CİHAN HARBİ’NİN SİYASİ, ASKERİ VE TOPLUMSAL SÜRECİNİN TÜRK YURDU DERGİSİNE YANSIMALARI (1914-1918)

Yıl 2026, Cilt: 14 Sayı: 1 , 65 - 89 , 15.03.2026

Melek Toparlak Şahin

https://doi.org/10.33692/avrasyad.1730476

https://izlik.org/JA83MS47YA

Öz

1911 yılında yayın hayatına başlayan Türk Yurdu Dergisi’nin kurulmasında, milli duyguların öncülüğünde halkın bilinçlenmesi ve toplumun kültürel anlamda ilerlemesi hedeflenmiştir. Derginin kuruluşunda önemli bir rol üstelen Mehmet Emin Yurdakul milliyetçiliğin temsilcilerinden olmakla birlikte edebi kişiliği ile derginin teşkilatlanmasında ve yayınlanmasında aktif rol oynamıştır. Yusuf Akçura’nın da kuruluşunda yer aldığı Türk Yurdu Dergisi, 1918 yılında yayın hayatına ara vermiş ancak Ekim 1924 yılında tekrar yayınlanmaya başlamıştır. Türk milletinin menfaatleri doğrultusunda yayın yapan dergi 1931 yılına gelindiğinde kapanma sürecine girmiştir. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin de desteklerini alan dergide, milli bir anlayış çerçevesinde Osmanlı Devleti’nin siyasi, ekonomik, askeri, kültürel ve toplumsal yapısına değinen makalelerle birlikte şiirlere ve Osmanlı sınırlarının dışında bulunan Türkleri konu alan yazılara da yer verilmiştir. Bu çalışmada, Türk Yurdu Dergisi’nin Cihan Harbi’ni konu alan makalelerinden yola çıkarak I. Dünya Savaşı’nın dergideki yansımaları ele alınmıştır. Bu bağlamda, I. Dünya Savaşı’nın başlaması, savaş başladığında Osmanlı Devleti’nin tutumu, müttefik devletlerle olan ilişkiler, Osmanlı cepheleri, askeri mücadeleleri ve Türk kadının cephe gerisindeki faaliyetleri çalışmanın içeriğini oluşturmaktadır. Bununla birlikte çalışmanın, I. Dünya Savaşı’nın siyasi, ekonomik ve toplumsal hayata olan yansımalarının basında nasıl ele alındığının anlaşılması açısından bu alandaki çalışmalara katkı sağlayacağı düşünülmekle birlikte Türk kadın tarihi araştırmalarına kaynak olarak da değerlendirilebilir.

Anahtar Kelimeler

Türk Yurdu , Osmanlı Devleti , Cihan Harbi , Türk Kadını , Hasta bakıcılık.

REFLECTIONS OF THE POLITICAL, MILITARY AND SOCIAL PROCESS OF THE WORLD WAR IN THE TURKISH HOMELAND MAGAZINE (1914-1918)

https://izlik.org/JA83MS47YA

Öz

The journal Türk Yurdu, which began publication in 1911, was founded with the aim of raising public awareness and promoting cultural progress under the guidance of national sentiments. Mehmet Emin Yurdakul, who played an important role in its establishment, was not only one of the representatives of nationalism but also actively contributed to the organization and publication of the journal with his literary identity. Yusuf Akçura also took part in its foundation. Türk Yurdu suspended its publication in 1918 but resumed again in October 1924. Publishing in line with the interests of the Turkish nation, the journal entered a phase of closure by 1931. Supported by the Committee of Union and Progress, the journal featured articles within a national framework addressing the political, economic, military, cultural, and social structure of the Ottoman Empire, as well as poems and writings on Turks living beyond the Ottoman borders. In this study, the reflections of World War I in the journal are examined through the articles in Türk Yurdu that focused on the Great War. In this context, the content includes the outbreak of World War I, the stance of the Ottoman Empire at the onset of the war, its relations with the allied states, Ottoman fronts, military struggles, and the activities of Turkish women on the home front. Additionally, the study is considered to contribute to research in this field by helping to understand how the political, economic, and social impacts of World War I were represented in the press, while also serving as a source for studies in women’s history within Turkish history.

Anahtar Kelimeler

Turkish Homeland , Ottoman Empire , World War , Turkish Women , Nursing.

Kaynakça

• Akçiçek, Eren- Karayaman, Mehmet. 2007. Atatürk’ün Türk Ocakları’nı Ziyaretleri ve Yaptığı Konuşmalar. İzmir.
• Albayrak, Muzaffer, Engin, Vahdettin. 2016. Tarihin akışını değiştiren savaş: Çanakkale 1915. 2. Baskı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı.
• Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE), BDH.2994/141/17.
• ATESE, BDH.1544/7/6/2.
• ATESE, BDH.2518/14/1/27.
• ATESE, BDH.2994/141/17/4.
• Balkılıç, Özgür. 2010. “Rüşeym Halinde Türk Milliyetçiliği: Türk Yurdu Dergisi (1911-1918")”. Mülkiye Dergisi 34 (266): 125-170.
• BAO, HR. SYS, 2109/13.
• BAO. HR. SYS, 2109/13.
• BAO.HR. MA, 1111/3-1.
• Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA). MF.MKT,1210/28, Ek,1.
• Biçici, Mehmet. 2014. “Hatıratlarla Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşına Girişi”. Gaziantep University Journal of Social Sciences 13(3): 693-722.
• BOA, DH. EUM, 5.şb, 1-7.
• BOA, DH. EUM. 3. Sb, 4/37.
• BOA, DH. KMS, 27/2.
• BOA, DH. KMS, 33/15.
• BOA, DH. SYS, 123-12/35.
• BOA, DH. ŞFR, 44/29.
• BOA, DH.EUM. VRK. 14/57.
• BOA, DH.EUM.VRK. 14-61.
• BOA, DH.EUM.VRK. 14-85
• BOA, HR. MA, 1111/3-5.
• BOA, HR. MA. 1105/38.1-3.
• BOA, HR. MA. 1105/7.
• BOA, HR. SYS, 2090/10.
• BOA, HR. SYS, 2095/3.
• BOA, HR. SYS, 2097/1.8, 28-29.
• BOA, HR. SYS, 2109/9-12.
• BOA, HR. SYS, 2110/1-13
• BOA, HR. SYS, 2110/1-13.
• BOA, HR. SYS, 2111/5.
• BOA, HR. SYS, 2322/1-54.
• BOA, HR. SYS, 2323/1-2
• BOA, HR. SYS, 2324/6.
• BOA, HR.SYS, 2110/3-2.
• BOA, İ. MMS, 191/2/1-2.
• BOA, MV, 196/59
• BOA. HR. MA, 1105/91.
• BOA.HR. MA, 1156/37.
• BOA.HR. MA, 1164/65
• BOA.HR. MA, 1170/69
• Çalık, R. 2010. Çanakkale Muharebelerine Alman Bakışı. Osmanlı Araştırmaları Dergisi. Sayı 20: 355-383.
• Erkan, Ümmet. 2018. Türk Milliyetçiliğinin Doğuşu Türk Yurdu Dergisi (1911-1931). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
• Hakimiyet-i Milliye, 27 Nisan 1922/ 29 Şaban 1340.
• Harp Mecmuası Kânun-ı Sanî 1331.
• İkdam 02.09.1914/11 Şevval 1332.
• İkdam 09.05.1915/24 Cemâziyelâhir 1333.
• İkdam 12.05.1915/27 Cemâziyelâhir 1333.
• İkdam 15 Temmuz 1331.
• İkdam 16.08.1914/24 Ramazan 1332.
• Karal Akgün, Seçil- Uluğtekin, Murat. 2002. Hilal-i Ahmer'den Kızılay'a. Ankara: TDV Yayıncılık.
• Karaca, Erdem. 2024. “Türk Yurdu Dergisi”, Çanakkale Savaşları Ansiklopedisi, Ed. Murat Karataş. Çanakkale Savaşları Enstitüsü Yayınları, İstanbul: Çanakkale Savaşları Enstitüsü Yayınları.