Yıl 2020, Cilt 8 , Sayı 21, Sayfalar 211 - 229 2020-03-15

CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI

Raşit ÇÖLOĞLU [1]


Türk boylarının dünya üzerinde geniş alanlara yayılmaları ve çok çeşitli uluslarla temas kurmaları destanlarına da yansımıştır. İlk kayda geçirilen destanlardan Oğuz Kağan Destanı dahil geçtiğimiz yüzyılda derlenen destanlar da bu niteliğini korumuştur. Kırgız Türkleri destan geleneğini günümüzde en canlı haliyle devam ettirmeleri bakımından Türk boyları içinde ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Özellikle Manas Destanı Kırgızların günlük hayatlarının bir parçasıdır. Manas Destanı diğer Kırgız destanlarına göre etnik malzeme bakımdan çok zengindir . Bu makalede Manas Destanı’nda yer alan halkların büyük çoğunluğuna yer veren Toltoy Destanı etnik isimlendirmeler açısından analiz edilmiştir. Toltoy Destanı Doğu Türkistanlı Manasçı Cusup Mamay’dan geçtiğimiz yüzyılın son çeyreğinde derlenmiştir. Er Bagış’ın oğlu olan Toltoy Manas’ın oğlu Semetey ile aynı dönemde yaşamış ve Kırgız halkını tehdit eden düşmanlarla mücadele etmiştir.   Çalışmada tarihsel yöntem ve metin analizi yöntemi kullanılmıştır.  Ele alına etnik unsurların başında Cediger ve diğer Kırgızlar gelmekte, ardından Kızılbaşlar, Türkmenler, Çürçütler, Kara Kıtaylar, Kalmuklar, Şibeler, Kazaklar ve Ruslar gibi diğer halklara değinilmektedir. Çalışma sırasında adı geçen halklar öncelikle tarihi açıdan incelenmiş, ardından Manas Destanı başta olmak üzere diğer destanlarda nasıl işlendikleri anlatılmış, daha sonra da Toltoy Destanı’nında bu halklarla ilgili kısımlar analiz edilmiştir. Sonuç olarak Toltoy Destanı etnik unsurlarla ilgili verdiği bilgiler açısından Manas Destanı’yla paralellik göstermekte ve onunla kıyaslandığında azımsanmayacak bir malzeme sunmaktadır.

Kırgızlar, Toltoy Destanı, etnik yapı
  • AKSIKENTÎ,Seyfeddin, 2019), Mecmû’üt- Tevârîh, (Çeviren:Mehmet Çeirbaş),(,İstanbul: Kesit Yayınları
  • BARTOLD, V. Vasiliy, (2010), Orta Asya: Tarih Ve Uygarlık, İstanbul: Selenge.
  • BOBERG, Folke, (1955). Mongolian-English Dictionary: I-III., Copenhagen: EM
  • BUELL, Paul Harley, (2003), Historical Dictionary Of The Mongol World Empire, Oxford
  • ÇERİBAŞ,Mehmet, (2011), Kırgız Destancılık Geleneği Ve Er Soltonoy Destanı. Ankara: TKAE Yay.
  • KAYA, Doğan, (2007),Kırgızların Yaşayan Dört Büyük Manasçısı, 1. Uluslararası Türk Dünyası Kültür Kurultayı –Bildiriler- (9-15 Nisan 2006, Çeşme-İzmir), Ankara, C. III: S. 1293-1300
  • DUĞLAT, M. Haydar, (2006), Tarih-İ Reşidi, (Çev. O. Karatay),İstanbul:Selenge
  • ERGİN, Muharrem, (1970),Oğuz Kağan Destanı, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi
  • ERGİN, Muharrem, (1995),Orhun Abideleri, İstanbul: Boğaziçi Yayınları
  • HAAS, Paula, 2006),Doğu Türkistan Sibe Toplumunun Tarihi Üzerine Bazı Tespitler. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD),C.V: S. 25-31.
  • İNAN, Abdulkadir, (1992), Manas Destanı, İstanbul:Millı̂Eğitim Basımevi.
  • JİRMUNSKİY, M. Viktor, (2018),Türk Kahramanlık Destanları I.-II. Bölüm, (Çev: Mehmet İsmail-Hülya Arslan Erol), Ankara:TDK Yayınları
  • KALAN, Ekrem, (2008), Cungar Hanlığı'nın Siyasi Tarihi, Ankara: Atatürk Kültür, Dil Ve Tarih Yüksek Kurumu.
  • KARA, David Sonfai, (2010), Kalmak: The Enemy In The Kazak And Kirghiz Epic Songs. Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae, C.II S. 63: S. 167-178.
  • KARATAYEV, Olcobay K., (2003),Kırgızların-Oğuzların (Türkmenlerin) Tarihi Ve Etnik Bağları. (Çev. Mustafa Kalkan), Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, C. V: S 199-207.
  • KARAYEV, Ömürkul, (2001),Kırgızların Ortaya Çıkışı ‘Kırgız’Terimi Hakkında. (Çev. Mehmet Kıldıroğlu), Manas Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi,C. I: S. 201-217.
  • KÖPRÜLÜ, M. Fuad,(1943) ‚Osmanlıİmparatorluğu'nun Etnik Menşei Meseleleri, Belleten, C. VII S. 28, Ankara
  • Manas Ansiklopediyası, (1995), Kırgız Respublikasının Uluttuk İlimler Akademiyası, C. I, Bişkek.
  • MAMAY, Cusup, (1990), Toltoy, Bişkek: Şam Basması
  • OROZOVA G. (2003),Gülgaakı- Kız Saykal, Bişkek: Şam Basması
  • RADLOF, Wilhelm, (1976),Sibirya’dan Seçmeler,(Çev. Ahmet Temir),İstanbul: K.B. Y
  • RADLOFF, Wilhelm,(1994)Sibirya’dan I-II,(Çev. Ahmet Temir),İstanbul: MEB
  • GÜRSOY-NASKALİ, Emine,,(1995), Manas Destanı(Wilhelm Radloff ),Ankara: Türksoy Yayınları
  • REICHL, Karl, (2017),Türk Boylarının Destanları, (Çeviren Metin Ekici), Ankara:Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • SÜMER, Faruk, (1960),Oğuzlar'a Ait Destani Mahîyetde Eserler, Ankara: TTK.
  • TAŞAĞIL, Ahmet, (2001),Karahıtaylar, Diyanet İslam Ansiklopedisi, C.24: S. 415-416
  • TEMİR, Ahmet, (1995), Moğolların Gizli Tarihi,Ankara:TTK Yay.
  • YILDIRIM, Kürşat, (2018),Tunguz Halkı Üzerine Araştırmalar II: Çuçen’ler,Türk Dünyası Araştırmaları C. 118, S.233: S. 11-26
  • YUDAHİN, K. Kuzmiç. (1998), Kırgız Sözlüğü C. I-II. , (Çev. Abdullah Taymas), Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları
  • YUNUSALİYEV, Bolot, (1958),Manas, I. Kitep, Frunze: Kırgızmambas
  • YUSUPOV, Keneş, (2009),Manas Destanı,(Çev. Fikret Türkmen-Alimcan İnayet). Ankara: AKM Yayınları.
Birincil Dil tr
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0001-8560-6463
Yazar: Raşit ÇÖLOĞLU (Sorumlu Yazar)
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 15 Mart 2020

Bibtex @araştırma makalesi { avrasyad629509, journal = {Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi}, issn = {2147-2610}, address = {}, publisher = {Ayla KAŞOĞLU}, year = {2020}, volume = {8}, pages = {211 - 229}, doi = {10.33692/avrasyad.629509}, title = {CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI}, key = {cite}, author = {ÇÖLOĞLU, Raşit} }
APA ÇÖLOĞLU, R . (2020). CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi , 8 (21) , 211-229 . DOI: 10.33692/avrasyad.629509
MLA ÇÖLOĞLU, R . "CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8 (2020 ): 211-229 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyad/issue/53065/629509>
Chicago ÇÖLOĞLU, R . "CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8 (2020 ): 211-229
RIS TY - JOUR T1 - CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI AU - Raşit ÇÖLOĞLU Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.33692/avrasyad.629509 DO - 10.33692/avrasyad.629509 T2 - Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 211 EP - 229 VL - 8 IS - 21 SN - 2147-2610- M3 - doi: 10.33692/avrasyad.629509 UR - https://doi.org/10.33692/avrasyad.629509 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI %A Raşit ÇÖLOĞLU %T CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI %D 2020 %J Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi %P 2147-2610- %V 8 %N 21 %R doi: 10.33692/avrasyad.629509 %U 10.33692/avrasyad.629509
ISNAD ÇÖLOĞLU, Raşit . "CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8 / 21 (Mart 2020): 211-229 . https://doi.org/10.33692/avrasyad.629509
AMA ÇÖLOĞLU R . CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2020; 8(21): 211-229.
Vancouver ÇÖLOĞLU R . CUSUP MAMAY'IN TOLTOY DESTANI’NDA ETNİK YAPI. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2020; 8(21): 229-211.