TURKISH IDENTITY IN THE CAUCASUS, CULTURAL MODERNISATION AND THE CASE OF GEORGIA

Öz

Georgia is a strategically important part of the South Caucasus, characterized by ethnic, linguistic, and religious diversity. This study examines the identity formation processes and cultural modernization experiences of Turkish communities in Georgia. Significant demographic and cultural differences exist among Turkish populations living in Borçalı, Ahıska, and other regions. Although some Turkish groups in Georgia are referred to as “Terekeme” (Karapapak), this designation is primarily limited to the Borçalı region. In other regions, different labels such as “Azerbaijanis” or “Meskhetian Turks” are used. The ethnogenesis of the Meskhetian Turks reflects a complex historical background that extends beyond a single Karapapak origin. This community has been shaped not only through interaction with Borçalı Turks but also through influences from Kurdish and Turkmen groups. In addition, a limited return migration to the Ahıska region is currently taking place.

The study discusses how Turkish identity in Georgia is shaped through collective memory, literature, and education, and how it diversifies within modernization processes. In this context, collective memory differs between Meskhetian Turks, whose identity is strongly influenced by deportation experiences, and Borçalı Turks, whose identity is shaped through education, cultural production, and historical memory. Accordingly, this study adopts a comparative approach to examine the identity formation processes and cultural modernization experiences of both groups. It also evaluates the impact of regional differences on identity construction, the continuity of diasporic experiences, and the reflections of cultural transmission processes in contemporary social science literature. The study aims to contribute to international academic debates and provide a foundation for future interdisciplinary research.

Anahtar Kelimeler

• Georgian Turks
• Terekeme
• Ahıska Turks
• Identity Formation
• Collective Memory
• Modernization.

KAFKASYA’DA TÜRK KİMLİĞİ, KÜLTÜREL MODERNLEŞME VE GÜRCİSTAN ÖRNEĞİ

Öz

Gürcistan, etnik, dilsel ve dini çeşitliliğiyle Güney Kafkasya’nın stratejik bir parçasıdır. Bu çalışma, Gürcistan’daki Türk topluluklarının kimlik oluşum süreçleri ve kültürel modernleşme deneyimlerini incelemektedir. Borçalı, Ahıska ve diğer bölgelerde yaşayan Türk toplulukları arasında demografik ve kültürel farklılıklar bulunmaktadır. Gürcistan’daki Türkler arasında “Terekeme” (Karapapak) olarak adlandırılan gruplar bulunsa da bu tanım yalnızca Borçalı bölgesiyle sınırlıdır. Diğer bölgelerdeki Türkler için “Azerbaycanlılar” veya “Ahıska Türkleri” gibi farklı adlandırmalar kullanılmaktadır. Ahıska Türklerinin etnogenezi Karapapaklardan oluşan bir topluluktan çok daha karmaşık bir geçmişe sahiptir. Bu topluluk, yalnızca Borçalı Türkleriyle değil, Kürt ve Türkmen gruplarının da etkileriyle şekillenmiştir. Ayrıca günümüzde Ahıska bölgesine sınırlı düzeyde bir geri göç süreci yaşanmaktadır.

Çalışma, kolektif hafıza, edebiyat ve eğitim aracılığıyla kimliğin nasıl şekillendiğini ve modernleşme sürecinde nasıl farklılaştığını tartışmaktadır. Bu bağlamda kolektif hafıza, Ahıska Türkleri için sürgün deneyimiyle; Borçalı Türkleri için ise eğitim, kültürel üretim ve tarihsel hafıza üzerinden farklılaşmaktadır. Dolayısıyla bu çalışma, her iki grubun kimlik oluşum süreçlerini ve kültürel modernleşme deneyimlerini karşılaştırmalı olarak ele almayı amaçlamaktadır. Çalışma ayrıca bölgesel farklılıkların kimlik inşası üzerindeki etkilerini, diasporik deneyimlerin sürekliliğini ve kültürel aktarım süreçlerinin günümüz sosyal bilimler literatüründeki yansımalarını değerlendirmekte ve disiplinlerarası bir perspektifle güncel tartışmalara katkı sunmayı hedeflemektedir. Uluslararası akademik alana da katkı sağlamayı amaçlamaktadır ve yeni araştırmalara zemin hazırlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Gürcistan Türkleri
• Terekeme
• Ahıska Türkleri
• Kimlik İnşası
• Kültürel Hafıza
• Modernleşme.

Kaynakça

1. Ağca, Ferruh ve Akpınar, Yavuz. 2015. Çağdaş Türk Edebiyatları-I. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
2. Ağacan, Kamil. (2004). Gürcistan Türklerinin Mevcut Durumu, Siyasi ve İktisadi Sorunlar. Karadeniz Araştırmaları, 1(1), 90–101.
3. Altun, Sudan. 2025. İmir Memmedli’nin Şiirinde Temalar ve Anlam Dünyası. (P. Kencayeva, S. Sadıqova ve H. Kızıldağ, Ed.), Uluslararası 21. Yüzyılda Türk Dünyası ve Sosyal Bilimler Sempozyumu Bildiri Özet Kitabı, 109–110.
4. Alyılmaz, Cengiz. 2015. Gürcistan’daki Türkler ve Türk eserleri. Yeni Türkiye, 78, 72–84.
5. Alyılmaz, Semra. 2017. Borçalı Edebî Muhiti Üzerine. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, (43), 45–54.
6. Aydıngün, Ayşegül. 2007. The Meskhetain Turks at a Crossroads Integration Repatriation or Ressetllement, (Trier T. ve Khanzin A., Editör), Berlin: ECMI, 340-377.
7. Berdzenişvili, Nikoloz ve Canaşia, Simon. 2000. Gürcistan Tarihi (H. Hayrioğlu, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
8. Berktaş, Mehmet. 2020. Kars’ta Gündelik Hayat ve Din. Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 7(1), 89–112.

9. Braun, Virginia ve Clarke, Victoria. 2006. Using Thematic Analysis in Psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa 21/09/2025.
10. Cavadbeyli, Rahim. 2015. Gürcistan Türklerine Dair “Türk-İslam Konsepti”. Yeni Türkiye Dergisi, 78, 42–56.
11. Çiftçi, Özcan. 2015. Karapapak Türklerinin Tarihi, Gelenek ve Görenekleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi]. Edirne: Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Dölek, Deniz. 2007. Change and Continuity in the Sivas Province, 1908–1918 [Doktora tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi]. ProQuest Dissertations Publishing.
13. Eisenstadt, Shmuel. N. 2000. Multiple Modernities. Daedalus, 129(1), 1–29. https://doi.org/10.1162/00115260051144678 21/09/2025.
14. Gökalp, Ziya. 2019. Türkçülüğün Esasları. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
15. Hacıyev, Abbas. 1981. Tiflis Edebi Muhiti. Bakü. 17-26.
16. Koca, Selçuk Kürşad. 2023. Gürcistan Türkleri ve Gürcistan’da Yaşayan Türk Kültürü. (K. Şahin Ve S. Kol, Ed.), Bağımsızlığın 30. Yılında Türk Dünyası Analizleri. Sakarya Üniversitesi Yayınları, 287–312.
17. Küçük, Levent. 2022. Rusya’nın Kars Vilayetindeki Örgütlenme Girişimleri: Kars Gazetesi Haber ve Makalelerine Dayalı Olarak. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
18. Memmedli, Şureddin. 2015. Gürcistan’da Yaşayan Türk Folklorunun Temel Motifleri. Ulakbilge, 3(6), 123–146.
19. Memmedli, Şureddin. 2018. Gürcistan Türklerinin Edebî Geleneklerinde Hikâye Türünün Evrimi. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 46, 67–85.
20. Mert, Osman. 2004. Gürcistan (Borçalı) Karapapaklarının/Terekemelerinin Eğitim Tarihine Dair. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 24, 233–251.
21. Mutlu, Nilüfer. 2017. Ahıskalı Türklerde Etnik Bilinçten Milli Bilince Geçiş Üzerine. Erzincan Üniversitesi, Uluslararası Ahıska Türkleri Sempozyumu, 11-13 Mayıs 2017, Bildiriler Cilt 2, 193–201.
22. Söylemez, Orhan ve Ateş, Ömer Faruk. 2023. Türkiye ve Türk Dünyasında Modern Cumhuriyetlere Giden Süreçte Edebiyatın Rolü. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 49, 233–256. https://doi.org/10.33171/tkidergisi.49.9 21/09/2025.