Mahmud Derviş’in Şiirinde Metinsel Bağdaşıklık: “Ene Yûsufun Yâ Ebî” Şiiri Örneği
Öz
Bu araştırma, metin dilbiliminin metni tek bir cümlenin sınırlarını aşan, kendi içinde bütünlüklü bir anlam birimi olarak ele almasına dayanır. Metin, anlam ve uyumu sağlayan dilsel ilişkiler ağı üzerinden incelenmektedir. Araştırmanın problemi, Mahmud Derviş’in şiirleri üzerine yapılan çalışmaların çoğunun şiirlerin konu, sembol ve tarih boyutlarına odaklanması; buna karşılık şiirdeki metinsel bağdaşıklık (metin içi tutarlılık) mekanizmalarının, şiirsel anlamın kurulmasındaki rolünü yeterince incelememiş olmasıdır. Bu doğrultuda araştırma, “Ben Yusuf’um Babacığım” adlı şiirde görülen metinsel bağdaşıklık unsurlarını ortaya koymayı ve bunların metnin anlamsal ve estetik bütünlüğünü nasıl sağladığını açıklamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın önemi, hem metin dilbilimi ve söylem çözümlemesinin temel kavramlarından biri olan bağdaşıklık kavramını ele almasından, hem de yoğun sembolik yapısı ve zengin dilsel örgüsüyle dikkat çeken Mahmud Derviş şiiri üzerinde uygulanmasından kaynaklanmaktadır. Ayrıca araştırma, dilsel araçların sembolik ve metinlerarası yapıyla nasıl etkileşime girerek şiirsel anlamı oluşturduğunu göstermesi bakımından bilimsel katkı sunmaktadır. Araştırmada betimleyici-çözümleyici yöntem kullanılmış; metin dilbilimi ve söylem çözümlemesi çerçevesinde, şiirdeki başlıca bağdaşıklık araçları olan gönderim, yerine koyma, bağlama, tekrar ve eksilti unsurları incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, özellikle gönderimin metinsel bütünlüğün kurulmasında en baskın araç olduğunu göstermektedir. Zamirlerin kullanımı ve Yusuf kıssasına yapılan metinlerarası göndermeler, metnin bölümleri arasındaki anlam bağlarını güçlendirmiştir. Bunun yanında yerine koyma, bağlama, tekrar ve eksilti gibi araçlar da metinsel uyumu artırmış ve şiirin estetik boyutunu zenginleştirmiştir. Sonuç olarak çalışma, metinsel bağdaşıklığın, şiirsel bakış açısının kurulmasında ve metnin genel anlamının üretilmesinde merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
- Arap Dili ve Edebiyatı
- Metinsel Bağdaşıklık
- İstibdal
- Bağlama
- Tekrar
- Poetik Yapı
- Ene Yûsuf Yâ Ebî Şiiri
Destekleyen Kurum
Proje Numarası
Etik Beyan
Teşekkür
Kaynakça
- أبو البركات الأنباري، عبد الرحمن بن محمد بن عبيد الله. أسرار العربية. مكة: دار الأرقم بن أبي الأرقم، ط1، 1999.
- أبو البقاء العكبري، عبد الله بن الحسين بن عبد الله. اللباب في علل البناء والإعراب. تحقيق: غازي مختار. بيروت: دار الفكر المعاصر،2015.
- أبو زنيد، عثمان أحمد. نحو النص (إطار نظري ودراسات تطبيقية). اربد: عالم الكتب الحديث للنشر والتوزيع، 2010.
- إسماعيل، نائل محمد. "الإحالة بالضمائر ودورها في النص القرآني". مجلة جامعة الأزهر بغزة 13/1، (2011)، 1061-1100.
- الجرجاني، عبد القاهر بن عبد الرحمن بن محمد. دلائل الإعجاز. تحقيق: محمود محمد شاكر. السعودية: دار الفكر، 1992.
- الخطابي، محمد. لسانيات النص (مدخل إلى انسجام الخطاب). بيروت: المركز الثقافي العربي،1991.
- الخوالدة، فتحي رزق. تحليل الخطاب الشعري. عمان: أزمنة للنشر والتوزيع، 2006.
- درويش، محمود. ديوان ورد أقل. لبنان: المؤسسة العربية للدراسات والنشر، 1987.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Arap Dili, Edebiyatı ve Kültürü
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Seher Doğancı
*
0000-0003-3993-1171
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
18 Şubat 2026
Kabul Tarihi
26 Haziran 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 8 Sayı: 1
