إشكالية المفهوم البلاغي للتورية في دراسات علوم القرآن

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 267 - 289, 31.12.2025

M.bara Alsabbagh

Öz

The Rhetorical Concept of Tawriya in Qur’anic Studies: An Applied Analysis

Öz

This study explores the foundations of the rhetorical concept of tawriya (double entendre) and examines the mechanisms of its semantic application in Qur’anic studies in general, and in Qur’anic exegesis in particular. The research aims to address a core scholarly issue: the conceptual ambiguity surrounding tawriya as a technical term, and its implications. By analyzing a set of Qur’anic examples, the study seeks to answer the central question: What is the actual meaning of tawriya within Qur’anic studies, and to what extent does it align with the specialized rhetorical definition? Furthermore, it investigates how proponents of tawriya in the Qur’an approach the concept.
The study adopts a descriptive-analytical methodology based on systematic partial induction and an assessment of the alignment between theoretical foundations and applied examples. It concludes that the use of tawriya in the classical literature of Qur’anic sciences often refers to a broad notion encompassing ma‘ārid (indirect references), majāz (metaphor), and general forms of metaphorical language. In contrast, those who deny its presence in the Qur’an tend to confine their investigation to a narrow technical definition rooted in classical rhetoric, which does not reflect the broader application found in Qur’anic studies.

Anahtar Kelimeler

Tawriya , Rhetoric , Qur’anic Studies , Tafsir

Belâgat Kavramı Olarak Tevriyenin Kur’an Çalışmalarındaki Yeri

Öz

Bu çalışma, tevriyenin belagat ilmindeki kavramsal temellerini ve Kur’an ilimleri çalışmalarında –özellikle tefsir alanında– bu kavramın anlam boyutlarının nasıl uygulandığını incelemektedir. Araştırma, öncelikle tevriye kavramının terimsel anlamındaki belirsizliğin ortaya çıkardığı bilimsel sorunu ve bunun etkilerini bir dizi Kur’anî örnek üzerinden analiz etmeyi hedeflemektedir. Çalışma şu temel soruya cevap aramaktadır: Kur’an ilimleri alanında tevriye kavramının hakikati nedir? Bu kavramın klasik belagat terminolojisindeki anlamıyla ve Kur’an’da tevriyeyi kabul edenlerin yöntemiyle ne ölçüde ilişkisi vardır?

Bu bağlamda araştırma, sistematik bir kısmi tümevarım yöntemiyle betimleyici-analitik bir yaklaşım benimseyerek, kavramsal temellendirmenin uygulamayla ne ölçüde örtüştüğünü değerlendirmektedir. Elde edilen bulgulara göre, Kur’an ilimleri literatüründe tevriye, ma’arîz (örtülü ifadeler), mecaz ve istiare (eğretileme) gibi geniş kapsamlı ifadeleri içeren geniş bir anlam alanıyla kullanılmaktadır. Buna karşılık, tevriyeyi reddedenler ise meseleyi yalnızca dar ve teknik bir belagat terimiyle sınırlı görerek değerlendirmiştir. Ancak bu yaklaşım, Kur’an ilimlerinin klasik eserlerinde ortaya konan uygulamalarla örtüşmemektedir.

Anahtar Kelimeler

Tevriye , Belagat , Kur’an İlimleri , Tefsir

Kaynakça

• ابن عاشور، محمد الطاهر بن محمد بن محمد الطاهر ) 1393 ه(. تحرير المعنى السديد وتنوير العقل الجديد من تفسير الكتاب المجيد. تونس: الدار التونسية، ط 1 ، 1984 .
• ابن منظور، محمد بن مكرم بن على، أبو الفضل، جمال الدين ابن منظور الأنصاري الرويفعى الإفريقى )المتوفى: 711 ه(، لسان العرب. بيروت: دار صادر، ط 3 ، 1414 ه.
• ابن منقذ، أبو المظفر مؤيد الدولة مجد الدين أسامة بن مرشد ) 584 ه(. البديع في نقد الشعر. مصر: مكتبة مصطفى الحلبي، ط 1 ، 1384 ه.
• الآلوسي، أبو الفضل شهاب الدين السيد محمود الألوسي البغدادي )ت 1270 ه(، روح المعاني في تفسير القرآن العظيم والسبع المثاني. بيروت، دار الكتب العلمية، ط 1 ، 1994 م.
• البخاري، أبوعبدالله محمد بن إسماعيل، صحيح البخاري، دار ابن كثير. دمشق، ط 5 ، 1993 م.