Araştırma Makalesi
PDF EndNote BibTex RIS Kaynak Göster

TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER

Yıl 2022, Cilt 10, Sayı 32, 68 - 81, 25.09.2022

Öz

Dilde birleşik yapılı fiiller, geçmiş, gelecek ve yaşanmakta olan ana ilişkin daha ayrıntılı ifade etme ihtiyacı ile ortaya çıkmıştır. er->>i-, bol->ol-, tur->dur- gibi cevherî fiillerin zaman, görünüş ve kip ekleriyle genişletilmesiyle kurulan birleşik yapılı fiillerin zaman ve görünüş anlatımları bakımından daha da zengin biçimine geleneksel olarak katmerli birleşik yapılı fiil adı verilmektedir. Son yıllarda birleşik fiil yapısına ilişkin geleneksel adlandırmaların ve değerlendirmelerin yeniden gözden geçirildiği, geleneksel olanın sınırlı yönlerinin ortaya konup giderilmesi için çok çeşitli öneriler getirildiği görülmektedir. Bu çalışmada ilk önce bu tartışmalara ve önerilere yer verilmiştir. Daha sonra tarihî Türk dili metinlerinde birden çok er- >>i- cevherî fiiliyle kurulu katmerli birleşik yapıdaki fiillerin örnekleri dikkatlere sunulmuştur. Tespit edilen örnekler Eski Uygur Türkçesi, Karahanlı Türkçesi, Harezm, Altın Ordu ve Kıpçak sahası metinlerini de içermekle beraber ekseriyetle Eski Anadolu Türkçesi ve erken Osmanlı Türkçesi metinlerine aittir. Örnekleri kimi zaman üç ve kimi zamansa dört cevherî fiille kurulu yapılar oluşturmaktadır. Kıpçak, Eski Anadolu Türkçesi ve erken Osmanlı Türkçesi metinlerinde er->>i- cevherî fiilinin kullanımdan düştüğü bazı örneklerde -mıssa, -misse, -mısa, -mise biçiminde eklerle kurulu birleşik yapılı fiil örnekleri görülebilmektedir. Çalışmada dikkati çeken bir diğer yön, katmerli birleşik yapıdaki fiillerin sıklıkla çeviri eserlerde tanıklanmasıdır. Bu durum, çeviri metinlerde dilsel yapılara bire bir karşılık bulma çabasının ancak böyle karmaşık bir yapıyla mümkün olabildiğini ve bu yolla anlamın korunduğunu gösteriyor olabilir. Ayrıca özellikle dinî çevirilerde katmerli birleşik yapıda fiil tercihi ile anlamın eksiksiz karşılanması için, dilin daha ayrıntılı ifade edebilme kapasitesinden yararlanıldığı da söylenebilir

Kaynakça

  • Banguoğlu, Tahsin. 2011. Türkçenin Grameri. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
  • Benzer, Ahmet. 2012. Türkçede Zaman, Görünüş ve Kiplik. İstanbul: Kabalcı Yayınları

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sosyal
Bölüm Makaleler
Yazarlar

Banu GÜZELDEREN>
AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ
0000-0003-1100-7569
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 25 Eylül 2022
Yayınlandığı Sayı Yıl 2022, Cilt 10, Sayı 32

Kaynak Göster

Bibtex @araştırma makalesi { avrasyad1174891, journal = {Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi}, issn = {2147-2610}, address = {}, publisher = {Ayla KAŞOĞLU}, year = {2022}, volume = {10}, number = {32}, pages = {68 - 81}, title = {TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER}, key = {cite}, author = {Güzelderen, Banu} }
APA Güzelderen, B. (2022). TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER . Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi , 10 (32) , 68-81 . Retrieved from https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyad/issue/72591/1174891
MLA Güzelderen, B. "TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER" . Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10 (2022 ): 68-81 <https://dergipark.org.tr/tr/pub/avrasyad/issue/72591/1174891>
Chicago Güzelderen, B. "TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10 (2022 ): 68-81
RIS TY - JOUR T1 - TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER AU - BanuGüzelderen Y1 - 2022 PY - 2022 N1 - DO - T2 - Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi JF - Journal JO - JOR SP - 68 EP - 81 VL - 10 IS - 32 SN - 2147-2610- M3 - UR - Y2 - 2022 ER -
EndNote %0 Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER %A Banu Güzelderen %T TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER %D 2022 %J Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi %P 2147-2610- %V 10 %N 32 %R %U
ISNAD Güzelderen, Banu . "TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER". Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi 10 / 32 (Eylül 2022): 68-81 .
AMA Güzelderen B. TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER. AVRASYAD. 2022; 10(32): 68-81.
Vancouver Güzelderen B. TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2022; 10(32): 68-81.
IEEE B. Güzelderen , "TARİHÎ TÜRK DİLİ METİNLERİNDE er->>i- CEVHERÎ FİİLİYLE KURULU KATMERLİ BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER", Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, c. 10, sayı. 32, ss. 68-81, Eyl. 2022