Araştırma Makalesi

Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi

Cilt: 13 Sayı: 2 30 Mayıs 2026
PDF İndir
TR EN

Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi

Öz

Bu araştırma, kaygı belirtilerinin içsel ve dışsal kaynaklarının öngörülebilirliğini değerlendirmek amacıyla geliştirilen Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçeye uyarlamasının yapılmasını amaçlamaktadır. İndeksin çevirisi yapıldıktan sonra alanyazında önerildiği gibi ilk önce açımlayıcı faktör analizi, daha sonra doğrulayıcı faktör analizini yapmak için iki farklı örneklemden veri toplanmıştır. Araştırmanın ilk örneklemi, yaşları 18-40 arasında değişen 161’i kadın (%77) ve 48’i erkek (%23) 209 kişiden oluşmaktadır. İkinci örneklem ise yaşları 18-51 arasında değişen 166’sı kadın (%86) ve 27’si erkek (%14) 193 kişiden oluşmaktadır. Elde edilen bulgular, indeksin Türkiye’de kullanım için geçerli ve güvenilir olduğu sonucuna işaret etmektedir. İndeksin Türkçe formu, orijinal formundan farklı olarak yedi maddelik tek boyuttan oluşmaktadır. Ölçekten alınan yüksek puanlar kaygıyla ilişkili olabilecek durumların içsel ve dışsal kaynaklarının daha fazla öngörülemez olarak algılandığını göstermektedir. İndeksin diğer psikolojik belirtilerle olan ilişkilerine yönelik bulgular, öngörülemezlik algısı arttıkça psikolojik belirtilerin arttığını göstermiştir. Bu çalışmada, algılanan öngörülemez olaylar içsel ve dışsal kaynaktan gelmelerine göre farklılaşmamıştır. Yani orijinal formdaki iki faktörlü yapı, yerini tek faktörlü bir yapıya bırakmıştır. İndeksin diğer psikolojik belirtilerle orta düzey pozitif yönlü ilişkisi, tanılarüstü -yani birçok psikolojik bozuklukta rastlanabilecek ortak bir risk faktörü- bir kavram olarak değerlendirilebileceğine işaret etmektedir. Gelecekte klinik örneklem üzerinde yapılacak çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Akın, B. (2020). Obsesyonlar, yeme, hastalık ve beden ile ilişkili istem dışı düşüncelerin tanılar üstü yaklaşımla ele alınması: Çevrimiçi günlük uygulaması [Yayınlanmamış doktora tezi]. Hacettepe Üniversitesi.
  2. Allan, N. P., Albanese, B. J., Norr, A. M., Zvolensky, M. J. ve Schmidt, N. B. (2015). Effects of anxiety sensitivity on alcohol problems: Evaluating chained mediation through generalized anxiety, depression and drinking motives. Addiction, 110(2), 260–280. http://dx.doi.org/10.1111/add.12739
  3. Allan, N. P., Capron, D. W., Raines, A. M. ve Schmidt, N. B. (2014a). Unique relations among anxiety sensitivity factors and anxiety, depression, and suicidal ideation. Journal of Anxiety Disorders, 28(2), 266–275. http://doi.org/10.1016/j.janxdis.2013.12.004
  4. Allan, N. P., Macatee, R. J., Norr, A. M. ve Schmidt, N. B. (2014b). Direct and interactive effects of distress tolerance and anxiety sensitivity on generalized anxiety and depression. Cognitive Therapy and Research, 38, 530–540. http://dx.doi.org/10.1007/s10608-014-9623-y
  5. Armfield, J. M. ve Mattiske, J. K. (1996). Vulnerability representation: The role of perceived dangerousness, uncontrollability, unpredictability and disgustingness in spider fear. Behaviour Research and Therapy, 34, 899–909. http://dx.doi.org/10.1016/s0005-7967(96)00045-9
  6. Ayvaşık, H. B. (2000). Kaygı duyarlığı indeksi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 15(45), 43-57.
  7. Baas, J. M. P., van Ooijen, L., Goudriaan, A. ve Kenemans, J. L. (2008). Failure to condition to a cue is associated with sustained contextual fear. Acta Psychologica, 127(3), 581-592. http://dx.doi.org/10.1016/j.actpsy.2007.09.009
  8. Barlow, D. H. (2000). Unraveling the mysteries of anxiety and its disorders from the perspective of emotion theory. American Psychologist, 55(11), 1247–1263. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.11.1247

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Psikoloji, Stres, Test, Ölçme ve Psikometri (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

1 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

27 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Yıldırım, F., & Çapar Taşkesen, T. (2026). Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 13(2), 393-419. https://doi.org/10.31682/ayna.1756120
AMA
1.Yıldırım F, Çapar Taşkesen T. Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2026;13(2):393-419. doi:10.31682/ayna.1756120
Chicago
Yıldırım, Fatma, ve Tuğba Çapar Taşkesen. 2026. “Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13 (2): 393-419. https://doi.org/10.31682/ayna.1756120.
EndNote
Yıldırım F, Çapar Taşkesen T (01 Mayıs 2026) Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13 2 393–419.
IEEE
[1]F. Yıldırım ve T. Çapar Taşkesen, “Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi”, AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 13, sy 2, ss. 393–419, May. 2026, doi: 10.31682/ayna.1756120.
ISNAD
Yıldırım, Fatma - Çapar Taşkesen, Tuğba. “Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13/2 (01 Mayıs 2026): 393-419. https://doi.org/10.31682/ayna.1756120.
JAMA
1.Yıldırım F, Çapar Taşkesen T. Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2026;13:393–419.
MLA
Yıldırım, Fatma, ve Tuğba Çapar Taşkesen. “Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 13, sy 2, Mayıs 2026, ss. 393-19, doi:10.31682/ayna.1756120.
Vancouver
1.Fatma Yıldırım, Tuğba Çapar Taşkesen. Algılanan Öngörülebilirlik İndeksinin Türkçe Uyarlama Çalışması ve Psikolojik Belirtilerle İlişkisi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 01 Mayıs 2026;13(2):393-419. doi:10.31682/ayna.1756120