz.net/aktuell/politik/inland/lambrecht-hat-nachbestellungen-fuer-die-ukraine-weitgehend-versaeumt-18631900.html, Erişim: 19.9.2024
31. Friedrich, “Wolfgang-Uwe. “Kosovo and the Evolution of German Foreign Policy in the Balkans”, American Institute for Contemporary German Studies, German Issues 22, 2000, ss. 1-26.
32. Fröhlich, Stefan. Das Ende der Selbstfesselung: Deutsche Außenpolitik in einer Welt ohne Führung, Springer, Wiesbaden, 2019.
33. Fulbrook, Mary. Kısa Almanya Tarihi, Kronik Kitap, İstanbul, 2024.
34. Helferich, John. “The (false) promise of Germany’s Zeitenwende”, European View, 22(1), 2023, pp. 85-95.
35. Hellmann, Gunther. Deutsche Außenpolitik: Eine Führung, Springer, Wiesbaden, 2024.
36. İnat, Kemal ve Duran, Burhanettin. “Rusya-Ukrayna Savaşının Uluslararası Sisteme ve Türkiye’ye Etkileri”, Burhanettin Duran, Kemal İnat ve Mustafa Caner (Der.), Türk Dış Politikası Yıllığı 2023, SETA, 2024, ss. 11-32.
37. Kampfner, John. Why the Germans do it better: Notes from a grown-up country, Atlantic Books, London, 2020.
38. Klug, Thomas. “Aufrüstung der Bundeswehr: Viel Geld, wenig Konzept”, 4.10.2022, https://www.deutschlandfunkkultur.de/aufruestung-der-bundeswehr-viel-geld-wenig-konzept-feature-dlf-kultur-1053fc28-100.html, Erişim: 4.10.2022
39. Masala, Carlo. Weltunordnung: Die globalen Krisen und das Versagen des Westens, C.H. Beck, München, 2016.
40. Merkel, Angela. Freedom: Memoirs 1954–2021, Macmillan, London, 2024.
41. Meşe, Zafer. “Almanya’nın Yeni Ulusal Güvenlik Doktrini ve Alman Ordusu”, 1.10.2023, https://kriterdergi.com/dis-politika/almanyanin-yeni-ulusal-guvenlik-doktrini-ve-alman-ordusu, Erişim: 1.11.2023 Münkler, Herfried. Macht in der Mitte: Die neuen Aufgaben Deutschlands in Europa, Körber Stiftung, Hamburg, 2015.
42. NATO. “Germany and NATO”, 2024, https://www.nato.int/cps/en/natohq/declassified_185912.htm, Erişim: 7.11.2024
43. NATO. “NATO Member Countries”, 2024, https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm, Erişim: 29.08.2024
44. NATO. “NATO’s military presence in the east of the alliance”, 2024, https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_136388.htm, Erişim: 11.9.2024
45. N-TV. “Lob für Kanzler Scholz – NATO-Chef fordert von Berlin mehr Geld für Verteidigung”, 2024, https://www.n-tv.de/politik/NATO-Chef-fordert-von-Berlin-mehr-Geld-fuer-Verteidigung-article25336334.html, Erişim: 5.11.2024
46. N-TV. “Scholz will nicht Teil von Koalitionsverhandlungen sein”, 2025, https://www.n-tv.de/politik/21-11-Scholz-will-nicht-Teil-von-Koalitionsverhandlungen-sein-article25584455 .html, Erişim: 9.2.2026
47. Öztürk, Tolga. “Germany’s Strategic Contraction Following American Hegemony in the Context of Offensive Realism Theory”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, War and International System Special Issue, 2024, ss. 91-107.
48. Politico. “Our tanks are kaputt, German general warns”, 19.12.2022, https://www.politico.eu/article/tanks-kaput-germany-military-defense-minister-christine-lambrecht/, Erişim: 19.9.2024
49. Ripsman, Norrin M., Taliaferro, Jeffrey W. ve Lobell, Steven E. “Conclusion: The state of neoclassical realism”, Steven E. Lobell, Norrin M. Ripsman ve Jeffrey W. Taliaferro (Ed.), Neoclassical Realism, the State, and Foreign Policy, Cambridge University Press, Cambridge, 2009, pp. 280-299.
50. Schneider, Jonas ve Arnold, Torben. “Significant and Sound: US Medium-Range Missiles in Germany”, SWP Comment, 2024/C 30, pp. 1-4.
51. Schöllgen, Gregor ve Schröder, Gerhard. Letzte Chance: Warum wir jetzt eine neue Weltordnung brauchen, Deutsche Verlags-Anstalt, München, 2021.
52. Schweller, Randall L. Unanswered Threats: Political Constraints on the Balance of Power, Princeton University Press, New Jersey, 2006.
53. Spiegel. “Germany’s Greens Have Transformed in the Face of Russia’s War”, 2022, https://www.spiegel.de/international/germany/from-peaceniks-to-hawks-germany-s-greens-have-transformed-in-the-face-of-russia-s-war-a-19bd95f6-fcbc-497d-8ad9-1a767be205f1, Erişim: 9.2.2026
54. Statista. “Number of active-duty United States military personnel in Europe in 2024, by country”, 2024, https://www.statista.com/statistics/1294271/us-troops-europe-country/, Erişim: 4.11.2024
55. Straub, Christoph. “Heeresinspekteur kritisiert deutsche Verteidigungspolitik: Bundeswehr steht mehr oder weniger blank da”, 24.2.2022, https://www.tagesspiegel.de/politik/bundeswehr-steht-mehr-oder-weniger-blank-da-5420455.html, Erişim: 24.2.2022
56. Süddeutsche Zeitung. “Kaum etwas bestellt: Munitionskrise bei der Bundeswehr”, 28.11.2022, https://www.sueddeutsche.de/politik/verteidigung-kaum-etwas-bestellt-munitionskrise-bei-der-bundeswehr-dpa.urn-newsml-dpa-com-20090101-221128-99-694306, Erişim: 19.9.2024
57. Sürücüoğlu, Orkun ve Süvari, Kahraman Süvari. “Alman Savunma ve Güvenlik Politikasına Dair Bir İnceleme: Almanya Geri Mi Döndü?”, Akdeniz İİBF Dergisi, 25(2), 2025, ss. 70-85.
58. Şahin, Bedri. Neo-Realist ve Neo-Liberal Kurumsalcılık Açısından Almanya’daki Kırmızı-Yeşil Koalisyon Hükümeti’nin Güvenlik Politikalarının Analizi, Gazi Kitabevi, Ankara, 2024.
59. Tallis, Benjamin. “The End of the Zeitenwende: Reflections After Two Years of Action Group Zeitenwende”, 2024, https://dgap.org/en/research/publications/end-zeitenwende, Erişim: 20.08.2025
60. Trading Economics. “German Military Expenditure”, 2024, https://tradingeconomics.com/germany/military-expenditure, Erişim: 29.08.2024
61. Ünal, Derviş F. “Almanya’da Aşırı Sağın Yükselişi: Geçmişe Dönüş?”, Zuhal Karakoç Dora ve Makbule Yalın (Ed.), Avrupa’da Yükselen Sağ Popülizmin Politik Ekonomisi, Gazi Kitabevi, Ankara, 2024, ss. 47-72.
62. Ünal, Derviş F. “Rusya-Ukrayna Savaşı Bağlamında Almanya’nın Enerji Politikasının Klasik Realist Bakış Açısıyla Değerlendirilmesi”, Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 12(1), 2025, ss. 101-114.
63. Veit, Winfried. “Zwischen Realpolitik und historischer Verantwortung Zur Außenpolitik der rot-grünen Koalition in Deutschland”, Internationale Politik und Gesellschaft, I/2006, pp. 46-64.
64. Zeit. “Lambrecht fordert höheren Wehretat”, 14.1.2022, https://www.zeit.de/news/2022-01/14/lambrecht-fordert-hoeheren-wehretat, Erişim: 19.9.2024