Pizza Kültürü ve Pizza Tüketimine Yönelik Bir Araştırma: İstanbul Örneği

Öz

Bu araştırmada, küresel mutfak kültüründe önemli bir yere sahip olan pizzaya yönelik tüketici profilinin ve tüketim alışkanlıklarının kapsamlı bir şekilde incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda çalışma verileri, İstanbul örneğinde farklı sosyo-demografik özelliklere sahip 393 gönüllü katılımcıdan, kolayda örnekleme tekniği aracılığıyla elde edilmiştir. Elde edilen veriler, tanımlayıcı istatistikler, faktör analizi, ANOVA ve t-testi gibi istatistiksel analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Yapılan faktör analizinde; ürün özellikleri, personel davranışı, fiziki unsurlar, fiyat politikası, hız ve pazarlama faaliyetleri olmak üzere altı boyut belirlenmiştir. Ardından bu boyutlara yönelik demografik özelliklere göre farklılık testleri uygulanmıştır. Buna göre; eğitim seviyesi arttıkça ürün özellikleri, hız ve pazarlama faaliyetlerine yönelik algıların pozitif yönde arttığı, düşük gelir grubundaki katılımcıların ürün özellikleri, personel davranışı ve fiziki unsurlara yönelik algılarının diğer gruplara göre daha düşük olduğu, tek başına veya aile ile pizza tüketenlerin personel davranışına ve fiziki unsurlara yönelik algılarının, arkadaşlarıyla tüketenlere göre daha düşük olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların pizza tercihinde lezzet en önemli faktör olduğu belirlenmiş, tüketicilerin marka önemine yüksek düzeyde dikkat ettiği ve yeni pizza deneyimlerine açık olduğu görülmüştür. Bu bulguların, pizza sektöründeki işletmeler için hedef kitleye yönelik etkin pazarlama stratejileri geliştirme, ürün ve hizmet kalitesini iyileştirme gibi konularda yol gösterici nitelikte olmakla birlikte ilgili literatüre de katkı sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomi
• fast food
• pizza
• tüketim alışkanlıkları

A Study on Pizza Culture and Pizza Consumption: The Case of Istanbul

Öz

This study aims to comprehensively examine the consumer profile and consumption habits regarding pizza, which holds a significant place in the global culinary culture. In line with this objective, the research data were obtained through the convenience sampling technique from 393 voluntary participants with diverse socio-demographic characteristics within the sample of Istanbul. The collected data were evaluated using statistical analysis methods such as descriptive statistics, factor analysis, ANOVA, and t-test. The factor analysis identified six dimensions: product attributes, staff behavior, physical environment, pricing policy, speed, and marketing activities. Subsequently, difference tests were conducted based on demographic characteristics regarding these dimensions. The findings revealed that as the education level increases, perceptions of product attributes, speed, and marketing activities increase positively. It was also determined that participants in the low-income group have lower perceptions of product attributes, staff behavior, and the physical environment compared to other groups. Furthermore, participants who consume pizza alone or with their families were found to have lower perceptions of staff behavior and the physical environment than those who consume it with friends. Taste was identified as the most important factor in participants' pizza preferences; moreover, it was observed that consumers pay high attention to brand importance and are open to new pizza experiences. It is anticipated that these findings will serve as a guide for businesses in the pizza industry in developing effective marketing strategies for their target audience and improving product and service quality, while also contributing to the relevant literature.

Anahtar Kelimeler

• Gastronomy
• fast food
• pizza
• consumption habits

Kaynakça

1. Ağır, H. B., Akbay, C. (2021). Tüketicilerin fast food tüketim sıklığını etkileyen faktörlerin analizi. Journal of Tekirdag Agricultural Faculty, 18(3), 436–445. https://doi.org/10.33462/jotaf.821602
2. Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S., Yıldırım, E. (2012). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Sakarya Yayıncılık.
3. Arıkan, A. D. (2019). Gastronomide yeni akımlar. H. Yılmaz, A. D. Arıkan (Ed.), Gastronomi tarihi içinde (s. 172–199). T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
4. Aziz, A. (2013). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri ve teknikleri (7.Basım). Nobel Yayınları.
5. Bulut, T. E., Kenanoğlu, Z. (2022). Tüketicilerin fast food ürünlerine yönelik tüketim tercihleri: İzmir ili örneği. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 59(1), 119–133.
6. Cömert, M. (2014). Gençlerin fast food tüketim alışkanlıkları. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 2(2), 423–427.
7. Deniz, M., Abbasaliyeva, V. (2022). Effects of global fast-food restaurants on local fast food markets: Case of Turkey. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(2), 1066–1088. https://doi.org/10.15869/itobiad.1059484
8. Euronews (2025). Dünya Pizza Günü: İtalya'nın 2000 yıllık tarihe sahip yemeği. https://tr.euronews.com/kultur/2025/01/17/dunya-pizza-gunu-italyanin-2000-yillik-tarihe-sahip-yemegi adresinden 17/07/2025 tarihinde alınmıştır.

9. Falco, S. D. (2018). Vesuvius, pizza, coffee and Innovation: Is a new paradigm possible for the creative “Vesuvius Valley”, Naples, Italy? City, Culture and Society, 14, 1–13. https://doi.org/10.1016/j.ccs.2018.03.002
10. Hamşıoğlu, A. (2013). Fast food ürünleri satın alan tüketicilerin yaşam tarzlarını belirlemeye yönelik bir uygulama. International Journal of Economic and Administrative Studies, 6(11), 17–34.
11. Helstosky, C. (2008). Pizza. A global history. Reaktion Books Ltd.
12. Hizmetix (2025). Hızlı servis restoran sektöründe pizza öne çıkıyor. https://hizmetix.com.tr/hizli-servis-restoran-sektorunde-pizza-one-cikiyor/ adresinden 17/07/2025 tarihinde alınmıştır.
13. Hur, I. Y., Marquart, L., Reicks, M. (2014). Nutrient intakes among children and adolescents eating usual pizza products in school lunch compared with pizza meeting healthier US school challenge criteria. Journal of The Academy Nutrition and Dietetics, 114(5), 768–773. http://doi.org/10.1016/j.jand.2013.07.034
14. Jiao, Y., Gao, L., Kang, Y., Gao, Y., Zhao, Y., Zhao, Z., Li, S. (2025). Utilization of hyaluronic acid to improve Mozzarella cheese: Composition. Food Hydrocolloids, 163, 1–9.
15. Kıngır, S., Karakaş, A., Şengün, H.İ, Çenberlitaş, İ. (2015). Üniversite öğrencilerinin fast food tercih etme sebeplerinin belirlenmesi: Dicle üniversitesi örneği. Seyahat ve Otel İşletmeciliği Dergisi, 12(3), 102–119.
16. Korkmaz, S. (2005). Effectiveness of competitive strategies in fast food market: Analysis of university youth's preferences. Journal of Commerce and Tourism Education Faculty, 2, 22–39.
17. Küçükaltan, D. (2019). Menü Türleri. H. Yılmaz, A. D. Arıkan (Ed.), Menü Yönetimi içinde (s. 34–67). T. C. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
18. Liu, T., Wu, J., Aziz, T., Xue, R., Khowdiary, M.M., Yang, Z. (2024). Changes of physicochemical and functional properties of processed cheese made with natural cheddar and mozzarella cheeses during refrigerated storage. Scientific Reports, 14(1). https://doi.org/10.1038/s41598-024-53748-z
19. Millî Eğitim Bakanlığı (2006). Yiyecek İçecek Hizmetleri: Pizzalar. MEGEP (Mesleki Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi. https://ismek.istanbul/files/ismekOrg/file/2013_hbo_program_modulleri/pizzalar.pdf
20. Olgaç, S. (2022). Sokak Lezzetleri. H. Yılmaz (Ed.), Gastronomide yeni akımlar içinde (s.173–201). T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
21. Omni (2025). Pizza nasıl dünyayı fethetti? Lezzetli bir kültür yolculuğu. https://www.omni.com.tr/pizza-nasil-dunyayi-fethetti-lezzetli-bir-kultur-yolculugu/ adresinden 06/07/2025 tarihinde alınmıştır.
22. Ovadia, D. (2008). A history of pizza. Grant M. Campbell (Ed.), Bubbles in food içinde (s. 411–423). American Associate of Cereal Chemists International.
23. Öncü, M. A., Çatı, K., Özbay, G. (2007). Hızlı yiyecek içecek işletmelerinin tercihinde etkili olan faktörler. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 317–336.
24. Öztürk, D., Onurlubaş, E. (2022). Üniversite öğrencilerinin fast food tüketim alışkanlıklarının incelenmesi. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 11(3), 221–232.
25. Pamuk, Ş., Gürler, Z. (2010). Manda sütünden gelen lezzet: Mozzarella. Kocatepe Veteriner Dergisi, 3(1), 49–53.
26. Sarıışık, M. (2018). İtalyan mutfağı. H. Yılmaz (Ed.), Dünya mutfakları içinde (s. 28–53). T.C. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
27. Sürücüoğlu, M. S., Çakıroğlu, F. P. (2000). Ankara üniversitesi öğrencilerinin hızlı hazır yiyecek tercihleri üzerine bir araştırma. Tarım Bilimleri Dergisi, 6(3), 116–121.
28. Tuncer, A. (2024). Siyez ununun pizza tabanı üretiminde kullanımı (Tez no. 874153) [Yüksek Lisans Tezi,, Karamanoğlu Mehmet Bey Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
29. Velev (2024). Pizzanın tarihi – Bulunuşu, yayılışı ve sonuçları. https://velev.news/sozluk/pizzanin-tarihi-bulunusu-yayilisi-ve-sonuclari/#google_vignette adresinden 16/07/2025 tarihinde alınmıştır.
30. Yazıcıoğlu, İ., Işın, A., Koç, B. (2013). Üniversite öğrencilerinin fast food ürünleri tercih etme nedenleri. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 1(1), 36–41.
31. Yazıcıoğlu, Y., Erdoğan, S. (2004). Spss uygulamalı bilimsel araştırma yöntemleri. Detay Yayıncılık.
32. Yemeksepeti (2025). Yemeksepeti, dünya pizza gününde 2024 pizza raporu açıklandı. https://kurumsal.yemeksepeti.com/newsroom/yemeksepeti-dunya-pizza-gununde-2024-pizza-raporunu-acikladi/ adresinden 20/07/2025 tarihinde alınmıştır.