Yıl 2020, Cilt 8 , Sayı 21, Sayfalar 140 - 150 2020-03-15

İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ

Nabi KOBOTARİAN AZEROĞLU [1] , Roghaiyeh AZİZPOUR [2]


İran Türkleri yazılı edebiyattan çok sözlü edebiyat ürünlerine sahip olan bir topluluktur. Bu coğrafyada büyük Türk nüfusunun varlığı zengin şifahi halk edebiyatını ortaya koymuştur. Sözlü kültür geleneğimizin önemli kolunu oluşturan ozan-âşık, uygarlığımızın derinliklerinden kuşaktan kuşağa aktaran Türk kültürünün eşsiz varlıklarıdır. Milli edebiyatın önemli yapıtı olan destan ve hikâyeler ozanların halefi sayılan âşıklar tarafından günümüze ulaşmaktadır. Milletlerin toplumsal gen kodlarını taşıyan sözlü kültür ürünlerinio milletin dünyayı algılayışı ve bakışını içermektedir. Milli bilinç ve milli kültür ögeleri bu kültürel olgularla nesilden nesile aktarılarak günümüze gelmiştir. Ozan- âşık destan anlatma geleneği de bu kaynaktan beslenmiştir. Tarih boyunca milli destanlardan ilham alarak milli benliğini ortaya koymuş toplulukları görmekteyiz. Âşıkların sözlerinde Türkçenin (Azerbaycan Türkçesinin) en temiz ve en doğru ‎şeklini bulabiliriz. Şiirlerinde Türkçenin yapısına uygun olan hece ölçüsünü ‎kullanmalarının yanı sıra sözlerinde ifadelerinde Türkçenin söz dizimi ve yapısına uygun ‎şeklini görmekteyiz. Bugün bile çeşitli Türk topluluklarında ozanlar destan söyleme ‎geleneğini sürdürmektedir. Bu geleneğin Azerbaycan bölgesinde de önemli yeri vardır. ‎ Ȃşıkların anlattığı destanlar ister konu ister dil yönünden milli bilinç üzerine etkileri büyüktür. Kazak Türklerinin Alpamış Destanı, Kırgız Türklerinin Manas Destanı ve İran Türklerinde Şikâri Destanı milli biliç, milli benliği yüceltmektedir. Bu yazımızda İran sınırları içinde yaşayan Türklerin genel konumuna değindikten sonra Azerbaycan Türklerinin âşık geleneği hakkında bilgi verilecek. Bu geleneğin sözlü kültürde önemi vurgulanarak milli bilinç üzerindeki etkisi üzerinde durulacaktır.
İran Türkleri, Azerbaycan Türkleri, sözlü gelenek
  • ALPTEKİN, Ali Berat (1999), Azerbaycan ve Türkiye’de tanınan ortak âşıklar, Türk dünyası dil ve edebiyat dergisi. 7. sy. 33-42. s. Ankara.
  • ARTUN, Erman (2005), Âşık Geleneği ve Âşık Edebiyatı, Akçağ, Ankara.
  • ATSIZ, H. Nihal (1969), “Makaleler I. İran Türkleri”, İrfan Yayınları,İstanbul.
  • BAŞGÖZ, İlhan (1970), “İran Azerbaycan’ında Hikâye Anlatma Geleneği” Journal Of America Folklor. 330. sy. 391-405 s.
  • BLAGGA, Rafael, (1997), “İran Halkları El Kitabı” s. 312.
  • BORATAV, Pertev Naili (1982), “Türk Destanları Tekniklerinin Bugünkü Vaziyeti ve Verdiği Neticeler”, Folklor ve Edebiyat. İstanbul.
  • ERGUN, Metin (1998),Altay Türklerinin Kahramanlık Destanları Alp Manaş, Kültür Bakanlığı, Ankara.
  • ÇOBANOĞLU, Özkul (2006), Âşık Tarzı Kültür Geleneği ve Destan Türü, Akçağ Yayınları, Ankara.
  • ÇOBANOĞLU, Özkul. (2002),Halkbilimi Kuramları ve Araştırma Yöntemleri Tarihine Giriş, Akçağ Yayınları, Ankara. ‎
  • ÇERİBAŞ, Mehmet, (2012). Sovyetler Birliği Döneminde Kırgızistan’da Folklor Çalışmalarında İdeolojik Yaklaşımlar: Er Soltonoy Destanı. Turkish Studies-International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/1, s.753-780.
  • DOEREFER, Gerhard (1996), “İran’daki Türk Dili ve Lehçeleri ile Bunların Hayatta Kalma Şansı, III. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, ss: 303-310, TDK yayınları, Ankara.
  • GÜNAY, Umay (1992), Türkiye’de Âşık Tarzı Şiir Geleneği ve Rüya Motifi, Akçağ Yayınları, Ankara.
  • İNAN, Abdulkadir (1966), Makaleler ve İncelemeler, TTK Yayınları.
  • KAFKASYALI, Ali (2007). İran Türk Âşıkları ve Milli Kimlik, Erzurum: Eser Ofset.
  • KAFKASYALI Ali (2011). İran Coğrafyasında Türkler,İstanbul: Bilgeoğuz.
  • KOBOTARİAN, Nabi (2007), Âşık Yedullah ve Şikâri Destanı, “II وارلیق آذربایجان آشیق ادبیاتی”,Varlık, Tahran. 146. sy. 41-49. s. Kültürel Türkçe-Farsça Süreli Yayın
  • KOBOTARİAN, Nabi (2013a), Tebriz Âşıklık Geleneği ve Âşık Edebiyatı, Adana: Karahan.
  • KOBOTARİAN, Nabi (2013b), İran Azerbaycanı Âşık Destanları I, Şikâri Destanı, Ankara: TDK yayınları.
  • KOBOTARİAN, Nabi (2019), İran Azerbaycanı Âşık Destanları II, Tufarganlı Abbas ile Gülgez Destanı, Ankara: TDK yayınları.
  • KOBOTARİAN (Azeroğlu), Nabi(2019), "Türk Sözlü Destanlarında İslamȋ Esintiler". BatmanÜniversitesi İslami İlimler Hakemli Dergisi 3 / 1, ss: 43-48 . KÖPRÜLÜ, Mehmet Fuat (1999), Edebiyat araştırmaları I,II, Akçağ, Ankara.
  • REİCHL, Karl (2002), Türk boylarının destanları, Çeviren Metin Ekici, TDK yayınları, Ankara.
  • SÖZLÜ KAYNAKLAR
  • KK. 1. Âşık Yedullah Eyvazpur, (Şikâri Destanı’nı derlediğimiz âşık) yaş 81, Tebriz-Ilhıçı’da (03.15.1995), (11.02.1999), (11.05.2007) ve diğer görüşmelerimizde kayda alınmıştır.
  • KK. 2. Âşık Hesen İskenderi, yaş 76, Tebriz, (19.04.1997) ve (10.04.1997) ve diğer görüşmelerimizde kayda alınmıştır.
  • KK. 3. Âşık Hesen Gaffari, (vefat etmiştir), (08.04.1997), (09.04.1997) ve (10.04.1997) yıllarında görüşmelerimizde derlediğimiz Tufarganlı Abbas ile Gülgez Destanı.
  • KK. 4. Dr. Hüseyin Feyzullahi Vehid, yaş: 67, Tebriz, (11.05.1015) ve diğer görüşmelerimizde düşüncelerinden yararlanmıştır.
  • KK. 5. Prof. Dr. Meherrem Kasımlı, yaş: 57, (11.05.2007) ve (1.5.2013) tarihli görüşmelerimizde kayda alınmıştır.
Birincil Dil tr
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Orcid: 0000-0002-0660-6746
Yazar: Nabi KOBOTARİAN AZEROĞLU (Sorumlu Yazar)
Kurum: NİĞDE ÖMER HALİSDEMİR ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Orcid: 0000-0003-4640-8186
Yazar: Roghaiyeh AZİZPOUR
Kurum: NİĞDE ÖMER HALİSDEMİR ÜNİVERSİTESİ
Ülke: Turkey


Tarihler

Yayımlanma Tarihi : 15 Mart 2020

Bibtex @araştırma makalesi { avrasyad702937, journal = {Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi}, issn = {2147-2610}, address = {}, publisher = {Ayla KAŞOĞLU}, year = {2020}, volume = {8}, pages = {140 - 150}, doi = {10.33692/avrasyad.702937}, title = {İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ}, key = {cite}, author = {KOBOTARİAN AZEROĞLU, Nabi and AZİZPOUR, Roghaiyeh} }
APA KOBOTARİAN AZEROĞLU, N , AZİZPOUR, R . (2020). İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi , 8 (21) , 140-150 . DOI: 10.33692/avrasyad.702937
MLA KOBOTARİAN AZEROĞLU, N , AZİZPOUR, R . "İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8 (2020 ): 140-150 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyad/issue/53065/702937>
Chicago KOBOTARİAN AZEROĞLU, N , AZİZPOUR, R . "İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8 (2020 ): 140-150
RIS TY - JOUR T1 - İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ AU - Nabi KOBOTARİAN AZEROĞLU , Roghaiyeh AZİZPOUR Y1 - 2020 PY - 2020 N1 - doi: 10.33692/avrasyad.702937 DO - 10.33692/avrasyad.702937 T2 - Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 140 EP - 150 VL - 8 IS - 21 SN - 2147-2610- M3 - doi: 10.33692/avrasyad.702937 UR - https://doi.org/10.33692/avrasyad.702937 Y2 - 2020 ER -
EndNote %0 Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ %A Nabi KOBOTARİAN AZEROĞLU , Roghaiyeh AZİZPOUR %T İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ %D 2020 %J Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi %P 2147-2610- %V 8 %N 21 %R doi: 10.33692/avrasyad.702937 %U 10.33692/avrasyad.702937
ISNAD KOBOTARİAN AZEROĞLU, Nabi , AZİZPOUR, Roghaiyeh . "İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 8 / 21 (Mart 2020): 140-150 . https://doi.org/10.33692/avrasyad.702937
AMA KOBOTARİAN AZEROĞLU N , AZİZPOUR R . İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2020; 8(21): 140-150.
Vancouver KOBOTARİAN AZEROĞLU N , AZİZPOUR R . İRAN TÜRKLERİ’NDE SÖZLÜ GELENEK BAĞLAMINDA ÂŞIKLIK GELENEĞİ VE MİLLİ BİLİNÇ. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2020; 8(21): 150-140.