Kadının Ad Değiştirmeme Hakkı: İptal Kararı Sonrası Değişen Bir Şey Yok

Ad, kişinin bilinirliğine, maddi ve manevi varlığını geliştirme hakkına hizmet eden en önemli kişilik hakkına dahil en önemli değerlerinden biridir. Adın değişmezliğinde hem kişisel hem de kamusal menfaat görüldüğü için Türk hukukunda adın değişmezliği ilkesi esastır. Ad, soyad ve önad ile bir bütündür. Buna rağmen TMK 187 ve bu maddenin uygulanmasına ilişkin alt mevzuat çerçevesinde iptal kararı öncesi ve sonrasında bir kadın evlendiğinde soyadını değiştirmesi, kocasının soyadını alması veya çift soyadı taşımaya başlaması beklenmektedir. Boşandığında ise bu sefer TMK 173 I uyarınca kadının soyadını tekrar değiştirmesi genel kuraldır. Kadınların kişilik haklarına bu müdahaleyi haklı kılacak daha üstün bir menfaat bulunmamaktadır. Yapılanın, erkeğin üstünlüğü, aile reisi olduğu düşüncesine dayanan cinsiyet temelli bir ayrımcılık olduğu açıktır. Buna rağmen evlendiklerinde soyadı değiştirmek istemeyen kadınların, bu haklı taleplerinin Türk yargısında karşılık bulması uzun yıllar almıştır. Anayasa Mahkemesi, üçüncü kez yaptığı somut norm denetiminde, evlenen kadını soyadını değiştirmeye zorlayan TMK 187’nin anayasaya aykırı olduğuna hükmetmiş ve bu maddeyi iptal etmiştir. Aynı kararda Mahkeme, evlilik sonrasında soyadını değiştirmek istemeyen kadınların dava açmak zorunda kalmalarını başlı başına bir hak ihlali olarak değerlendirmiştir. Bu iptal kararı yürürlüğe girmesine rağmen uygulamada hiçbir şey değişmemiştir. Evlenen kadınlar hala, iptal kararı ile kendiliğinden etkisiz kalması gereken TMK 187’yi tekrarlayan bir yönetmelik hükmü gerekçe gösterilerek soyadı değiştirmeye zorlanmaktadır. İdarenin hak tanımaz bu tavrının açık bir ihlal oluşturduğu ortadadır. İdarenin bu fiili uygulamasına karşı çeşitli hukuksal olanaklar mevcuttur. Aşağıda bu olanaklar ele alınacak, bu açıklamalara zemin olmak üzere öncelikle korunan değerler ve mevcut hukuki duruma giden süreç kısaca açıklanacaktır. Mevcut hak tanımaz fiili uygulamaya karşı başvurulabilecek hukuki imkanlar açıklanacak olmasına rağmen şu husus önemle vurgulanmalıdır: Evlenmekle soyadını değiştirmek istemeyen kadınlar herhangi bir hukuk mücadelesi içine girmeden bu seçeneğe sahip olmalıdır.