Araştırma Makalesi

TÜRKİYE’DE EKONOMİK İSTİKRARIN ÇEVRE KALİTESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: ARDL SINIR TESTİ VE TODA-YAMAMOTO NEDENSELLİK ANALİZİ

Cilt: 16 Sayı: 1 30 Haziran 2025
PDF İndir
TR EN

TÜRKİYE’DE EKONOMİK İSTİKRARIN ÇEVRE KALİTESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: ARDL SINIR TESTİ VE TODA-YAMAMOTO NEDENSELLİK ANALİZİ

Öz

Çevre kirliliği sadece bir ülkeyi değil diğer ülkeleri de etkilediği için küresel çapta bir sorundur. Bu nedenle çevre kalitesinin sağlanması tüm ülkelerin gündeminde olan bir konudur. Dolayısıyla çevre kalitesini bozan sebepler de tartışma konusu olmuştur. Türkiye’de çevre kalitesinin göstergelerinden biri olan CO2 emisyonu sürekli artan bir yapıya sahiptir. Çevre kalitesinin bozulmasında önemli bir rol oynayan CO2 emisyonunu azaltmak için Türkiye 2021 yılında Paris Anlaşması’nda bazı taahhütlerde bulunmuş ve gerekli alt yapı çalışmaları için de somut adımlar atmıştır. Bu çalışmada, Türkiye’de 1990-2022 döneminde ekonomik istikrar ve enerji tüketiminin çevre kalitesi üzerindeki uzun dönem etkisi Otoregresif Gecikmesi Dağıtılmış Model (ARDL) ve Granger nedensellik analizi için ise Toda-Yamamoto Nedensellik testi ile araştırılmıştır. Çevre kalitesini temsilen CO2 emisyonu değişkeni kullanılmıştır. ARDL sınır testi sonuçlarına göre, CO2 emisyonunu uzun dönemde ekonomik istikrar ve enerji kullanımı artırmaktadır. Toda-Yamamoto Nedensellik testi sonuçlarına göre ekonomik istikrar ve enerji kullanımından CO2 emisyonuna doğru tek yönlü bir Granger nedensellik tespit edilmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda, Türkiye’nin ekonomik istikrar ve çevre dengesini sağlayabilmesi için çevre kalitesini yükselten yenilenebilir enerji kaynaklarına daha da ağırlık vermesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

CO2 Emisyonu , Enerji Tüketimi , Ekonomik İstikrar , ICRG , ARDL

Kaynakça

  1. Abdullahi, M. M., Bakar, N. A. B. A. & Hassan, S. B. (2015). Determining the macroeconomic factors of external debt accumulation in Nigeria: An ARDL bound test approach. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 211, 745-752. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.11.104
  2. Acaravci, A. & Ozturk, I. (2010). On the relationship between energy consumption, CO2 emissions and economic growth in Europe. Energy, 35(12), 5412-5420. https://doi.org/10.1016/j.energy.2010.07.009
  3. Adebayo, T. S., Udemba, E. N., Ahmed, Z. & Kirikkaleli, D. (2021). Determinants of consumption-based carbon emissions in Chile: An application of non-linear ARDL. Environmental Science and Pollution Research, 28(32), 43908-43922. https://doi.org/10.1007/s11356-021-13830-9
  4. Agboola, P. O., Hossain, M., Gyamfi, B. A. & Bekun, F. V. (2022). Environmental consequences of foreign direct investment influx and conventional energy consumption: Evidence from dynamic ARDL simulation for Turkey. Environmental Science and Pollution Research, 29, 53584–53597. https://doi.org/10.1007/s11356-022-19656-3
  5. Alper, F. Ö. & Alper, A. E. (2017). Karbondioksit emisyonu, ekonomik büyüme, enerji tüketimi ilişkisi: Türkiye için bir ARDL sınır testi yaklaşımı. Sosyoekonomi, 25(33), 145-156. https://doi.org/10.17233/sosyoekonomi.292114
  6. Altıntaş, H. (2013). Türkiye’de birincil enerji tüketimi, karbondioksit emisyonu ve ekonomik büyüme ilişkisi: Eşbütünleşme ve nedensellik analizi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Dergisi, 8(1), 263-294.
  7. Apergis, N. & Payne, J. E. (2009). CO2 emissions, energy usage, and output in Central America. Energy Policy, 37(8), 3282-3286. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2009.03.048
  8. Atici, C. (2009). Carbon emissions in Central and Eastern Europe: environmental Kuznets curve and implications for sustainable development. Sustainable Development, 17(3), 155-160. https://doi.org/10.1002/sd.372
  9. Ang, J. B. (2007). CO2 emissions, energy consumption, and output in France. Energy Policy, 35(10), 4772-4778. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2007.03.032
  10. Bölük, G. & Mert, M. (2015). The renewable energy, growth and environmental Kuznets curve in Turkey: An ARDL approach. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 52, 587-595.

Kaynak Göster

APA
Akın, F., & Öncebe, Ş. (2025). TÜRKİYE’DE EKONOMİK İSTİKRARIN ÇEVRE KALİTESİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ: ARDL SINIR TESTİ VE TODA-YAMAMOTO NEDENSELLİK ANALİZİ. Journal of Academic Approaches, 16(1), 74-101. https://doi.org/10.54688/ayd.1535973