FARKINDALIK EKSENİNDE BİR KÜLTÜR AKTARICI: NASRETTİN HOCA

Bir anlatıyı, bir fıkrayı, bir türküyü belirli bir kültür topluluğuna ait kılan o topluluğun dili, o dile ait deyimleri, atasözleri, hazır kalıpları baĢta olmak üzere topluluğun o ürüne kattığı ulusal veya bölgesel/mahalli unsurlardır. Bu unsurlar o topluluğun aynı zamanda üslubudur. Bu üslup ise yörenin/bölgenin öz-malı olarak kültürel kodları sayılabilecek gelenekler, görenekler, inanıĢlar, yöreye ait kiĢi adları, yer adları, hayatın geçiĢ aĢamaları ve bu aĢamalar etrafında oluĢan inanmalar olarak sayılabilir. Çok yönlü bir kiĢilik olarak fıkralarda gördüğümüz Hoca‟nın, ona bağlı olarak anlatılan anlatılarda yaĢadığı toplumun değer yargılarını, hayatı anlama ve anlamlandırma çabalarını buna bağlı olarak yaĢam biçimini ve değer yargılarını görmemiz mümkündür. Onun anlatılarında bayram gününe özel yemekler piĢirilmesi, düğün gelenekleri, türbe ziyaretleri, türbe toprağının Ģifa niyetine kullanılması, misafirperverlik ve daha pek çok kültürel unsur farkındalık olarak gelecek kuĢaklara aktarılan kültürel kodlar olarak karĢımıza çıkmaktadır. Türk Milleti değer verdiği insanların ölümünden sonra da hatırasını çeĢitli yollarla yaĢatmıĢtır. Ölümünden sonra Hoca hep saygı görmüĢ yer yer evliya mertebesine çıkarılmıĢ, onunla ilgili pek çok inanıĢlar ortaya çıkmıĢtır. Fıkraları bir yana ölümünden sonraki inanıĢlar bile baĢlı baĢına folklorik malzeme ihtiva etmektedir. “ Yağmur yağmadığı zaman AkĢehirlilerin Hocanın türbesine gidip yağmur duası etmeleri; Hocanın mezarından alınan toprağın göz ağrısı ve sıtmaya iyi geldiğine inanılması; düğünü olacak gençlerin davetiye dağıtma iĢini Hocanın mezarını ziyaret edip düğüne davet etmeleriyle baĢlatmaları; yeni doğan çocukların göbek bağının Hocanın türbesine gömülmesi ( Hoca kadar zeki, hoĢgörülü olsun diye) ve daha pek çok inanıĢ günümüzde hala uygulanan/inanılan uygulamalar olarak görülmektedir. Bu yazıda folklor ilminin yöntemlerinden yararlanılarak büyük bir Ģahsiyet olan zaman üstü statüdeki Hoca‟nın fıkralarındaki folklorik unsurlar tespit edilerek bu unsurları değiĢen/değiĢmeyen yönleri sebepleriyle birlikte irdelenmeye çalıĢılacaktır.