Yabancı Dil Olarak Türkçenin Öğretiminde Bir Tiyatro Metni Uyarlama Çalışması: Tuncer Cücenoğlu, Boyacı

Öz

Bu makalede, Tuncer Cücenoğlu’nun Boyacı adlı tiyatro eseri, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen B2 düzeyindeki bireylere yönelik uyarlama süreci üzerinden ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Araştırma, nitel betimsel bir yöntemle yürütülmüş; metindilbilim ilkeleri ve Avrupa Ortak Başvuru Metni’nin eylem odaklı yaklaşımı temel alınarak metnin nasıl dönüştürülebileceği örneklerle ortaya konmuştur. Uyarlama sürecinde öğrenicilerin anlamlandırmada güçlük yaşayabileceği uzun ve karmaşık cümleler, deyimler, eksiltili ifadeler ve kültürel göndermeler tespit edilmiş; bu ögeler sadeleştirme, açımlama ve değiştirim yoluyla öğrenici düzeyine uygun hâle getirilmiştir. Bu işlemler sırasında, metnin özgün yapısı, bağdaşıklık ve bağlaşıklık unsurları korunmuştur. Uyarlanan metin üzerinden “alımlama, üretim, etkileşim ve aracılık” basamaklarını hedefleyen etkinlikler tasarlanmıştır. Dramatizasyon, iş başvurusu formu hazırlama, rol yapma, doğru–yanlış alıştırmaları gibi etkinlikler, öğrencilerin hem yazılı hem sözlü üretim becerilerini geliştirebilmeleri hedeflenmektedir. Ayrıca metnin yapısal görünümü ve sözcük türü dağılımı orijinal metinle karşılaştırılmış; içerik bakımından konunun, işlevin, başlığın ve anahtar sözcüklerin korunduğu ortaya konmuştur. Sonuç olarak, tiyatro metinlerinin pedagojik uyarlama süreciyle yeniden düzenlenmesinin, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde hem dilsel hem de kültürel öğrenmeye katkı sunabileceği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yabancılara Türkçe öğretimi
• tiyatro
• metin uyarlama
• metindilbilim
• Boyacı.

A Drama Text Adapttion Study For Teaching Turkish As A Foreign Language: Tuncer Cücenoğlu, Boyacı

Öz

In this article, Tuncer Cücenoğlu’s play Boyacı is examined in detail through the process of adaptation for B2-level learners of Turkish as a foreign language. The study was conducted using a qualitative descriptive method, and it demonstrates, through examples, how the text can be transformed based on text-linguistic principles and the action-oriented approach of the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR). During the adaptation process, long and complex sentences, idiomatic expressions, elliptical constructions, and cultural references that learners might find difficult to comprehend were identified and rendered appropriate for the learners’ level through simplification, explication, and modification. Throughout these procedures, the original structure of the text as well as its cohesion and coherence elements were preserved. Activities targeting the stages of reception, production, interaction, and mediation were designed based on the adapted text. Activities such as dramatization, preparing a job application form, role-playing, and true–false exercises aim to enable learners to develop both their written and oral production skills. Furthermore, the structural appearance and word-class distribution of the text were compared with the original, revealing that the content, function, title, and key terms were maintained. As a result, it has been determined that the pedagogical adaptation of theatrical texts can contribute to both linguistic and cultural learning in the teaching of Turkish as a foreign language.

Anahtar Kelimeler

• Teaching Turkish to foreigners
• theatre
• text adaptation
• textlinguistics
• Boyacı

Kaynakça

1. Altunbay, M. (2012). Dil öğreniminde ve öğretiminde tiyatronun kullanımı ve tiyatronun temel dil becerilerine katkısı. Turkish Studies - International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7(4), 747–760.
2. Arslan, M. ve Gürsoy, A. (2008). Rol yapma ve drama etkinlikleriyle yabancılara Türkçe öğretiminde motivasyonun sağlanması. Ege Eğitim Dergisi, 9(2), 109–124.
3. Ay, S. ve Gülmez, M. (2021). Yabancılara Türkçe öğretimi için Sait Faik Abasıyanık’ın “Birtakım İnsanlar” adlı hikâyesinin B1 seviyesine sadeleştirilmesi. Eğitim ve Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 4(1), 68–82.
4. Ayata Şenöz, C. (2005). Metindilbilim ve Türkçe. Multilingual.
5. Aytaş, G. (2017). Yabancılara Türkçe öğretiminde tiyatronun rolünü ortaya koyan ilk eserlerden “Nasreddin Hocanın Mansıbı” adlı tiyatro eseri. Zeitschrift Für Die Welt Der Türken, 9(2), 5–15.
6. Aziz, A., Fook, C. Y., & Alsree, Z. (2010). Scientific structural changes within texts of adapted reading materials. English Language Teaching, 3(4), 216–224.
7. Bahşi, N. ve Özen, M. (2024). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde özgün metinlerin uyarlanması üzerine bir değerlendirme. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 9(1), 39–70. https://doi.org/10.17932/IAU.TOMER.2016.019/ tomer_v09i1002
8. Bakan, H. (2012). Yabancılara Türkçe öğretiminde metindilbilimsel ölçütler çerçevesinde bir sadeleştirme denemesi: Sait Faik Abasıyanık, “Meserret Oteli” (Yayımlanmış yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi.

9. Bakan Aktaş, H. ve Ay, S. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metin sadeleştirme üzerine bir eylem araştırması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(4), 934-954.
10. Biçer, N. (2012). Hunlardan günümüze yabancılara Türkçe öğretimi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 1(4), 107–133.
11. Council of Europe. (2018). Common European framework of reference for languages: Learning, teaching, assessment: Companion volume with new descriptors. Council of Europe.
12. Cücenoğlu, T. (1997). Boyacı. Mitos Boyut Yayınları.
13. Demirel, İ. F. (2020a). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde B1 seviyesinde uyarlanmış metinlerin okuduğunu anlama başarısına etkisi. Hacettepe Üniversitesi Yabancı Dil Olarak Türkçe Araştırmaları Dergisi, 6(Kış) 7–32.
14. Demirel, İ. F. (2020b). Yabancı/ikinci dil olarak Türkçe öğretiminde metne müdahale: Uygulamalı bir değiştirim örneği olarak “deneme”. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 5(2), 139–169.
15. Dilidüzgün, Ş. (2008). Türkçe öğretiminde metindilbilimsel bağlamda uygulamalı bir yaklaşım (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi.
16. Dilidüzgün, Ş. ve Kuyumcu, N. (2013). Türkçe öğretiminde metindilbilimsel bir yaklaşım örneği. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 2(2), 38.
17. Duman, A. (2003). Türk soylulara Türkiye Türkçesi öğretiminde metin seçimi. Türklük Bilimi Araştırmaları, 13, 151–154.
18. Durmuş, M. (2013). İkinci/yabancı dil öğretiminde sadeleştirilmiş metin sorunları üzerine. Bilig, 65, 135–150.
19. Eroğlu, S. (2015). Metindilbilimsel ölçütler çerçevesinde Ömer Seyfettin’in “Üç Nasihat” hikâyesinin yabancılara Türkçe öğretimi için sadeleştirme denemesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi.
20. Günay, D. (2007). Metin-dilbilgisi. Multilingual Yayınları.
21. Halliday, M. A. K., & Hasan, R. (1976). Cohesion in English. Longman.
22. İltar, L. ve Açık, F. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde metin türlerinin sınıflandırılması ve ders kitaplarında yer alan okuma metinlerinin değerlendirilmesi. Türkiyat Mecmuası, 29(2), 311–345.
23. Kara, H. (2019). Sezgisel ve yapısal yaklaşımlar: Dil öğretiminde denge. Eğitim Yayınları.
24. Karasar, N. (2016). Bilimsel araştırma yöntemi (30. baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
25. Kaya, M. ve Avşar, A. (2024). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metin sadeleştirme üzerine yapılan çalışmalar üzerine bir inceleme. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(2), 476-492.
26. Kırbaş, G. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde edebî metin kullanımı: Nasreddin Hoca fıkraları. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 7(2), 233– 263. https://doi.org/10.17932/IAU.TOMER.2016.019/tomer_v07i2004
27. Kökcü, Ş. (2020). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde metin değiştirimine Ömer Seyfettin’in “Rüşvet” hikâyesi örneği. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, (22), 213-246.
28. Krashen, S. (1992). The input hypothesis: An update. Linguistics and language pedagogy: The state of the art, 12(3), 409-431.
29. Kutlu, İ. ve Çevik, A. (2024). Yabancılara Türkçe öğretiminde toplum dil bilgisel yeterliliğin arttırılmasına yönelik drama faaliyetleri. Aydın TÖ- MER Dil Dergisi, 9(2), 159–185.
30. Merriam, S. B. (2013). Qualitative research: A guide to design and implementation (Revised and expanded edition). Jossey-Bass.
31. Meskill, C. (2002). Teaching and learning in real time: Media, technologies, and language acquisition. Athelstan.
32. Onan, B. (2003). Dil eğitiminin temel kavramlarından “yöntem” üzerine bir inceleme. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 53-64.
33. Özdemir, A., Özkan, T., Chiara, K., Demir, K., Kara, F. ve Kınsız, M. (2014). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde sosyal etkinlikler: Tiyatro örneği ve uygulamanın öğrenci performansına etkisi. Diyalog, 2, 83–96.
34. Sarıgül, İ. ve Bozkurt, B. Ü. (2026). Metin Değiştirim Tekniklerinin Okuduğunu Anlamaya Etkisi: Deneysel Bulgular. Aydın TÖMER Dil Dergisi, 11(1), 203-234.
35. Sever, S. (2008). Eğitim ve bilimde Türkçe eğitimi (Bildiri sunumu). Türkiye Cumhuriyeti’nin Kuruluşunun 100’üncü Yılında Eğitim Kurultayı. Malatya.
36. Wallace, C. (1992). Reading. Oxford University Press.
37. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.