Araştırma Makalesi
PDF EndNote BibTex Kaynak Göster

1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI

Yıl 2022, Cilt 10, Sayı 31, 26 - 40, 25.06.2022

Öz

Birinci Dünya Harbi sırasında savaşan ülkelerde iktisadi, askerî, insani ve maddi kayıplar meydana gelmiştir. Savaş sırasında söz konusu kayıpları karşılamak için Rus Çar'ı II. Nikola 1916 yılında gayr-i Rus ahaliden özellikle Türkistan'dan 250.000 amele alınmasını emreder. Bu emre itaat etmeyen Türkistan Türklüğü Rus sömürge düzenine karşı başkaldırır. Halk, Ceditçi aydın ve din adamlarının teşvikiyle "Merdikârlar İsyanı/Ameleler İsyanı" adıyla millî bir isyan hareketi başlatırlar. Çar ordusu bu isyanı kanlı bir şekilde bastırarak binlerce Türkistanlıyı katleder. Yine binlercesi ya hapsedilir yahut Sibirya'ya sürgüne gönderilir. Onbinlerce insan da, vatanını bırakıp Doğu Türkistan'a hicret etmek zorunda kalır. Bu sistematik baskıların sonucunda halk ezilerek itaat altına alınır. 1916 yılında Türkistanlılar tarafından gerçekleştirilen isyanla ilgili Özbek edebiyatında ve halk edebiyatında birçok şiir meydana gelmiştir. Diğer Ceditçi şairler gibi Abdullah Avlânî de, bu konuda "Merdikârlâr Aşulesi/Ameleler Türküsü" adlı manzum eserini kaleme almıştır. Eserde, cephe gerisinde çalıştırılmak için gönderilmek üzere olan bir amelenin aile fertleri ile karşılıklı vedalaşması terennüm edilmektedir. Dolayısıyla vedalaşma diyalog şeklinde olup aile fertlerinin sıkıntılı, hüzün dolu hayatları, başlarına gelen musibet ve onları birbirinden ayıran “zalim feleğe/Çarlık Rusya” isyan ve nefret dile getirilmektedir. Dolayısıyla söz konusu eser, Bolşevik İhtilâli'ne yol açan sosyal ve siyasi hadiseleri yansıtan şiirleri ihtiva etmesi bakımından önem taşımaktadır.

Kaynakça

  • Allworth, E. 1964. Uzbek Literary Politics. London, The Hague, Paris: Mouton & Co
  • Avlânî, A. 1917. Merdikârlar Aşulesi-Edebiyât Mecmû‘asınıng 6. cüzi, 1. tabı. Taşkent: Rt. G. H. Arifdjanov
  • Bademci, A. 2008. 1917-1934 Türkistan Millî İstiklâl Hareketi-Korbaşılar ve Enver Paşa (I). İstanbul: Ötüken Yayınevi

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Murad HALMET Bu kişi benim
KASTAMONU ÜNİVERSİTESİ
0000-0002-2113-8530
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 25 Haziran 2022
Yayınlandığı Sayı Yıl 2022, Cilt 10, Sayı 31

Kaynak Göster

Bibtex @araştırma makalesi { avrasyad1131592, journal = {Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi}, issn = {2147-2610}, address = {}, publisher = {Ayla KAŞOĞLU}, year = {2022}, volume = {10}, number = {31}, pages = {26 - 40}, title = {1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI}, key = {cite}, author = {Halmet, Murad} }
APA Halmet, M. (2022). 1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI . Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi , 10 (31) , 26-40 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyad/issue/70325/1131592
MLA Halmet, M. "1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI" . Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10 (2022 ): 26-40 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyad/issue/70325/1131592>
Chicago Halmet, M. "1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10 (2022 ): 26-40
RIS TY - JOUR T1 - 1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI AU - Murad Halmet Y1 - 2022 PY - 2022 N1 - DO - T2 - Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 26 EP - 40 VL - 10 IS - 31 SN - 2147-2610- M3 - UR - Y2 - 2022 ER -
EndNote %0 Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI %A Murad Halmet %T 1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI %D 2022 %J Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi %P 2147-2610- %V 10 %N 31 %R %U
ISNAD Halmet, Murad . "1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10 / 31 (Haziran 2022): 26-40 .
AMA Halmet M. 1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI. AVRASYAD. 2022; 10(31): 26-40.
Vancouver Halmet M. 1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2022; 10(31): 26-40.
IEEE M. Halmet , "1916 YILINDA YAŞANAN TÜRKİSTAN BAĞIMSIZLIK İSYANI’NIN CEDİTÇİ ŞAİR ABDULLAH AVLÂNÎ’NİN ŞİİRLERİNE YANSIMASI", Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, c. 10, sayı. 31, ss. 26-40, Haz. 2022