Gastronomi Turizmi Kapsamında Yerel Mutfak Çekiciliğinin Davranışsal Niyete Etkisi: İzmir İli Örneği

Öz

Gastronomi turizmi, destinasyonların yerel mutfak kültürüyle ön plana çıkmasını sağlayarak turistlerin seyahat motivasyonlarını ve deneyimlerini şekillendiren önemli bir unsurdur. Yerel mutfak ürünlerinin lezzeti, sunumu, otantikliği ve kültürel bağlamı, turistlerin destinasyona olan ilgisini artırırken, tekrar ziyaret etme ve başkalarına tavsiye etme gibi davranışsal eğilimleri de teşvik edebilir. Bu çalışmanın amacı; İzmir ilini ziyaret eden yerli turistlerin yerel mutfak çekiciliği algılarının davranışsal niyetleri üzerindeki etkisini ölçmektir. Bu doğrultuda veriler; kolayda örnekleme yöntemi kullanılarak İzmir ilini ziyaret eden 407 yerli turistten anket tekniği ile toplanmıştır. Araştırmada kullanılan ölçeklere yönelik tanımlayıcı analizler, faktör analizi, korelasyon ve regresyon analizleri yapılmıştır. Katılımcıların neredeyse yarısının İzmir yerel mutfağı hakkında en çok instagram üzerinden bilgi aldıkları ve %59’luk bir kitlenin İzmir ilini ziyaretten önce yerel mutfağa aşina oldukları belirlenmiştir. Araştırmanın bulgularına göre, yerli turistlerin yerel mutfak çekiciliği algılarının turistlerin tavsiye etme ve tekrar ziyaret etme niyetleri üzerinde anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomi turizmi
• yerel mutfak
• davranışsal niyet

The Effect Of Local Cuisine Appeal On Behavioral Intention Within The Scope Of Gastronomy Tourism: The Case Of İzmir

Öz

Gastronomic tourism is an important factor that shapes tourists' travel motivations and experiences by promoting the local culinary culture of destinations. The taste, presentation, authenticity, and cultural context of local culinary products can increase tourists' interest in the destination, while also encouraging behavioral tendencies such as revisiting and recommending the destination to others. This study aims to measure the impact of local cuisine attractiveness perceptions on the behavioral intentions of domestic tourists visiting İzmir province. In this context, data were collected through a survey technique from 407 domestic tourists visiting İzmir, using a convenience sampling method. Descriptive analyses, factor analysis, correlation, and regression analyses were performed on the scales used in the research. Nearly half of the participants reported receiving the most information about İzmir's local cuisine via Instagram, and 59% were found to be familiar with the local cuisine before visiting İzmir. The study's findings indicate that domestic tourists' perceptions of the appeal of local cuisine have a significant and positive impact on their intention to recommend and revisit the region.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomy tourism
• local cuisine
• behavioral intention

Kaynakça

1. Adongo , C. A., Anuga, S. W., Dayour, F. (2015). Will they tell others to taste? International tourists' experience of Ghanaian cuisines. Tourism Management Perspectives, 15, 57–64.
2. Akgöl, Y. (2012). Gastronomi turizmi ve Türkiye’yi ziyaret eden yabancı turistlerin gastronomi deneyimlerinin değerlendirilmesi (Tez no. 322350) [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
3. Akgün Şahin, C. (2021). Destinasyon markalaşmasinda gastronomik kimlik ve gastronomik deneyimin önemi: Moda semtinde bir araştırma (Tez no. 699725) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
4. Akgündüz, Y., Koba, Y., Alkan, C. (2024). Yerel halkın bakış açısıyla İzmir’in gastronomi turizmi değerleri ve gelişme potansiyeli. AYDIN GASTRONOMY, 8(1), 169–186.
5. Akmeşe, K. A. Cihangir, İ. S. (2025). Sürdürülebilir mutfak kültürü açısından yöresel yemeklerin yiyecek içecek işletmelerinde kullanımı: Niğde ili örneği. International Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, 11(4): 580–596.
6. Aksay, N. (2017). Faydacı ve hedonik güdülerin tüketicilerin alışveriş merkezlerinden elde ettikleri tatmin üzerine etkisi: Mersin ili örneği (Tez no. 491354) [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
7. Aksoy, M., Çekiç, İ. (2019). Algılanan mutfak imajının davranışsal niyet üzerindeki etkisi: Hatay ili örneği. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 7(4), 2839–2854.
8. Alonso, A. D., Sakellarios, N., Cseh, L. (2015). The theory of planned behavior in the context of a food and drink event: a case study. Journal of Convention & Event Tourism, 16(3), 200–227.

9. Altınay Özdemir, M. (2020). Kültür turizminde aktivite seçimi, destinasyon imajı ve kişiliğinin davranışsal niyet üzerindeki etkisi: İstanbul’a gelen yabancı turistler üzerinde bir araştırma (Tez no. 628433) [Doktora tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
10. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., Yıldırım, E. (2007). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri SPSS uygulamalı. Sakarya Yayıncılık.
11. Arslan Ayazlar, R., Gün, G. (2018). Yiyecek deneyiminin müşteri memnuniyeti ve davranışsal niyetine etkisi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 10(18), 377–397.
12. Aşık, N. A. (2018). Turistlerin yerel mutfak tüketim değeri boyutlarının destinasyona yönelik olumlu tutum, tavsiye etme ve tekrar ziyaret etme niyetine etkisi. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 6(2), 548–562.
13. Bakkaloğlu, F., Koçoğlu, C. M. (2022). Gastronomi imaj algısının destinasyona yönelik davranışsal niyetler üzerindeki etkisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 10(3), 1769–1787.
14. Balıkoğlu, A., Kılıç, S. N., Bozok, D. (2020). Duyusal deneyim memnuniyeti ve yöresel yiyecek deneyimi arasındaki ilişki ve değişkenlerin davranışsal niyet üzerindeki etkisi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 8(2), 1334–1361.
15. Barakazı, M. (2020). Turistlerin destinasyon tercih etme nedenleri ile gastronomik tüketim eğilimleri ilişkisi ve davranışsal niyetleri üzerindeki etkisi (İstanbul örneği) (Tez no. 647955) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
16. Bengi, K. (2021). Boş zaman deneyimi olarak yerel mutfak: Bursa ili örneği (Tez no. 679657) [Yüksek lisans tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
17. Boulding, W., Kalra, A., Staelin, R., Zeithaml, V. A. (1993). A dynamic process model of service quality: from expectations to behavioral ıntentions. Journal of Marketing Research, 30(1), 7–27.
18. Büyüköztürk, Ş. (2004). Veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık.
19. Büyüköztürk, Ş. (2009). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Pegem Akademi Yayıncılık.
20. Büyükyılmaz, S., Oktay, K. (2025). Gastronomi turizmi deneyiminin ziyaretçilerin davranışsal niyetlerine etkisi üzerine bir araştırma: Kastamonu örneği. Aydın Gastronomy, 9(2), 445–467.
21. Can, A. (2017). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi Yayıncılık.
22. Çakıcı, S., Temizkan, R. (2025). Kars ili mutfak kültürünün gastronomi turizmi kapsamında değerlendirilmesi. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 8(3), 1069–1106.
23. Çakmak, M. (2022). İzmir mutfak kültürü üzerine bir değerlendirme. Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Dergisi, 5(7), 934–949.
24. Çavuşoğlu, S., Bilginer, F. G. (2018). Tüketici deneyimlerinin tekrar ziyaret etme niyetine etkisi: Bingöl ili örneği. Türk Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 3(1), 72–85.
25. Çelik, P., Yüzbaşıoğlu, N. (2018). Algılanan destinasyon imajının memnuniyet ve davranışsal niyet ile ilişkisi: Kuyucak köyü örneği. Ş. Özdemir (Ed.), 19. Ulusal Turizm Kongresi bildiriler kitabı içinde (s. 887-898). Egeus Matbaacılık.
26. Çetin, K. (2021). Yerel mutfak çekiciliği ve öncüllerinin yerli turistlerin gastronomi deneyimi üzerindeki etkisi (Tez no. 705943) [Doktora tezi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
27. Çidem Çoban, G. (2024). Hatırlanabilir gastronomi deneyiminin tekrar ziyaret etme niyetine etkisinde destinasyon memnuniyetinin aracılık rolü (Tez no. 862261) [Doktora tezi, Eskişehir Anadolu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
28. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G., Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi Yayıncılık.
29. Dilsiz, B. (2010). Türkiye’de gastronomi ve turizm: İstanbul örneği (Tez no. 264485) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
30. Dündar, Y. Ebusele, M. R. (2025). Algılanan imaj, unutulmaz turizm deneyimi ve gelecek davranış niyetleri arasındaki ilişkiler: İstanbul’u ziyaret eden Arap turistler üzerine bir araştırma. Turizm Akademik Dergisi, 12(2), 217–236.
31. Erdoğan, S., Özdemir, G. (2018). İzmir destinasyonunda gastronomi turizmi üzerine bir araştırma. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 6(3), 249–272.
32. Eren, S., Doğan, M. (2023). Mutfak kültürü envanterine yönelik yerel ürünlerin ortaya çıkarılması: Kütahya örneği. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(1), 377–392.
33. Gheorghe, G., Tudorache, P., Nistoreanu, P. (2014). Gastronomic tourism, a new trend for contemporary tourism?? Cactus Tourism Journal, 9(1), 12–21.
34. Gökdemir, F., Yılmaz, T. (2023). Likert tipi ölçekleri kullanma, modifiye etme, uyarlama ve geliştirme süreçleri. Journal of Nursology, 26(2), 148–160.
35. Gülmez, A., Huseynli, S. (2019). Enerji ihracatı ve ekonomik büyüme ilişkisi: azerbaycan örneği. Uluslararası Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 5(1), 9–23.
36. Gürbüz, S., Şahin, F. (2018). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
37. Güven, Ö. Z. (2018). Paket tur kapsamında sunulan hizmetlerin kalitesinin davranışsal niyet üzerine etkileri: yurt dışı paket tur satın alan yerli turistler üzerinde bir araştırma. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 657–674.
38. Hatipoğlu, A. (2014). Osmanlı saray mutfağı’nın gastronomi turzmi çerçevesinde incelenmesi (Tez no. 366951) [Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
39. Işkın, M. (2020). Bir destinasyonun gastronomi turizmine uygunluğunun belirlenmesi üzerine keşifsel bir araştırma (Tez no. 646366) [Doktora tezi, Sakarya Uygulamalı Bilimler Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
40. İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2024). İzmir turizminde tarihi rekor. https://www.izmir.bel.tr/tr/Haberler/izmir-turizminde-tarihirekor/48820/156
41. Jingjing, G. (2012). The attractiveness of local cuisine and ıts ınfluence on Chinese domestic tourists’ perceptions of destinations [Doktora tezi, The Hong Kong Polytechnic University]. Pao Yue-kong Library.
42. Kalaycı, Ş. (2010). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri (5. Baskı). Asil Yayın Dağıtım.
43. Karacaoğlu, S., Cankül, D. (2023). Turistlerin yerel mutfak tüketim değerinin tutum, destinasyon imajı ve davranışsal niyet üzerine etkileri: Hatay örneği. Journal of Gastronomy, Hospitality and Travel, 6(1), 197–217.
44. Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı nicel-nitel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği. Nobel Akademik Yayıncılık.
45. Karaoğlan, S. (2022). Mobil alışveriş uygulamalarına yönelik davranışsal niyetin ve kullanım davranışının utaut2 modeli ile incelenmesi. Yaşar Üniversitesi E-Dergisi, 17(68), 930–948.
46. Karasar, N. (2014). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Akademik Yayıncılık.
47. Karslı, C. (2021). Destinasyon markalaşmasında gastronomi turizminin etkisinin incelenmesi: İzmir ili örneği (Tez no. 703154) [Doktora tezi, Ege Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
48. Kızılgeçi, Ç. (2019). Gastronomi turizminin alternatif turizm ürünü olarak değerlendirilmesi: Mardin ilinde bulunan işletmelere yönelik bir uygulama (Tez no. 595589) [Doktora tezi, Hasan Kalyoncu Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
49. Koyuncu, İ., Kılıç, A. F. (2019). Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanımı: bir doküman incelemesi. Eğitim ve Bilim, 44(198), 361–388.
50. Ling, L. Q., Karim, M. A., Othman, M., Adzahan, N. M., Ramachandran, S. (2010). relationships between Malaysian food ımage, tourist satisfaction and behavioural intention. World Applied Sciences Journal, 10(1), 164–171.
51. Liu, Y., Jang, S. (2009). Perceptions of Chinese restaurants in the U.S.: what affects customer satisfaction and behavioral intentions? International Journal of Hospitality Management, 28(3), 338–348.
52. Misir, İ., Şahin, B. (2025). Turizmde bağlanma stilleri, destinasyon aidiyeti ve tekrar ziyaret niyeti üzerine kavramsal bir araştırma. Journal of Gastronomy Hospitality and Travel, 8(1), 287–301.
53. Onat, G. (2022). Gastronomi imajının davranışsal niyete etkisinde müşteri memnuniyetinin aracılık rolü (Tez no. 743042) [Doktora tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
54. Ölmez, Z. D. (2017). Gastronomi turizminde yerli ziyaretçilerin yöresel yiyeceklere yönelik unutulmaz deneyimlerinin davranışsal niyetleri üzerine etkisi: Seferihisar örneği (Tez no. 486127) [Yüksek lisans tezi, Balıkesir Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
55. Öncüer, M. E., Kucukusta, D., Esen, Ö. (2025). Unesco yaratıcı şehirler ağına dâhil gastronomi şehirlerinde yer alan gastronomi tesislerindeki coğrafi işaret izleri. Journal of Travel and Tourism Research, 27, 43–59.
56. Özdemir, S. (2022). Deneyimsel değer, memnuniyet ve davranışsal niyet arasındaki ilişkilerin belirlenmesi: Kapadokya kaya oteller örneği (Tez no. 729246) [Doktora tezi, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
57. Phillips, W. j., Asperin, A., Wolfe, K. (2013). Investigating the effect of country image and subjective knowledge on attitudes and behaviors: U.S. Upper Midwesterners’ intentions to consume Korean food and visit Korea. International Journal of Hospitality Management, 32, 49–58.
58. Rajaratnam, S. D., Nair, V., Sharif, S. P., Munikrishnan, U. T. (2015). Destination quality and tourists’ behavioural intentions: rural tourist destinations in Malaysia. Worldwide Hospitality and Tourism Themes, 7(5), 463–472.
59. Roger, W., Thompson, D. R. (2006). Use of factor analysis in Journal of Advanced Nursing: literature review. Journal of Advanced Nursing, 55(3), 330–341.
60. Roozbeh, B. H., Ng, S. I., Boo, H. C. (2013). Effect of food experience on overall satisfaction: comparison between first-time and repeat visitors to Malaysia. International Food Research Journal, 20(1), 141–146.
61. Sormaz, Ü., Batırbekova, C. (2025). Yabancı turistlerin Kırgız mutfağına ilişkin memnuniyet düzeylerinin tekrar ziyaret niyeti ve ağızdan ağıza pazarlama üzerine etkisi. Journal of Hospitality and Tourism Issues, 7(2), 268–286.
62. Sulu, N. (2023). Gastronomik deneyimin ziyaretçi memnuniyeti üzerindeki etkisi: Ege Bölgesini ziyaret eden turistler üzerine bir araştırma (Tez no. 819816) [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
63. Sürücü, L., Şeşen, H., Maslakçı, A., Yeloğlu, H. (2023). SPSS, AMOS ve PROCESS macro ile ilişkisel, aracı/düzenleyici ve yapısal eşitlik modellemesi. Detay Yayıncılık.
64. Şahin, H. (2021). Coğrafi işaretli ürünlerin gastronomi turizmi destinasyonuna etkisi: İzmir ili örneği (Tez no. 684344) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Ayvansaray Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
65. Tabachnick, B. G., Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Pearson.
66. Tavşancıl, E. (2005). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Akademik Yayıncılık.
67. Temiztürk, S. (2020). Turistlerin yerel yiyecek tüketim değerinin tutum, destinasyon imajı ve davranışsal niyetleri üzerine etkileri: Gaziantep’te bir araştırma (Tez no. 669936) [Yüksek lisans tezi, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
68. Torusdağ, G. B., Özkan Önem, E., Sami, F., Kızıldemir, Ö. (2022). Yerel mutfakların gastronomi turizmi çerçevesinde değerlendirilmesi. Journal Of Gastronomy Hospitality And Travel, 5(1), 66–82.
69. Tsai, C.-T. (2016). Memorable tourist experiences and place attachment when consuming local food. International Journal of Tourism Research, 18(6), 536–548.
70. Tuncay, N., Ilgaz, A., Akmeşe, H. (2020). Gastronomi turizminde yerel mutfak ürünleri deneyiminin davranışsal niyet üzerindeki etkisi. Social Mentality And Researcher Thinkers Journal, 6(35), 1451–1465.
71. Uluk, N. (2023). Yerel mutfak kültüründen algılanan deneyimsel değerin, destinasyon memnuniyeti ve sadakatine etkisi: Ege Bölgesi ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi örneği (Tez no. 830264) [Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
72. Uyar, M. (2020). Yerel mutfağın dönüşümünde turizmin rolü (Tez no. 648195) [Doktora tezi, Akdeniz Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
73. Üstün, S. (2023). Otantikliğin davranışsal niyete etkisinde müşteri tatmini, yer bağlılığı ve deneyimlerin aracılık rolü (Tez no. 807776) [Yüksek lisans tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
74. Yılmaz, K., Altınkurt, Y. (2014). Öğretmenlerin mesleki profesyonelliği ölçeği geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Human Sciences, 11(2), 332–345.