Derleme

Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri

Cilt: 13 Sayı: 3 30 Eylül 2026
PDF İndir
TR EN

Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri

Öz

Diyabet yalnızca fiziksel sağlıkla sınırlı kalmayan, psikolojik zorlanmalarla da ilişkilendirilen yaygın bir endokrin bozukluktur. Diyabete eşlik eden psikolojik zorluklar, hastalığın yönetimini ve glisemik kontrolü olumsuz etkileyerek komplikasyon riskini ve sağlık maliyetlerini artırmaktadır. Biyopsikososyal yaklaşım temelinde, psikolojik süreçlerin diyabet yönetimindeki rolü önem kazanmaktadır. Alanyazında bu psikolojik zorlukların bir açıklayıcısı olarak hastalık temsillerine işaret edilmektedir. Bu çalışmada, diyabet, diyabetin sınıflandırılması ve diyabet yaygınlığına dair bulguların yanı sıra, toplumda en sık görülen alt tip olarak Tip 2 diyabete eşlik eden psikolojik zorlanmalar ve bunların bir açıklayıcısı olarak hastalık temsillerinin ve sağlık sonuçları ile ilişkisinin ele alınması hedeflenmiştir. Bu amaçla Google Scholar, PubMed, Science Direct, DergiPark veritabanları üzerinden güncel çalışmalara erişilmiştir. Konuyla ilgili gözden geçirilen çalışmaların sonuçlarına göre Tip 2 diyabet yaygınlığının dünya verileri ile tutarlı olarak, Türkiye’de de artış gösterdiği ve hastalıkla küresel bir mücadelenin gereklilik haline geldiği söylenebilir. Hastalıklara anlam vermek üzere geliştirilmiş zihinsel temsiller ise, hastalık yönetme motivasyonlarının anlaşılmasında önemlidir. Hastaların zamanla daha tutarlı temsiller geliştirdikleri ve bu temsil biçimlerinin tedaviye uyum, metabolik kontrol ve sağlık davranışları ile ilişkili olduğu bildirilmektedir. Özellikle hastalığın kontrol edilebilir olarak algılanması, sağlıklı beslenme, insülin takibi ve egzersiz gibi davranışları olumlu yönde etkilemektedir. Çalışmalar işlevsel olmayan hastalık temsillerinin değiştirilmesinin yanı sıra güçlü duygusal temsillerin göz ardı edilmemesi ve sosyal çevrenin (özellikle aile ve eş) bu temsiller üzerindeki etkisinin dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu doğrultuda, hastalık temsillerine yönelik bireysel ve kültürel düzeyde müdahalelerin, diyabet yönetiminde önemli katkılar sağlayabileceği söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abbas, Q., Latif, S., Ayaz Habib, H., Shahzad, S., Sarwar, U., Shahzadi, M., Ramzan, Z. ve Washdev, W. (2023). Cognitive behavior therapy for diabetes distress, depression, health anxiety, quality of life and treatment adherence among patients with type-II diabetes mellitus: A randomized control trial. BMC Psychiatry, 23(1), 86. https://doi.org/10.1186/s12888-023-04546-w
  2. Abubakari, A. R., Cousins, R., Thomas, C., Sharma, D. ve Naderali, E. K. (2016). Sociodemographic and clinical predictors of self-management among people with poorly controlled type 1 and type 2 diabetes: The role of illness perceptions and self-efficacy. Journal of Diabetes Research, 2016(1), 6708164. https://doi.org/10.1155/2016/6708164
  3. Adeghate, E., Schattner, P. ve Dunn, E. (2006). An update on the etiology and epidemiology of diabetes mellitus. Annals of The New York Academy of Sciences, 1084(1), 1-29. https://doi.org/10.1196/annals.1372.029
  4. Aflakseir, A. (2012). Role of illness and medication perceptions on adherence to medication in a group of Iranian patients with type 2 diabetes. Journal of Diabetes, 4(3), 243–247. https://doi.org/10.1111/j.1753-0407.2012.00183.x
  5. Ahmed, A. M. (2002). History of diabetes mellitus. Saudi Medical Journal, 23(4), 373-378. https://doi.org/10.15537/1658-3175.1664
  6. Akgüç, N. (2013). Tip 2 diyabet hastalarında hastalık algısı ve tedaviye uyumlarının değerlendirilmesi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Haliç Üniversitesi.
  7. Akın, A. İ. (2013). Tip 2 diyabet hastalarında yaşam kalitesi, hastalıkla ilgili bilgi düzeyi, hastalık algısı, stresle başa çıkma ve depresyon [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Okan Üniversitesi.
  8. Alcozer, F. (2000). Secondary analysis of perceptions and meanings of type 2 diabetes among Mexican American women. Diabetes Educator, 26(5), 785–795. https://doi.org/10.1177/014572170002600507

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Klinik Psikoloji, Sağlık Psikolojisi

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

2 Eylül 2025

Kabul Tarihi

15 Nisan 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Acar, D. (2026). Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 13(3), 534-568. https://doi.org/10.31682/ayna.1776854
AMA
1.Acar D. Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2026;13(3):534-568. doi:10.31682/ayna.1776854
Chicago
Acar, Didem. 2026. “Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13 (3): 534-68. https://doi.org/10.31682/ayna.1776854.
EndNote
Acar D (01 Eylül 2026) Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13 3 534–568.
IEEE
[1]D. Acar, “Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri”, AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 13, sy 3, ss. 534–568, Eyl. 2026, doi: 10.31682/ayna.1776854.
ISNAD
Acar, Didem. “Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13/3 (01 Eylül 2026): 534-568. https://doi.org/10.31682/ayna.1776854.
JAMA
1.Acar D. Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2026;13:534–568.
MLA
Acar, Didem. “Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 13, sy 3, Eylül 2026, ss. 534-68, doi:10.31682/ayna.1776854.
Vancouver
1.Didem Acar. Diyabetin Psikolojik Yönü: Tip 2 Diyabet Odağında Psikolojik Zorlanmaların Açıklayıcısı Olarak Hastalık Temsilleri. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 01 Eylül 2026;13(3):534-68. doi:10.31682/ayna.1776854