RELIGIOUS AND SOCIAL REPERCUSSIONS OF EMIR TUMUR'S WARS IN GEORGIA ACCORDING TO GEORGIAN SOURCES

Öz

Emir Timur’s campaigns against Georgia in the late 14th and early 15th centuries were driven not only by military conquest but also by aims to transform the region’s religious structure and reshape its political order. Although the exact number of these campaigns varies among historians generally estimated between six and eight they consistently involved sieges of cities, multiple captures of Tbilisi, destruction of churches, and significant harm to the population. During the first campaign, King Bagrat V of Georgia was captured, reportedly converted to Islam, and later returned, though many scholars argue this conversion was more strategic than genuine. Timur justified his campaigns with religious rhetoric emphasizing “ghaza” (holy war) and “jihad,” portraying himself as a defender of Islam against non-Muslims. While Timurid chroniclers depicted him as a champion of Islam, Georgian, Armenian, and Byzantine sources condemned him as a cause of widespread devastation. Efforts to enforce Hanafi Islam in Georgia largely failed, paradoxically strengthening Georgian Christian identity. Beyond Georgia, Timur’s expeditions influenced the religious landscape across the North and South Caucasus. Although the Christian regions of Georgia resisted Islamization, areas like Dagestan saw accelerated institutionalization of Islam. Timur’s campaigns against Christian Alans opened the way for the Islamization of the North Caucasus, with Lak and Lezgi peoples playing leading roles in spreading Islam.

Anahtar Kelimeler

• Timur
• Georgia
• King Bagrat
• Jihad
• Caucasus.

GÜRCÜ KAYNAKLARINA GÖRE EMİR TİMUR’UN GÜRCİSTAN SEFERLERİNİN DİNİ VE SOSYAL YANSIMALARI

Öz

Emir Timur’un 14. yüzyıl sonları ile 15. yüzyıl başlarında Gürcistan’a düzenlediği seferler, yalnızca askeri fetih hedefiyle değil, aynı zamanda bölgenin dini yapısını dönüştürme ve siyasi düzeni yeniden şekillendirme amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu seferler, Gürcistan’ın tarihsel, kültürel ve toplumsal yapısı üzerinde derin etkiler bırakmıştır. Timur’un Gürcistan’a yönelik seferlerinin sayısı tarihçiler arasında farklılık gösterse de genel kabul gören görüşe göre bu sayı altı ile sekiz arasında değişmektedir. Bu seferlerin hemen hepsinde şehirler kuşatılmış, Tiflis birkaç kez ele geçirilmiş, kiliseler yıkılmış ve nüfus büyük ölçüde zarar görmüştür. Seferlerin ilkinde Gürcü Kralı V. Bagrat esir alınmış, Müslüman olduğu iddia edilmiş ve Gürcistan’a geri gönderilmiştir. Ancak bu din değiştirmenin samimi değil, stratejik olduğu yönünde yorumlar da mevcuttur. Timur’un seferleri dini söylemlerle gerekçelendirilmiş, özellikle “gaza” ve “cihat” vurgusu ön plana çıkarılmıştır. Timurlu tarihçileri, Timur’u İslam’ın bayraktarı ve gayrimüslimlere karşı savaşan bir lider olarak sunarken; Gürcü, Ermeni ve Bizans kaynakları onu büyük bir yıkımın sorumlusu olarak betimlemiştir. Gürcistan’da dinî yapının zorla dönüştürülmeye çalışıldığı bu süreçte Hanefiliğin yayılması hedeflenmiş ancak kalıcı bir İslamlaşma sağlanamamıştır. Hatta bazı tarihçilere göre Timur’un bu çabaları Gürcü Hristiyan kimliğinin daha da güçlenmesine yol açmıştır. Emir Timur’un seferleri, yalnızca Gürcistan özelinde değil, genel olarak Güney ve Kuzey Kafkasya’nın dini yapısını da etkilemiştir. Gürcistan’da dini dönüşüm girişimleri başarısız olsa da Dağıstan ve çevresinde İslam’ın yayılmasını hızlandırmış; bu bölgelerde İslam artık daha kurumsal bir yapı kazanmıştır. Timur’un özellikle Hristiyan Alanlara karşı yürüttüğü savaşlar, Kuzey Kafkasya’da İslamlaşma sürecinin önünü açmış; Lâk ve Lezgi halkları İslam’ı yaymakta öncü olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Timur
• Gürcistan
• Kral Bagrat
• Cihat
• Kafkasya

Kaynakça

1. Abdürrezzak Semerkandî. 1983. Matla‘u’s-Sa‘deyn, çev. K. Ebu Zehra. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye.
2. Aka, İsmail. 2014. Timur ve Devleti. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
3. Akhiyadov, Mokhmad. 2023. “Kafkasya’da Çağdaş Müslüman Düşüncesi”, Müslüman Dünyada Çağdaş Düşünce, Cilt 9, Editör: Lütfi Sunar, Ankara, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı Yayınları.
4. Alan, Hayrunisa. 2015. Bozkırdan Cennet Bahçesine Timurlular (1360-1506). İstanbul: Ötüken Yayınevi.
5. Allen, W. E. D. 1932. A History of the Georgian People from the Beginning Down to the Russian Conquest in the Nineteenth Century. London: K. Paul, Trench, Trubner & Company, Limited.
6. Andican, A. Ahat. 2019. Emir Timur, Tarih, Siyaset, Miras. İstanbul: Selenge Yayınları.
7. Andreasyan, Hrand D. 1973. “XIV. ve XV. Yüzyıl Türk Tarihine ait Ufak Kronolojiler ve Kolofonlar”, Tarih Enstitüsü Dergisi, Sayı: 3 Ekim 1972. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Matbaası.
8. Avdaliani, Emil. 2022. “Timur, Gürcistan ve İpek Yolu”. Gürcistan Tarihi Enstitüsü Dergisi, Tiflis: Sayı XVIII.

9. Avdoshvili Tinatin. 2006. Ermeni Kaynaklarında Timur-Lenkin Gürcistan Seferleri Hakkında, Akademisyen. G. Tsereteli Enstitüsü, Doktora çalışması.
10. Baindurashvili, Khatuna. 2023. Islam in Tbilisi: 8th–18th cc. Tiflis: Korneli Kekelidze Gürcü Ulusal Elyazmaları Merkezi.
11. Barthold, Vasily Vladimirovich. 1956. Four studies on the history of Central Asia (V. & T. Minorsky, Trans.; Vol. 1). Leiden: E. J. Brill.
12. Barthold, Vasily Vladimirovich. 2017. Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler, Tercüme, Ragıp Hulusi Özdem Yayına Hazırlayanlar, Kazım Yaşar Koparman-İsmail Aka, 3. Baskı, Ankara: Türk Tarih Kurumu.
13. Batonishvili, Vakhuşti. 1973. Kartlis Tskhovreba Gürcistan Tarihi. Tiflis: Sakhelgami Yayınevi.
14. Berdzenishvili, Niko. 1965. Gürcistan Tarihinin Meseleleri, Cilt II, 13–14. yüzyıllarda Gürcistan Tarihi, Konspektus, Tiflis: Mecniereba Yayınevi.
15. Brosset, Marie Felicite. 1858. Histoire de la Géorgie depuis l'antiquité Jusqu'au XIX siècle. I partie. St. Petersburg: Mémoires de l'Académie impériale des sciences.
16. Clavijo, Ruy Gonzales de. 1993. Anadolu Orta Asya ve Timur, çev. Ömer Rıza Doğrul, sadeleştiren Kâmil Doruk. İstanbul: Ses Yayınları.
17. Delibalta, Yavuz. 2024. Emir Timur’un Çin Seferi Hazırlıkları, Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 7/2 (2024), 650-673.
18. Dolidze, İ. 1965. Gürcü Hukukunun Anıtları, Cilt II. Tiflis: Mecniereba Yayınevi.
19. Egnataşvili, Beri. 1959. Kartlis Tskhovreba, Cilt II. Haz. S. Kavkhişvili. Tiflis: Skhelgami Yayınevi.
20. Eğilmez, Savaş. 2022. “Emîr Timur’un Taht Mücadelesi ve Gürcü Politikası”, Oriental Art and Culture, Cilt 3, Sayı 4.