MASAL MEKÂN İÇİNDE: KÜLTÜREL MEKÂN OLARAK ORDU HANE KAFE

Öz

Sözlü kültür ürünleri her dönemde değişen yaşam şartlarına uyum sağlayabilme meziyetiyle varlık göstermeye devam etmiştir. Bu çalışma, masalların sözlü kültür ürünü olmasının yanı sıra bir mekânı inşa eden ve şekillendiren kültürel unsur olarak işlevini incelemeyi, masallar etrafında oluşan kültürel mekânı değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla, Ordu ilinde yer alan Hane Kafe, çocukluk döneminden itibaren dedesinden ve çevresinden masallar dinleyip sonrasında kendi masallarını da yazıp anlatan Hilayda Karakök Kışla öncülüğünde tasarlanmış özel bir mekân olarak ele alınacaktır. Mekânda gerçekleştirilen masal anlatımları, hem kültürel aktarımın bir aracı hem de bu mekânın kimliğini oluşturan performatif bir unsur olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca bu mekân tüketim odaklı kentsel kafelerden ayrışarak masallar aracılığıyla dinamik bir kültürel üretim mekânı haline gelmektedir. Masalların ve kafenin birbiri üzerindeki değiştirici ve çekiciliği arttırıcı gücü çift yönlüdür. Bir yandan masallar mekânın oluşumunu etkilerken diğer yandan mekân, masalı şekillendirmiştir. Mekânın masal çizimleriyle şekillenen mimarisi, anlatım pratikleriyle bütünleşen estetiği kurgusal olanla yaşanılan alanı bir araya getirmektedir. UNESCO’nun kültürel sürdürülebilirlik çerçevesinde önemle vurguladığı “kültürel mekân” kavramı, bu çalışmada Hane Kafe örneği üzerinden ele alınmaktadır. Mekânın tasarımı, yapılan etkinlikler ve masal anlatım pratikleri birlikte değerlendirildiğinde, Hane Kafe yalnızca bir anlatım alanı değil, aynı zamanda kültürel sürekliliği destekleyen özgün bir örnek teşkil etmektedir. Masallar temelinde birden fazla etkinliğin düzenlendiği bu mekân, sözlü kültürün yaşatılması, masalların yeni bağlamlarda işlev kazanması ve gelenekten beslenen anlatıların çağdaş ortamda yeniden üretilmesi açısından dikkat çekicidir. Bu açıdan Hane Kafe, geleneksel anlatı formlarının modern mekânlarda nasıl yeniden konumlandığını göstermesi açısından da değerlidir. Çalışma kapsamında, kafenin masallarla olan ilişkisi ortaya konulacak; masalların kültürel mekân üretimindeki rolü incelenecektir. Bu değerlendirme sürecinde nitel araştırma yöntemlerinden gözlem ve görüşme teknikleri kullanılacaktır.

Anahtar Kelimeler

• Sözlü Kültür
• Masal
• Kültürel Mekân
• Ordu İli
• Hane Kafe

IN A FAIRYTALE PLACE: ORDU HANE CAFE AS A CULTUREL VENUE

Öz

Oral cultural products have maintained their existence through the ages by adapting to ever-changing living conditions. This study aims not only to examine fairy tales as oral cultural products, but also to evaluate their role as cultural elements that construct and shape space. Specifically, it investigates the cultural space formed around fairy tales. In this context, Hane Cafe, located in Ordu peovice’s, is explored as a unique space designed under the leadership of Hilayda Karakoç Kışla, who grew up listening to tales from her grandfather and surroundings and later went on to write and tell her own stories. The storytelling events held in the cafe are considered both as tools of cultural transmission and as performative elements that contribute to the identity of the space. Unlike consumer-oriented urban cafes, Hane Cafe becomes a dynamic site of cultural production through its connection with fairy tales. The reciprocal relationship between the tales and the cafe enhances both the narrative and the space itself. On one hand, fairy tales influence the formation of the cafe; on the other, the spatial atmosphere reshapes the telling of the tales. The architecture of the cafe, enriched with illustrations inspired by tales, and its aesthetic, intertwined with narrative practices, merge the fictional with the lived environment. Within UNESCO’s framework of cultural sustainability, the concept of “cultural space” is discussed through the case of Hane Cafe. When the spatial design, activities, and storytelling practices are considered together, the cafe emerges not only as a narrative venue but also as a distinctive example that supports cultural continuity. Hosting various events centered around tales, this space is noteworthy in terms of preserving oral culture, enabling the refunctioning of tales in new contexts, and facilitating the reproduction of tradition-based narratives within a contemporary setting. Accordingly, this study aims to uncover the multifaceted relationship between Hane Cafe and storytelling, and to evaluate the role of tales in the production of cultural space. The research will be carried out using qualitative methods, particularly participant observation and interviews.

Anahtar Kelimeler

• Oral Cultural
• Fairy Tale
• Cultural Venue
• Ordu
• Hane Cafe

Kaynakça

1. Akgün, Ayşegül. 2019. “Reklamda Masal Dilinin Kullanımı Ve Kadın Temsili”. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Aktulum, Kubilay. 2013. Folklor ve Metinlerarasılık. Konya: Çizgi Kitabevi.
3. Çakı, Fahri, Betül Kızıltepe. 2017. “Üçüncü Yerler Olarak Kafeler ve Gençlik: Balıkesir Örnek Olay İncelemesi”. Akademik İncelemeler Dergisi 12(1): 173-202.
4. Çolak, Sevcan. 2017. “Mekân-Kimlik Etkileşimi: Kavramsal ve Kuramsal Bir Bakış”. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi 6(1): 1624-7215.
5. Ekici, Metin, Seçkin Sarpkaya. 2021. “Tebrizli İran Türklerinde Masal Anlatıcısı Tipolojisi ve Kültürel Kimlik”. Millî Folklor 21(130): 58-69.
6. Ekici, Metin. 2005. “Türk Sözlü Geleneğinde Anlatıcılar ve Anlatmalar Arasındaki İlişkiye Art Zamanlı (Diyakronik) ve Eş Zamanlı (Senkronik) Bir Bakış”. Mitten Meddaha Türk Halk Anlatıları Uluslararası Sempozyum Bildirileri. Ankara: Gazi Üniversitesi THBMER Yayını.
7. Habermas, Jürgen. 2004. Kamusal Alan. Ed. M. Özbek. İstanbul: Hil Yayınları.
8. Hacıhasanoğlu, Orhan. 2006. “Göç – Aidiyet İlişkisinin Belirlenmesi İçin Model: Berlin/ Kreuzberg Örneği”. İTÜ Dergisi 5(2): 59-70.

9. Heise, Ulla. 2001. Kahve ve Kahvehane. Çev. Mustafa Tüzel. Ankara: Dost Kitabevi.
10. Kepez, Berfin Sıla. 2020. “Yaşayan Geleneksel ve Modern Masal Anlatıcıları: Bağlamsal Kurama Göre İnceleme”. Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
11. Lefebvre, Henri. Mekânın Üretimi. Çev. Işık Ergüden. İstanbul: Sel Yayıncılık.
12. Oğuz, Mehmet Öcal. 2007. “Folklor ve Kültürel Mekân”. Millî Folklor 19(76): 30-32
13. Oğuz, Öcal, Evrim Ölçer Özünel. 2019. Halk Masalları. Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını.
14. Sami, Kamuran. 2010. “Halk Kültürü Bağlamında Kahvehanelerin Toplumsal ve Mekânsal Dönüşümleri Diyarbakır Kent Örneği”. Millî Folklor 22(85):159-172.
15. Topçam, Sıla. 2019. “Masal Anlatıcılığı Ve Günümüz Masal Anlatıcılığında Hazırlanma Süreçleri”. Yüksek Lisans Tezi, T.C Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İzmir.
16. Uçar, Anıl Kaan. 2023. “Cumhuriyetin 100. Yılında Bir Tüketim Mekânı Olarak Kent ve Kamusal Alan Bağlamında Atölye/Kitap Kafeler”. Kent Akademisi Dergisi, 16(Special Issue for the 100th Anniversary of the Republic of Turkiye): 309-328.