CUMHURİYET DÖNEMİNDE DEDELİ BUCAĞININ İDARİ YAPISI VE NÜFUSUNDAKİ GELİŞMELER (1923-2000)

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 46, 482 - 496, 15.12.2025

Bilal Tunç , Ceyda Tuna Kocaoğlu

https://doi.org/10.33692/avrasyad.1776008

https://izlik.org/JA22FB65DD

Öz

“Cumhuriyet Döneminde Dedeli Bucağının İdari Yapısı ve Nüfusundaki Gelişmeler (1923- 2000)” adlı makalenin yazım amacı, Doğu Anadolu Bölgesi’nin alan bakımından geniş illerinden birisi olan Ağrı ili Patnos ilçesine bağlı Dedeli bucağında Cumhuriyet’in ilanından 2000 yılına kadar idari hudut düzenlemeleri bağlamında ne gibi değişikliklerin yapıldığını arşiv belgeleri ve telif eserlerden elde edilen bilgiler bağlamında ayrıntılı bir biçimde ortaya çıkarmaktır. Esasında Dedeli’nin idari yapısında düzenlemeler yapıldıkça yani bucağa bağlı köy sayısı arttıkça ya da azaldıkça nüfusun sayısında da değişimler olmuştur. Bu bağlamda Dedeli’de idari hudut alanındaki düzenlemelerin bucağın nüfusunu nasıl etkilemiş olduğunun ortaya çıkarılması, çalışmanın hedefleri arasında yer almaktadır.
Patnos’a bağlı küçük bir yerleşim yeri olan Dedeli’yi asıl olarak öne çıkaran şey, Urartular döneminden kalma nekropoldür. Zira Dedeli Kalesi’nde yer alan ve 1971’den beri bilim adamalarının araştırma alanlarından birisi olan bu nekropol, Dedeli’nin Urartular döneminden beri yaşam alanı olduğunu ve burada birçok kültürün kalıntılarının varlığını kanıtlamaktadır. Dolayısıyla da bu yerleşim alanında, tarih boyunca idari alanda birçok düzenleme yapılmış ve bu durum ise doğal olarak yerleşim alanlarının yapısını ve nüfusunu etkilemiştir. Bilhassa 1936’da Van ili Erciş ilçesinden alınarak Patnos’a bağlı bir nahiye haline getirilmesinden sonra Dedeli’ye bağlı köylerin statülerinde birtakım değişikliklerin ve yeniliklerin yapılması zorunlu hale gelmiştir. Bu süreç, doğal olarak nahiyenin nüfusunu da etkilemiştir. Son olarak başta TÜİK verileri olmak üzere araştırma ve inceleme eserlerinden istifade edilerek oluşturulan bu makalede doküman analiz tekniği ile tarihsel yöntem kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dedeli , Nahiye , Hudut , İdari Düzenleme , Nüfus.

DEVELOPMENTS IN THE ADMINISTRATIVE STRUCTURE AND POPULATION OF DEDELİ TOWNSHIP IN THE REPUBLICAN PERIOD (1923-2000)

https://izlik.org/JA22FB65DD

Öz

The purpose of the article, "Developments in the Administrative Structure and Population of the Dedeli Sub-district during the Republican Era (1923-2000)," is to provide a detailed account of the administrative border changes made in the Dedeli sub-district of the Patnos district of Ağrı province, one of the largest provinces in the Eastern Anatolia Region, from the declaration of the Republic until 2000, using information obtained from archival documents and copyrighted works. Essentially, as changes were made to the administrative structure of Dedeli, that is, as the number of villages within the sub-district increased or decreased, the population also shifted. In this context, one of the objectives of the study is to uncover how the changes in the administrative border area in Dedeli affected the sub-district's population.
The main feature that distinguishes Dedeli, a small settlement affiliated with Patnos, is its necropolis dating back to the Urartu period. Located within Dedeli Castle and serving as a research site for scientists since 1971, this necropolis proves that Dedeli has been inhabited since the Urartu period and that it contains the remains of many cultures. Consequently, many administrative innovations have been made in this settlement area throughout history, which has naturally affected the structure and population of the settlement areas. In particular, after being taken from the Erciş district of Van province in 1936 and made a subdistrict affiliated with Patnos, it became necessary to make some changes and innovations in the status of the villages affiliated with Dedeli. This process naturally affected the subdistrict's population. Finally, this article, which was created using research and study works, primarily TÜİK data, employed the historical method with document analysis techniques.

Anahtar Kelimeler

Dedeli , Subdistrict , Border , Administrative Regulation , Population

Kaynakça

• Aksoy, Erdal. 2016. 1919-1955 Yılları Arasında Türkiye’nin Nüfus Yapısı Ve Uygulanan Nüfus Politikaları. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD)(24), 27-44.
• Aksu, Levent. 2011. “Dünya’da ve Türkiye’de Nüfus Analizleri”. Istanbul Journal of Sociological Studies. (25). 219-311.
• Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. 1929. 1927 Genel Nüfus Sayımı. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları, Ankara.
• Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. 1941. 20 İlk Teşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü, Yayınları Ankara.
• Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. 1946. 1945 Genel Nüfus Sayımı. Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları Ankara.
• Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. 1963. 23 Ekim 1960 Genel Nüfus Sayımı. Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları, Ankara.
• Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. 1977. 26 Ekim 1975 Genel Nüfus Sayımı. Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları, Ankara.
• Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. 1982. 12 Ekim 1980 Genel Nüfus Sayımı. Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları, Ankara.
• Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. 1993. 1990 Genel Nüfus Sayımı. Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları, Ankara.
• Başbakanlık Devlet İstatistik Enstitüsü. 1999. 1997 Genel Nüfus Sayımı. Devlet İstatistik Enstitüsü Yayınları, Ankara.
• Baykal, Sevim. 2019. “1950 Türkiye Genel Nüfus Sayımının Coğrafi Analizi”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Işık, Kenan. 2008. “Patnos ve Çevresinin Erken ve Orta Demir Çağ Yerleşim Dokusu”. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Küçük, Ünal. 2022. Yerel İdari Vesayet İlişkisinin Yeni Bir Uygulaması Olarak Oksimoronik Bir Kavram: Kırsal Mahalle. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 30(4), 2163-2199).
• Özdoğan, İsmail. 2019. Ağrı İlinin Cumhuriyet Dönemi Nüfus Seyri (1923-2018). Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 177-206.
• Polat, Sema. 1994. 1927 İzmir Nüfus Sayımı ve İzmir. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları 2 (4), 63-75.
• Resmi Gazete, 7 Nisan 1936, Sayı: 3.273, s. 6.292.
• Sezen, Tahir. 2017. Osmanlı Yer Adları. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara.
• Sosyo-Politik Saha Araştırmaları Merkezi, 1940’tan Günümüze Yerel Dillerdeki Yerleşke ve Doğal İsimlerin Değiştirilmesine İlişkin Özet Kaynak İncelemesi”, https://sahamerkezi.org/wp-content/uploads/2023/11/dogal-yer-ve-koy-adi-degisiklikleri-calismasi. SON_.pdf.
• Şenol, Şengül. 2023. PTT’nin Tunceli’de Kuruluş Ve Yayılma Süreci: 1950-2000 Yılları. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 7(2), 548-557.
• Tunç, Bilal ve Aydın, Harun 2017. Cumhuriyet Döneminde (1923-1970) Doğubayazıt İlçesinin İdari Yapısı ve Nüfusu. Current Research in Social Sciences. 3 (3). 132-142.
• Tunç, Bilal ve Aydın, Harun 2017. Cumhuriyet Döneminde Eleşkirt İlçesinin İdari Yapısı ve Nüfusu. Türk İdare Dergisi, (485), 2017, 813-838.