Kültürel Arka Plan Bilgisinin Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Okuduğunu Anlama Üzerindeki Etkisi

Öz

Bu çalışma, Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi’nde yabancı dil olarak Türkçe öğrenen B1 düzeyindeki Kazak öğrencilerin okuduğunu anlama süreçlerini, kendi kültürel arka plan bilgileriyle örtüşen metinler üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Şema Kuramı’na (Rumelhart, 1980) dayalı olarak tasarlanmış olup, nitel veriler aracılığıyla kültürel açıdan tanıdık içeriklerin anlam kurma süreçlerine etkisini ortaya koymayı hedeflemektedir. Katılımcıları, üniversitenin Hazırlık Programına kayıtlı ve Türkçede B1 düzeyine ulaşmış 20 Kazak öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, açık uçlu anket formları ve sınıf içi okuma etkinlikleri aracılığıyla toplanmış; içerik analizi yöntemiyle, MAXQDA yazılımı kullanılarak çözümlenmiştir. Bulgular, B1 düzeyindeki öğrencilerin, kültürel olarak tanıdık metinlerle karşılaştıklarında çıkarım yapma, kavramsal ilişkiler kurma ve yorumlama gibi üst düzey bilişsel süreçleri daha etkili biçimde kullanabildiklerini göstermektedir. Öğrencilerin anlam kurma süreçlerini kendi kültürel deneyimleri ve paylaşılan şemaları üzerinden yapılandırmaları, özellikle bağlamsal ipuçlarının belirgin olduğu metinlerde, okuduğunu anlamalarını önemli ölçüde güçlendirmektedir. Bu bağlamda çalışma, kültürel uyumlu içeriğin, orta düzey öğreniciler için anlam inşasında destekleyici bir araç olduğunu ortaya koymakta; yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metin seçiminde kültürel uyumluluğun dikkate alınması gerekliliğini vurgulayarak alanyazına nitel ve özgün katkılar sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe öğretimi,
• okuduğunu anlama,
• kültürel şema,
• B1 düzeyi,
• Kazak öğrenciler,
• nitel araştırma

Destekleyen Kurum

Bu araştırma, kamu, ticari veya kâr amacı gütmeyen sektörlerdeki herhangi bir finansman kuruluşundan özel bir destek almamıştır.

Etik Beyan

“Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Kültürel Arka Plan Bilgisinin Okuduğunu Anlamaya Etkisi: Kazak Öğrenciler Örneği” başlıklı makalenin yazar(ları) olarak, aşağıdaki hususları beyan ederiz: Çalışma, etik ilkeler ve akademik dürüstlük kuralları çerçevesinde yürütülmüştür. Katılım gönüllülük esasına dayalı olmuş, veri toplama sürecinden önce tüm katılımcılar araştırmanın amacı ve kapsamı hakkında bilgilendirilmiştir. Katılımcıların kimliklerini ifşa edecek herhangi bir kişisel veya hassas veri paylaşılmamıştır. Araştırma, katılımcıların fiziksel ya da psikolojik bütünlüklerine zarar verecek herhangi bir müdahale içermemektedir. Makalenin bilimsel, etik ve hukuki sorumluluğu tamamen yazarlara aittir. Çalışmanın yayınlanmasıyla ilgili herhangi bir çıkar çatışması bulunmamaktadır.

Teşekkür

Bu çalışmanın her aşamasında değerli akademik rehberliği, yapıcı eleştirileri ve sürekli desteği için danışmanım Prof. Dr. Mustafa Durmuş’a şükranlarımı sunarım. Ayrıca, araştırmanın yürütülmesine katkı sağlayan Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Dil Öğretim Merkezi (DİLMER) ve Filoloji Fakültesi ,Hazırlık Programı’nda görev yapan öğretim üyeleri ile öğretmenlere teşekkür ederim. Son olarak, araştırmanın hedef kitlesini oluşturan katılımcıların gönüllü katkıları, bu çalışmanın başarıyla tamamlanmasına önemli ölçüde katkı sağlamıştır; bu nedenle kendilerine içtenlikle minnettarım.

The Effect of Cultural Background Knowledge on Reading Comprehension in Teaching Turkish as a Foreign Language

Öz

This study aims to examine the reading comprehension processes of B1-level Kazakh students learning Turkish as a foreign language at Khoja Akhmet Yassawi International Kazakh-Turkish University through texts overlapping with their cultural background knowledge. The research is designed based on Schema Theory (Rumelhart, 1980) and seeks to reveal the effect of culturally familiar content on meaning-making processes through qualitative data. The participants consist of 20 Kazakh students enrolled in the university's Preparatory Program who have reached B1 level proficiency in Turkish. Data were collected via open-ended questionnaire forms and classroom-based reading activities, and analyzed using the content analysis method with MAXQDA software. Findings indicate that B1-level students can more effectively employ higher-order cognitive processes such as inference, establishing conceptual relationships, and interpretation when engaging with culturally familiar texts. The structuring of meaning-making through their prior cultural experiences and shared schemas significantly enhances their comprehension, particularly in texts where contextual clues are prominent. In this regard, the study demonstrates that culturally aligned content serves as a supportive tool for meaning construction among intermediate-level learners, offering qualitative and original contributions to the literature by highlighting the necessity of considering cultural compatibility in text selection for teaching Turkish as a foreign language.

Anahtar Kelimeler

• Turkish language teaching,
• reading comprehension,
• cultural schema,
• B1 level,
• Kazakh students,
• qualitative research

Destekleyen Kurum

This research did not receive any specific grant from funding agencies in the public, commercial, or not-for-profit sectors.

Etik Beyan

We, the authors of the manuscript titled “The Effect of Cultural Background Knowledge on Reading Comprehension in Teaching Turkish as a Foreign Language: The Case of Kazakh Students”, hereby declare that: The study was conducted in accordance with ethical principles and academic integrity. Participation was voluntary, and all participants were informed about the purpose and scope of the study prior to data collection. No personal or sensitive data that could identify participants was disclosed. The research did not involve any intervention that could harm the physical or psychological well-being of the participants. The authors assume full responsibility for the scientific, ethical, and legal content of the article. There is no conflict of interest regarding the publication of this study.

Teşekkür

First and foremost, I would like to express my sincere gratitude to my advisor, Prof. Dr. Mustafa Durmuş, for his invaluable guidance and support throughout this study. I am also deeply thankful to the faculty members and instructors of the Preparatory Program at the School of Philology and DILMER of Khoja Akhmet Yassawi International Turkish-Kazakh University, who generously contributed to this research. Finally, I extend my heartfelt appreciation to all the participants, who constituted the target group of this study, for their kind cooperation and assistance.

Kaynakça

1. Al-Salmi, M. A. (2011). Schemata (background knowledge) and reading comprehension for EFL students. Research Journal Specific Education, 22, 695–707.
2. Anderson, J. R. (2000). Learning and memory: An integrated approach (2nd ed.). Wiley.
3. Carrell, P. L., & Eisterhold, J. C. (1983). Schema theory and ESL reading pedagogy. TESOL Quarterly, 17(4), 553–573. https://doi. org/10.2307/3586613
4. Craik, F. I. M., & Lockhart, R. S. (1972). Levels of processing: A framework for memory research. Journal of Verbal Learning and Verbal Behavior, 11(6), 671–684. https://doi.org/10.1016/S0022-5371(72)80001-X
5. Creswell, J. W. (2015). Educational research: Planning, conducting, and evaluating quantitative and qualitative research (5th ed.). Pearson.
6. Durmuş, M. (2013). Sorunlar, çözüm önerileri ve yabancılara Türkçe öğretiminin geleceğiyle ilgili görüşler. Yabancılara Türkçe öğretimi içinde (2. baskı, ss. 255–270). Ankara: Eylül Yayınları.
7. Durmuş, M., & Sumruk Ateşgül, H. (2021). Yabancılara Türkçe öğretiminde kültürel içeriklerin seçimi, sunumu ve öğreticilerde kültürlerarası yeterlilik geliştirme. In E. Özkan (Ed.), Yabancılara Türkçe Öğretimi içinde (ss. 111–131). Eğitim Yayınevi.
8. Erten, İ. H., & Razi, S. (2009). The effects of cultural familiarity on reading comprehension. Reading in a Foreign Language, 21(1), 60–77.

9. Grabe, W., & Stoller, F. L. (2011). Teaching and researching reading (2nd ed.). Routledge.
10. Johnson, P. (1982). Effects on reading comprehension of language complexity and cultural background of a text. TESOL Quarterly, 16(2), 169–181. https://doi.org/10.2307/3586790
11. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Sage Publications.
12. Nishida, H. (1999). Cultural schema theory: A theory of culture and intercultural communication. International Journal of Intercultural Relations, 23(5), 753–777. https://doi.org/10.1016/S0147-1767(99)00020-X
13. Rumelhart, D. E. (1980). Schemata: The building blocks of cognition. In R. J. Spiro, B. C. Bruce, & W. F. Brewer (Eds.), Theoretical Issues In Reading Comprehension (pp. 33–58). Lawrence Erlbaum Associates.
14. Wang, X. (2024). Cultural schemata and L2 reading comprehension. International Journal of Education and Practice, 12(1), 77–89. https://doi. org/10.18488/61.v12i1.4241
15. Wang, X. (2024). The application of schema theory in English reading. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media, 59, 35–39. https://doi.org/10.54254/2753-7048/59/20241733
16. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.