Araştırma Makalesi
BibTex RIS Kaynak Göster

ESKİ TÜRKÇEDE TANIKLANAN ÖR KÖK BİÇİMİ ve ÖR KÖK BİÇİMİNDEN TÜREMİŞ GÖVDE BİÇİMLER

Yıl 2021, Cilt: 9 Sayı: 28, 323 - 333, 19.09.2021
https://doi.org/10.33692/avrasyad.963945

Öz

Dış dünyada var olan sayısız varlığın, kendilerini diğerlerinden ayıracak bir adı bulunmalıdır. Bir dil, sınırsız sayıdaki varlığa ad bulma konusunda temelde sesleri kullanır. Ancak bir dilin üretebileceği ses sayısının 45-50 dolayında olduğu bilinmektedir. Bu durumda dil, bünyesindeki sınırlı sayıdaki seslerden sınırsız sayıdaki kavrama ad bulma sorunuyla karşı karşıya kalır. Dil, bu sorun karşısında farklı yollara başvurur. Eski Türkçe döneminin her üç evresinde de tanıklanan ör kök biçimi, sözü edilen bu soruna karşı Türk dilinin kullandığı yöntemlerden kimilerinin görülebilmesi için açık bir örnektir. Çünkü ör kök biçimi öncelikle bir sesteş kök niteliğindedir. Hem ör adı hem de ör- fiili birden çok anlamı karşılamaktadır. Ör- fiilinin dokuz farklı anlamı karşılamasının yanında kimi tanıklamalarda mecazî bir anlatıma sahip olması ayrıca dikkat çekicidir. Bu durum, Türk dilinin daha o dönemden karşılaştığı sorunlara çözüm bulma konusundaki yeteneklerini gözler önüne sermektedir. Dahası Türk dilinin anlatım gücünü, anlamsal bağlantı çeşitliliğini, mecazlaşma ve soyutlama kapasitesini tanıklayan ör kök biçimi, etimolojisi konusunda belirsizlikler bulunan kimi gövde biçimin kaynağı konumundadır. Yapılan bu çalışmada ilk olarak ör kök biçiminin karşıladığı anlamlar, Eski Türkçenin söz varlığındaki tanıklamalarıyla sunularak ortaya konulacaktır. Daha sonrasında ise ör adı ve ör- fiilinden türediği değerlendirilen gövde biçimler, bünyesindeki eklerle birlikte gösterilecektir. Böylece etimolojisi konusunda tartışmalar bulunan kimi türemiş sözcüklere de etimolojik öneriler getirilmiş olacaktır.

Kaynakça

  • Alyılmaz, Cengiz. 2008. Köktürk Harfli Yazıtların İzinde. Ankara: Karam Yayınları.
  • Arat, R. Rahmeti. 1979. Kutadgu Bilig I Metin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Ayazlı, Özlem. 2016. Eski Uygurca Din Dışı Metinlerin Karşılaştırmalı Söz Varlığı. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Aydın, Erhan. 2017. Orhon Yazıtları Köl Tegin, Bilge Kağan, Tonyukuk, Ongi, Küli Çor. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları.
  • Bang Kaup, Willy ve Gabain, Annemarie von. 1930. Türkische Turfantexte III, Der große Hymnus auf Mani. Berlin: Verlag der Akademie der Wissenschaften.
  • Bang Kaup, Willy ve Gabain, Annemarie von. 1931. Analytischer Index zu den fünf ersten Stücken der Türkischen Turfan-Texte. Berlin: Verlag der Akademie der Wissenschaften.
  • Caferoğlu, Ahmet. 2015. Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Clauson, Sir Gerard. 1972. An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth-Century Turkish. Oxford: Oxford University.
  • Doerfer, Gerhard. 1963-1975. Türkische und mongolische Elemente im Neupersischen I-IV. Wiesbaden: Akademie der Wissenschaften und der Literatur, Veröffentlichungen dr orientalischen Kommission 19.
  • Ercilasun, A. Bican ve Akkoyunlu, Ziyat. 2015. Kâşgarlı Mahmud Dîvânu Lugâti’t-Türk Giriş - Metin - Çeviri - Notlar - Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Erdal Marcel. 1991. Old Turkic Word Formation: A Functional Approach to the Lexicon, I-II. Wiesbaden: Otto Harrassowitz.
  • Erdal, Marcel. 2004. A Grammar of Old Turkic. Leiden - Boston: Brill.
  • Gabain, Annemarie von. 1988. Eski Türkçenin Grameri. (Çev.) Mehmet Akalın, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Kasai, Yukiyo. 2008. Die Uigurischen Buddhistischen Kolophone (Berliner Turfantexte XXVI). Turnhout: Brepols Publishers.
  • Kaya, Ceval. 1994. Uygurca Altun Yaruk, Giriş, Metin ve Dizin. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Kormuşin, Igor vd. 2016. Yenisey-Altay-Kırgızistan Yazıtları ve Kâğıda Yazılı Runik Belgeler. Ankara: BilgeSu Yayınları.
  • Kök, Abdullah. 2004. “Karahanlı Türkçesi Satır-Arası Kur’an Tercümesi (Tiem 235v/3 - 450r7) Giriş - İnceleme - Metin - Dizin”. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
  • Mert, Osman. 2009. Ötüken Uygur Dönemi Yazıtları’ndan Tes - Tariat - Şine Us. Ankara: Belen Yayıncılık.
  • Orkun, H. Namık. 2011. Eski Türk Yazıtları. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Ölmez, Mehmet. 2012. Orhon-Uygur Hanlığı Dönemi Moğolistan’daki Eski Türk Yazıtları, Metin - Çeviri - Sözlük. Ankara: BilgeSu Yayınları.
  • Röhrborn, K. Michael. 1977. Uigurisches wörterbuch. Sprachmaterial der Vorislamischen Türkischen Texte aus Zentralasien, Lieferung I, a-agrıg. Wiesbaden: Franz Steiner Verlag GMBH.
  • Şirin, Hatice. 2016. Eski Türk Yazıtları Söz Varlığı İncelemesi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Tekin, Şinasi. 2019. Uygurca Metinler II, Maytrısimit, Burkancıların Mehdisi Maitreya ile Buluşma Uygurca İptidai Bir Dram. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Tekin, Talat. 2003. Orhon Türkçesi Grameri. İstanbul: TDAD.
  • Tıbıkova, L. vd. 2012. Katalog Drevnetyurkskih Runiçeskix Pamyatnikov Gornogo Altaya. Gorno-Altaysk: Gorno-Altaysk Gosudarstvennıy Universitet.
  • Ünlü, Suat. 2004. “Karahanlı Türkçesi Satır-Arası Kur’an Tercümesi (Tiem 73 1v 235v/2) Giriş - İnceleme - Metin - Dizin”. Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Eski Türk Dili Bilim Dalı, Ankara.
  • Ünlü, Suat. 2012. Karahanlı Türkçesi Sözlüğü. Konya: Eğitim Yayınevi.
  • Üşenmez, Emek. 2010. Karahanlı Türkçesinin Sözlüğü. İstanbul: Doğu Kitabevi.
  • Wilkens, Jens. 2007. Edition des alttürkisch-buddhistischen Kšanti Kılguluk Nom Bitig (Berliner Turfantexte XXV). Berlin: Akademie Der Wissenschaften.
  • Zieme, Peter. 1975. Manichäisch-türkische Texte, Übersetzung, Anmarkungen, (Berliner Turfantexte V). Berlin: Akademie Verlag.
  • Zieme, Peter. 1985. Buddhistische Stabreimdichtungen der Uiguren, (Berliner Turfantexte XIII). Berlin: Akademie Verlag.
Toplam 31 adet kaynakça vardır.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sanat ve Edebiyat
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Ahmet Karaman 0000-0002-2524-8972

Yayımlanma Tarihi 19 Eylül 2021
Gönderilme Tarihi 7 Temmuz 2021
Yayımlandığı Sayı Yıl 2021 Cilt: 9 Sayı: 28

Kaynak Göster

APA Karaman, A. (2021). ESKİ TÜRKÇEDE TANIKLANAN ÖR KÖK BİÇİMİ ve ÖR KÖK BİÇİMİNDEN TÜREMİŞ GÖVDE BİÇİMLER. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 9(28), 323-333. https://doi.org/10.33692/avrasyad.963945

 27448 27618 27616   27615  27574 27609   27627


Avrasyad''de yayınlanan makaleler, Creative Commons Atıf-Gayriticari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) ile lisanslanmıştır. Bilimsel araştırmaları kamuya ücretsiz sunmanın bilginin küresel paylaşımını artıracağı ilkesini benimseyen dergi, tüm içeriğine anında açık erişim sağlamaktadır. Makalelerdeki fikir ve görüşlerin sorumluluğu sadece yazarlarına ait olup Avrasyad''nin görüşlerini yansıtmazlar. Kullanım Şartları ve Gizlilik Politikası