Ulusal Yazında Tüketici Etnosentrizmi Araştırmalarının Bibliyometrik Analizi

Öz

Tüketici etnosentrizmi, küreselleşme süreci ve yoğunlaşan rekabet koşulları çerçevesinde tüketici davranışlarını etkileyen kavramlardan biri olarak değerlendirilmektedir. Bu araştırmanın amacı, TR Dizin veri tabanında yer alan tüketici etnosentrizmi konulu çalışmaların bibliyometrik analiz yöntemiyle incelenmesidir. Araştırma kapsamında 2007–2025 yılları arasında yayımlanan toplam 75 makale değerlendirilmiştir. Makalelerin yayın yılları, yazım dilleri, yazar sayıları ve sayfa sayıları; yayımlandıkları dergiler, araştırma türleri, araştırma yöntemleri ve veri toplama teknikleri; araştırma modelinin bulunup bulunmaması, örneklem hacmi, örnekleme yöntemleri, atıf düzeyleri, en çok atıf alan çalışmalar, yazarların üretkenlik düzeyleri, bağlı oldukları kurumlar ve anahtar kelime kullanımları analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, tüketici etnosentrizmi konusuna yönelik akademik ilginin zaman içerisinde arttığını göstermektedir. Özellikle 2017 yılı sonrasında yayın sayısında belirgin bir yükseliş gözlenmiş, en yüksek yayın sayısına ise 2022 ve 2023 yıllarında ulaşılmıştır. İncelenen çalışmaların büyük bölümünde nicel araştırma yöntemlerinin benimsendiği ve veri toplama aracı olarak çoğunlukla anket tekniğinin kullanıldığı görülmektedir. Örnekleme süreçlerinde çoğunlukla kolayda örnekleme yönteminin tercih edildiği, bazı çalışmalarda ise örnekleme yönteminin belirtilmediği görülmüştür. Atıf analizi sonuçları, özellikle 2011 yılında yayımlanan çalışmaların alan yazında daha yüksek etkiye sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar kelime analizinde ise etnosentrizm, tüketici, marka, satın alma niyeti, tüketici etnosentrizmi menşe ülke etkisi ve tüketici davranışı kavramlarının öne çıktığı tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Tüketici Etnosentrizmi
• Tüketici Davranışı
• Bibliyometrik Analiz

Bibliometric Analysis of Consumer Ethnocentrism Research in National Literature

Öz

Consumer ethnocentrism is considered one of the concepts affecting consumer behavior within the framework of globalization and intensifying competitive conditions. The aim of this study is to examine studies on consumer ethnocentrism indexed in the TR Dizin database through bibliometric analysis. Within the scope of the research, a total of 75 articles published between 2007 and 2025 were analyzed. The articles were examined in terms of publication years, publication languages, number of authors, and page numbers; the journals in which they were published, research types, research methods, and data collection techniques; the existence of a research model, sample sizes, sampling methods, citation levels, the most cited studies, authors’ productivity levels, affiliated institutions, and keyword usage. The findings indicate that academic interest in consumer ethnocentrism has increased over time. A significant increase in the number of publications was observed particularly after 2017, while the highest number of publications was reached in 2022 and 2023. It was found that quantitative research methods were adopted in the majority of the studies examined, and surveys were predominantly used as the data collection tool. Convenience sampling was mostly preferred in the sampling processes, whereas some studies did not specify the sampling method used. Citation analysis results revealed that studies published in 2011 had a greater impact on the literature. In the keyword analysis, the concepts of ethnocentrism, consumer, brand, purchase intention, consumer ethnocentrism, country-of-origin effect, and consumer behavior were found to be the most prominent.

Anahtar Kelimeler

• Consumer Ethnocentrism
• Consumer Behavior
• Bibliometric Analysis

Kaynakça

1. Akhter, S. H. (2007). Globalization, expectations model of economic nationalism, and consumer behavior. Journal of Consumer Marketing, 24(3), 142–150.
2. Akın, M. S., Baloğlu, S., Okumuş, A., & Öztürk, S. (2017). Tüketici etnosentrizmi, kozmopolitlik, satın alma tarzı, ilgilenim ve algılanan riskin yerli giyim ürünü satın alma niyetine etkisi. Tüketici ve Tüketim Araştırmaları Dergisi, 9(2), 257–295.
3. Arı, E. S., & Madra, C. (2011). Satın alma kararlarında tüketici etnosentrizmi ve menşe ülke etkisinin rolü. Öneri, 9(35), 15-33.
4. Asil, H., & Kaya, İ. (2013). Türk tüketicilerin etnosentrik eğilimlerinin belirlenmesi üzerine bir araştırma. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi, (11), 1-22.
5. Avcı, İ. (2020). Yerli markalı otomobil satın alma niyetinde etnosentrizm, ülke imajı ve yenilikçiliğin etkisi: Türkiye’nin otomobili (TOGG) bağlamında bir araştırma. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(20), 439–466.
6. Aytop, Y., Çetinkaya, S., & Değirmenci, B. I. (2023). Determining the effect of domestic product purchase intention on consumer ethnocentrism. Journal of Business in The Digital Age, 6(2), 145-158.
7. Balıkçıoğlu, B., Koçak, A., & Özer, A. (2007). Şiddet içermeyen bir eylem olarak dolaylı tüketici boykotlarının oluşum süreci ve Türkiye için değerlendirme. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 62(3), 79–100.
8. Chryssochoidis, G., Krystallis, A., & Perreas, P. (2007). Ethnocentric beliefs and country-of-origin (COO) effect: Impact of country, product and product attributes on Greek consumers’ evaluation of food products. European Journal of Marketing, 41(11/12), 1518-1544.

9. Çilingir, Z. (2014). Tüketici etnik kökenciliği eğilimi ölçeği (CETSCALE): İstanbul ili tüketicileri üzerine bir pilot araştırma. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (13), 209-232.
10. Çörekçioğlu, B., & Uygurtürk, H. (2025, 12-14 Aralık). Marka özgünlüğü konusunda yapılmış lisansüstü tezlerin analizi [Tam metin]. Selcuk 13th International Conference on Social Sciences, Konya, Türkiye.
11. Čutura, M. (2006). The impacts of ethnocentrism on consumers' evaluation processes and willingness to buy domestic vs. imported goods in the case of Bosnia and Herzegovina. South East European Journal of Economics and Business, 54-63.
12. Dursun, I., Kabadayi, E. T., Ceylan, K. E., & Koksal, C. G. (2019). Russian consumers' responses to Turkish products: Exploring the roles of country image, consumer ethnocentrism, and animosity. Business and Economics Research Journal, 10(2), 499-516.
13. Evanschitzky, H., v. Wangenheim, F., Woisetschläger, D., & Blut, M. (2008). Consumer ethnocentrism in the German market. International Marketing Review, 25(1), 7-32.
14. Groos, O. V., & Pritchard, A. (1969). Documentation notes. Journal of Documentation, 25(4), 344-349.
15. Karakaya, E. (2025). Tüketici kozmopolitanizmi üzerine bibliyometrik analiz: Dergipark örneği. International Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 11(4), 349–357.
16. Karoui, S., & Khemakhem, R. (2019). Consumer ethnocentrism in developing countries. European Research on Management and Business Economics, 25(2), 63-71.
17. Kavak, B., & Gümüşlüoğlu, L. (2007). Segmenting food markets: The role of ethnocentrism and lifestyle in understanding purchasing intentions. International Journal of Market Research, 49(1), 71-94.
18. Kinawy, R. N. (2025). Unraveling consumer behavior: Exploring the influence of consumer ethnocentrism, domestic country bias, brand trust, and purchasing intentions. Strategic Change, 34(2), 137-150.
19. Klein, J. G., Ettenson, R., & Morris, M. D. (1998). The animosity model of foreign product purchase: An empirical test in the People's Republic of China. Journal of Marketing, 62(1), 89-100.
20. Koskinen, J., Isohanni, M., Paajala, H., Jääskeläinen, E., Nieminen, P., Koponen, H., Tienari, P., & Miettunen, J. (2008). How to use bibliometric methods in evaluation of scientific research? An example from Finnish schizophrenia research. Nordic Journal of Psychiatry, 62(2), 136-143.
21. Kurnaz, A. (2021). Etnosentrizm ile ilgili çalışmaların bibliyometrik analizi. Beykoz Akademi Dergisi, 9(2), 98-118. Mutlu, H. M., Çeviker, A., & Çirkin, Z. (2011). Tüketici etnosentrizmi ve yabancı ürün satın alma niyeti: Türkiye ve Suriye üzerine karşılaştırmalı analiz. Sosyoekonomi, 14(14), 139-160.
22. Mutlu, H. M., & Mahli, M. (2023). Kahve zincir mağazalarında etnik kimlik algısı ve tüketici etnosentrizmin satın alma niyeti üzerine etkisi. Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(2), 47-54.
23. Onurlubaş, E., & Altunışık, R. (2019). Tüketici etnosentrizmi ve marka imajının satın alma niyeti üzerindeki etkisi: Gıda tüketicileri üzerine bir uygulama. İşletme Araştırmaları Dergisi, 11(3), 1625-1638.
24. Özçelik, D. G., & Torlak, Ö. (2011). Marka kişiliği algısı ile etnosentrik eğilimler arasındaki ilişki: Levi's ve Mavi Jeans üzerine bir uygulama. Ege Akademik Bakış, 11(3), 361-375.
25. Öztürk, N., & Kurutkan, M. N. (2020). Kalite yönetiminin bibliyometrik analiz yöntemi ile incelenmesi. Journal of Innovative Healthcare Practices, 1(1), 1-13.
26. Pettigrew, T. F. (2005). Ethnocentrism. K. Kempf-Leonard (Ed.), Encyclopedia of social measurement (s. 827–831). Elsevier.
27. Shankarmahesh, M. N. (2006). Consumer ethnocentrism: An integrative review of its antecedents and consequences. International Marketing Review, 23(2), 146-172.
28. Shimp, T. A., & Sharma, S. (1987). Consumer ethnocentrism: Construction and validation of the CETSCALE. Journal of Marketing Research, 24(3), 280-289.
29. Sumner, W. G. (1906). Folkways: A study of the sociological importance of usages, manners, customs, mores, and morals. Ginn and Company.
30. Tuncer, M. A. (2025). Tüketici etnosentrizmi üzerine çalışılan lisansüstü tezlerin bibliyometrik analizi. Journal of Business in The Digital Age, 8(1), 106-120.
31. Uyar, K., & Dursun, Y. (2015). Farklı ürün kategorilerinde yabancı markalama ve tüketici etnosentrizmi. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (45), 143-167.
32. Yadav, S. (2024). A systematic literature review and bibliometric analysis of consumer ethnocentrism. SAGE Open, 14(3).
33. Yapraklı, T. Ş., & Keser, E. (2013). Tüketici etnosentrizmi: Beyaz eşya ve içecek sektörlerinde karşılaştırmalı bir saha araştırması. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 13(25), 385–420.
34. Yaylı, A., Helvacı, E., & Aysen, E. (2012). Üniversitelerin marka kişiliği algısının belirlenmesi üzerine bir araştırma. İşletme Araştırmaları Dergisi, 4(3), 114-133.
35. Yonfá-Medranda, M., Sabando-Vera, D., Pérez-Gálvez, J., & Jara-Alba, C. (2024). Consumer ethnocentrism: Bibliometric analysis and literature review through cognitive structure and mapping of research based on Web of Science (WoS) and Scopus. Cogent Business & Management, 11(1), 2377320.
36. Yoo, B., & Donthu, N. (2005). The effect of personal cultural orientation on consumer ethnocentrism: Evaluation and behaviors of U.S. consumers toward Japanese products. Journal of International Consumer Marketing, 18(1/2), 7-44.