Yıl 2020, Cilt 8 , Sayı 21, Sayfalar 290 - 297 2020-03-15

XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME

Çetin KAYA [1]


Tarihin her döneminde birçok devlette olduğu gibi XIII. yüzyılda yaşamış olan Moğol hükümdarları da bazı unvanlar kullanmışlardır. Bu açıdan bakıldığında Büyük Moğol Ulusu içerisinde hükümdarlar tarafından kullanılan unvanların başında kağan ve han gelmektedir. Böylelikle çalışmamızda bu unvanlar esas alınmıştır. Araştırma kapsamında çeşitli dil ve yazım şekilleri incelenerek onların; kullanımı ve birbirlerine olan üstünlükleri hakkında deliller aranmıştır. Bu hususta XIII. yüzyıldaki ilk hükümdarları Cengiz’den başlayarak sırasıyla Ögödey, Göyük, Möngke ve Kubilay gibi Büyük Moğol Ulusu hükümdarları incelenip onların dönemlerinde oluşturulmuş belgeler ayrıntılı olarak taranmıştır. Taranan bu belgeler içerisinde yazıtlar, yarlıklar (fermanlar), kronikler, nümizmatik veriler ve bazı tarihi kalıntılar bulunmaktadır. Söz edilen kaynaklardan elde edilen veriler ışığında unvanların ortaya çıkış zamanlarından kısaca bahsedilmiştir. Ayrıca incelediğimiz dönemdeki kullanımları hakkında birtakım çıkarımlarda bulunulmuştur. Bu araştırmalar neticesinde elde edilen çıkarımlardan biri dönem itibarı ile iki unvanın eş zamanlı kullanımlarının olduğu şeklindedir. Buna ek olarak araştırılan iki unvan arasındaki tek farkın yazım şekli olduğu ve birinin diğerine her hangi bir üstünlüğünün olmadığı görüşüdür.
Moğollar, Kağan, Han
  • AKNERLİ GRİGOR, (2012), Okçu Milletin Tarihi, Çev. Hrant D. Andresyan, İstanbul: Yeditepe Yayınları. Anonim, (1990), Mongolun Nigoça Tobçiyan, Trs. B. Sumyabaatar, Ulaanbaatar: Ulsin Hevleliin Gazar. Anonim, (1995), Moğolların Gizli Tarihi, Çev. Ahmet Temir, Ankara: Türk Tarih Kurumu. Anonim, (2011), Moğolların Gizli Tarihçesi, Çev. M. Levent Kaya, Ed. Ekrem Kalan, İstanbul: Kabalcı Yayınevi. ŞAGDARİN, Bira, (2011), Mongolin Tengeriin Uzel, Ulaanbaatar: Olon Ulsin Mongol Sudlalin Holboo Mongol Ulsin ŞUA- iin Hel Zohiolin Hureelen. CLEAVES, Françis W., (1949), “The Mongolian Names and Terms in the History of the Nation of the Archers by Grigor of Akanc”, Harvard Journal of Asiatic Studies, Vol. XII, Nu. ¾, Cambridge: Harvard-Yenching İnstitute, pp. 400-443. CUVEYNİ, (2016), Tarih-i Cihan Guşa, Neşr. Muhammed Kazvini, Tahran: İntişarat-ı Hermes. CUZCANİ, (2010), Tabakat-ı Nasıri, C. II. Neşr. Abdul Hay Habibi, Tahran: İntişarat-ı Esatir. DONUK, Abdulkadir, (1988), Erki Türk Devletlerinde İdari ve Askeri Unvanlar, İstanbul: Türk Dünyası Araştırma Vakfı. ENHBAT Ç. ve NYAMAA B. ve BATSAİHAN Ts., (2005), Mongol Ulsin Zoos Möngön Temdegt, Ulaanbaatar: Admon Hevlel. ERGİN, Muharrem, (2011), Orhun Abideleri, İstanbul: Boğaziçi Yayınları. ERSOY, Feyzi, (2007), “Moğol Yazısının Tarihi Gelişimi ve Moğolların Kullandıkları Alfabeler”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, S. 22, s. 393-404. GÖMEÇ, Saadettin, (1997), “Kagan Hatun”, DTCF Tarih Araştırmaları Dergisi, S. 29, s. 81-90. HEMEDANİ, Reşidudin Fazlullah, (2014), Cami’ut Tevarih. Neşr. Behmen Kerimi, Tahran: İntişarat-ı İkbal. İBNU’L-ESİR, (2003), el-Kamil Fi’t-Tarih, C. X, Neşr: Muhammed Yusuf, Beyrut: Dar al-Kutub al-İlmiyah. KAFESOĞLU, İbrahim, (2007), Türk Milli Kütürü. İstanbul: Ötüken Yayınları. KALAN, Ekrem, (2012), “Nümismatik Materyallere Göre İslamlaşma Sürecinde Altın Orda Hanlarının Kullandığı İsim ve Unvanlar”, Karadeniz Araştırmaları Dergisi, S. 33 (Bahar), s. 23-34. KALAN, Ekrem, (2018), “Moğollarda Yazılı Geleneğin Kökenleri ve “Cengiz Taşı”, Türkbilig, S. 35, s. 1-16. KAŞANİ, (2012), Tarih-i Olcaytu. Neşr. Mehin Hembeli. Tahran: İntişarat-ı Elmi u Ferhengi. LESSİNG, Ferdinand D., (2003), Moğolca Türkçe Sözlük 1, Çev. Günay Karaağaç, Ankara: Türk Dil Kurumu. MARCO POLO, (1907), The Travels of Marco Polo, Ed. Tomas Wright - M. A. - F. S. A., London: George Bell and Sons. MİRHAND, (2006), Tarih-i Ravzat’ul Safa, C. VIII, Neşr. Cemşid Keyanfur, Tahran: İntişarat-ı Esatir. Mission to Asia Narratives and Letters of The Franciscan Missionaries in Mongolia and China in the Thirteenth and Fourteenth Centuries, Çev. Stanbrook Abbey, Ed. Christopher Dawson, New York: Harper & Row Publishers. OKTAY, Hasan, (2007), Ermeni Kaynaklarında Türkler ve Moğollar. İstanbul: Selenge Yayınları. ÖLMEZ, Mehmet ve VOVIN A., (2018), “Istanbul Fragment in ‘Phags-pa and Old Uyghur Script Revisited”, Journal Asiatique, Nu. 306/1, pp. 147-155. PLANO CARPINI, (2000), Moğol Tarihi ve Seyahatname, Çev. Ergin Ayan, Trabzon: Derya Kitapevi. RACHEWILTZ, Igor, (1983), “Qan and Qa’an Seal of Güyüg”, Documenta Barbarorum, Nu. 18, pp. 272-281. RASONYİ, Lazlo, (1971), Tarihte Türklük, Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü. SHIRATORI, Kurakichi, (1926) “On The Titles Khan And Kaghan”, Proceedings Of The Imperial Academy, Nu. 6/2, pp. 241-244. ŞAKİROĞLU, Mahmut, (2003). “Marko Polo mad.”, TDV İslam Ansiklopedisi, C. 28, İstanbul: TDV Yayınları, s. 41-43. TEBATEBAİ, Seyyid Cemal Turabi, (1971), Sekkeha-ı Şahhan-ı Eslami İran, C. II., Şiraz: Muvesse-i Geraver u Çap Şea. DOMIIN, Tömörtogoo,(2015) Khubilai Haanı Zarlıguud, C. V., Ulaanbaatar: Mongolian Acedemy Sciences Institute of Language and Litarature. DOMIIN, Tumurtogoo, (2006), Mongolian Monuments in Uighur-Mongolian Script (XIII-XVI Centuries), Taipei: Institute of Linguistics, Academia Sinica. TURAN, Osman, (2016), Oniki Hayvanlı Türk Takvimi, İstanbul 2016. USER, Hatice, (2006), “Eski Türkçede Bazı Unvanların Yapısı Üzerine”. Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, S. 39, s. 219-236. VASSAF, (1968), Tahrir-i Tarih-i Vassaf, Neşr. Abdul Muhammed Ayeti, Tahran: İntişarat-ı Bonyad-ı Ferheng-i İran. WOOD, Frances, (1995), Did Marco Polo Go to China?, London: Westviev Prints.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0003-3876-5140
Yazar: Çetin KAYA (Sorumlu Yazar)
Kurum: AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Teşekkür Moğolistan'da dil eğitimi almam için bana eğitim bursu veren Moğol Devletine, Moğolca öğrenmeme vesile olan Prof. Dr. Ekrem Kalan'a ve Moğolistan'a gitmem için beni teşvik eden değerli hocalarım Prof. Dr. Tilla Deniz Baykuzu ve Prof. Dr. Ömer Soner Hunkan'a, Farsça öğrenmem için maddi destek veren Türk Tarih Kurumu ve orada bana kefil olan Prof. Dr. Saadettin Yağmur Gömeç hocaya sonsuz teşekkürlerimi sunarım.
Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 15 Mart 2020

Bibtex @araştırma makalesi { avrasyad661403, journal = {Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi}, issn = {2147-2610}, address = {}, publisher = {Ayla KAŞOĞLU}, year = {2020}, volume = {8}, pages = {290 - 297}, doi = {10.33692/avrasyad.661403}, title = {XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME}, key = {cite}, author = {KAYA, Çetin} }
APA KAYA, Ç . (2020). XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi , 8 (21) , 290-297 . DOI: 10.33692/avrasyad.661403
MLA KAYA, Ç . "XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8 (2020 ): 290-297 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyad/issue/53065/661403>
Chicago KAYA, Ç . "XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8 (2020 ): 290-297
RIS TY - JOUR T1 - XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME AU - Çetin KAYA Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.33692/avrasyad.661403 DO - 10.33692/avrasyad.661403 T2 - Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 290 EP - 297 VL - 8 IS - 21 SN - 2147-2610- M3 - doi: 10.33692/avrasyad.661403 UR - https://doi.org/10.33692/avrasyad.661403 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME %A Çetin KAYA %T XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME %D 2020 %J Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi %P 2147-2610- %V 8 %N 21 %R doi: 10.33692/avrasyad.661403 %U 10.33692/avrasyad.661403
ISNAD KAYA, Çetin . "XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8 / 21 (Mart 2020): 290-297 . https://doi.org/10.33692/avrasyad.661403
AMA KAYA Ç . XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2020; 8(21): 290-297.
Vancouver KAYA Ç . XIII. YÜZYIL BÜYÜK MOĞOL ULUSUNDA KAĞAN VE HAN UNVANININ KULLANIMINA DAİR BİR İNCELEME. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2020; 8(21): 297-290.