Araştırma Makalesi

7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI

Cilt: 15 Sayı: 29 22 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI

Öz

Emisyon ticaret sistemi, devletlerin iklim değişikliğiyle mücadelede başvurduğu emir, yasak ve teknik standartlara dayalı geleneksel çevre koruma araçlarına alternatif olarak geliştirilmiş bir düzenleme modelidir. Sistem, emisyonlara bir üst sınır getirirken kirleticilere azaltımın yöntemini ve zamanını seçme imkânı tanımaktadır. Böylece çevresel hedeflere daha düşük maliyetle ulaşılması amaçlanmaktadır. Ne var ki bu esneklik, devletin çevrenin korunmasında geri plana çekildiği anlamına gelmemektedir. Aksine sistem, birçok aşamada yoğun kamusal müdahale gerektirmektedir. Emisyon ticaret sisteminde devlet, izin verilen toplam sera gazı emisyonunu belirlemekte ve bu miktarı tahsisat adı verilen ölçülebilir ve standart birimlere ayırmaktadır. Ayrıca tahsisatların dağıtımını gerçekleştirmekte, piyasanın işleyiş kurallarını belirlemekte ve çevresel denetim ile piyasa denetimini yürütmektedir. Bu yönüyle emisyon ticareti, serbestçe oluşan bir piyasadan ziyade, devlet müdahalesinin piyasa biçimi içinde yeniden düzenlendiği bir çevre koruma rejimi niteliği taşımaktadır. Çalışmanın konusunu, 7552 sayılı İklim Kanunu bağlamında hukuki çerçevesi oluşturulan emisyon ticaret sisteminin anayasal temeli ve bu temelden doğan tasarım sınırları oluşturmaktadır. İncelemede öncelikle sistemin iktisadi temelleri ve kirleten öder ilkesiyle ilişkisi ele alınmaktadır. Daha sonra Anayasa’nın sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkını düzenleyen 56’ncı maddesi ile doğal servet ve kaynaklara ilişkin 168’nci maddesi üzerinde yoğunlaşmaktadır. Emisyon üst sınırı, tahsis mekanizması ve izleme-raporlama-doğrulama rejimi kanunilik ilkesi yönünden; üçüncü taraf doğrulayıcılarının konumu ise Anayasa’nın 128’inci maddesi çerçevesinde ele alınmaktadır. Ayrıca, tahsisatlarının hukuki niteliğine ilişkin tartışma da incelemenin bir diğer yönünü oluşturmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Emisyon Ticaret Sistemi, İklim Kanunu, Çevre Hakkı, Tabiî Servetler ve Kaynaklar, Emisyon Tahsisatı

Kaynakça

  1. Ackerman, Bruce A., ve Richard B. Stewart. “Reforming Environmental Law.” Stanford Law Review 37, no. 5 (1985): 1333–1365.
  2. Açımuz, Bige. “Devletin Yükümlülüklerine, Sorumluluğuna ve Yargıcın Yetkilerine Yaklaşımda Dönüştürücü Etkileri Bakımından Sistemik İklim Davaları.” Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 19, no. 2 (2022): 343–428.
  3. Adler, Jonathan H. “Displacement and Preemption of Climate Nuisance Claims.” Journal of Law, Economics & Policy 17, no. 2 (2022): 217–262.
  4. Akbıyık, Cem, ve Zehra Gizem Ateş. “2872 Sayılı Çevre Kanunu md. 3/g Uyarınca Masraf Kavramı ve Kirletenin Masrafları Ödeme Yükümlülüğü.” İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 16, no. 2-1 (2017): 67–91.
  5. Akça, Kürşat. “Anayasa Mahkemesi Kararlarında Mülkiyet Hakkı.” İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1, Özel Sayı (2015): 543–596.
  6. Akıllıoğlu, Tekin. İnsan Hakları-I: Kavram, Kaynaklar ve Koruma Sistemleri. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İnsan Hakları Merkezi Yayınları, 1995.
  7. Akın, Yeliz Neslihan. “İlga Hükümler Çerçevesinde 2886 Sayılı Devlet İhale Kanunu’nun Düzenleme Alanı Hakkında Bir Değerlendirme.” Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 6, no. 12 (2018): 1–61.
  8. Aksoy, Makbule Duygu. Çevre Hukuku İlkelerinin İdari Yargı Kararlarına Yansıması. Seçkin Yayıncılık, 2024.
  9. Ashford, Nicholas A., ve Charles C. Caldart. Environmental Law, Policy, and Economics: Reclaiming the Environmental Agenda. MIT Press, 2008.
  10. Atay, E. Ethem. İdare Hukuku. Turhan Kitabevi, 2019.

Kaynak Göster

APA
Bulut, A. (2026). 7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI. Anayasa Hukuku Dergisi, 15(29), 159-252. https://doi.org/10.66484/ayhd.2001206
AMA
1.Bulut A. 7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI. AYHD. 2026;15(29):159-252. doi:10.66484/ayhd.2001206
Chicago
Bulut, Ali. 2026. “7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI”. Anayasa Hukuku Dergisi 15 (29): 159-252. https://doi.org/10.66484/ayhd.2001206.
EndNote
Bulut A (01 Eylül 2026) 7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI. Anayasa Hukuku Dergisi 15 29 159–252.
IEEE
[1]A. Bulut, “7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI”, AYHD, c. 15, sy 29, ss. 159–252, Eyl. 2026, doi: 10.66484/ayhd.2001206.
ISNAD
Bulut, Ali. “7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI”. Anayasa Hukuku Dergisi 15/29 (01 Eylül 2026): 159-252. https://doi.org/10.66484/ayhd.2001206.
JAMA
1.Bulut A. 7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI. AYHD. 2026;15:159–252.
MLA
Bulut, Ali. “7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI”. Anayasa Hukuku Dergisi, c. 15, sy 29, Eylül 2026, ss. 159-2, doi:10.66484/ayhd.2001206.
Vancouver
1.Ali Bulut. 7552 SAYILI İKLİM KANUNU BAĞLAMINDA EMİSYON TİCARET SİSTEMİNİN ANAYASAL TEMELİ VE TASARIM SINIRLARI. AYHD. 01 Eylül 2026;15(29):159-22. doi:10.66484/ayhd.2001206