TR
EN
Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi
Öz
Çevrim içi ortamın sunduğu avantajlar sayesinde çevrim içi alışveriş, popüler hâle gelmiş ve buna paralel olarak çevrim içi alışveriş bağımlılığı artış göstermiştir. Çevrim içi alışveriş bağımlılığı ile ilişkilendirilen dürtüsellik, aşırı ve kontrolsüz satın alım davranışlarına yol açarken, karar verme stilleri ise bireylerin alışverişte bilinçli ve kontrollü ya da aşırı ve kontrolsüz davranmalarına sebep olmaktadır. Bu bağlamda, bu çalışmanın amacı, beliren yetişkinlik dönemindeki genç bireylerde dürtüsellik düzeyleri ve karar verme stillerinin çevrim içi alışveriş bağımlılığını yordayıcı rolünün incelenmesidir. Araştırma, ilişkisel tarama modeli olup veriler kesitsel olarak toplanmıştır. Çalışmanın örneklemini 18-30 yaş aralığında toplam 354 kişi oluşturmuştur. Veri toplama araçları olarak Demografik Bilgi Formu, Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığı Ölçeği, Barratt Dürtüsellik Ölçeği Kısa Formu (BIS-11-KF), Karar Verme Stilleri Ölçeği kullanılmıştır. Yapılan korelasyon analizi sonucunda çevrim içi alışveriş bağımlılığı ile dürtüsellik ve karar verme stillerinin alt boyutlarından olan rasyonel, bağımlı, kaçıngan, kendiliğinden/anlık karar verme stilleri arasında anlamlı bir ilişki saptanmıştır. Regresyon analizi sonuçları ise dürtüsellik ve rasyonel, bağımlı ve kaçıngan karar verme stilinin çevrim içi alışveriş bağımlılığını anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir. Bu bulgular, dürtüsellik ile rasyonel, bağımlı ve kaçıngan karar verme stillerinin çevrim içi alışveriş bağımlılığı ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Çevrim içi alışveriş bağımlılığı bağlamında,
alternatif karar verme becerileri ile dürtü kontrolünü geliştirmeye odaklanan psikoeğitim çalışmalarının düzenlenebileceğini düşündürmektedir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK)
Proje Numarası
TÜBİTAK 2209/A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destek Programı 2023/2 yılı 1919B012317359 başvuru numaralı proje
Etik Beyan
Araştırma için Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Etik Komisyonu’ndan 28.05.2024 tarihli ve 269841 sayılı karar ile izin alınmıştır.
Teşekkür
Bu çalışma, TÜBİTAK 2209/A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında desteklenmiştir. Bu desteklerinden dolayı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’na (TÜBİTAK) teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Adamczyk, G. (2021). Compulsive and compensative buying among online shoppers: An empirical study. Plos One, 16(6). https://doi.org/10.1371/journal.pone.0252563
- Alacreu-Crespo, A., Fuentes, M. C., Abad-Tortosa, D., Cano-Lopez, I., González, E. ve Serrano, M. Á. (2019). Spanish validation of general decision-making style scale: Sex invariance, sex differences and relationships with personality and coping styles. Judgment and Decision Making, 14(6), 739–751. https://doi.org/10.1017/S1930297500005453
- Altan, H. (2021). Yeme bağımlılığı ve dürtüsel davranış arasındaki ilişkinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Gelişim Üniversitesi.
- Altınkan, D. ve Armağan, E. (2024). The effect of consumer personality traits and decision-making styles on online impulsive and compulsive buying behaviors. Journal of Business in The Digital Age, 7(1), 30-50. https://doi.org/10.46238/jobda.1469380
- Alyanak, B. (2016). İnternet bağımlılığı. Klinik Tıp Pediatri Dergisi, 8(5), 20-24.
- Armağan, E. ve Temel, E. (2018). Türkiye’de online kompulsif alışveriş davranışı üzerine ampirik bir çalışma. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(4), 621-653. https://doi.org/10.16953/deusosbil.346859
- Arslan, B. ve Öz, A. (2016). Üniversite öğrencilerinin demografik özelliklerinin kompulsif satın almaları üzerindeki etkisinin incelenmesi. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (55), 341-351.
- Ayazoğlu-Arıduru, B., Aksu, M., Ünübol, H. ve Hızlı-Sayar, G. (2019). Alışveriş bağımlılığı. Etkileşim, (4), 44-64. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2019.4.63
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Klinik Psikoloji
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Eylül 2026
Gönderilme Tarihi
15 Ekim 2025
Kabul Tarihi
25 Eylül 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 13 Sayı: 3
APA
Babat, E. B., Dinç, Ş. N., Tanrıvermiş, İ., & Tathan Bekaroğlu, E. (2026). Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, 13(3), 755-785. https://doi.org/10.31682/ayna.1804198
AMA
1.Babat EB, Dinç ŞN, Tanrıvermiş İ, Tathan Bekaroğlu E. Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2026;13(3):755-785. doi:10.31682/ayna.1804198
Chicago
Babat, Elif Bengi, Şeyma Nur Dinç, İrem Tanrıvermiş, ve Ece Tathan Bekaroğlu. 2026. “Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13 (3): 755-85. https://doi.org/10.31682/ayna.1804198.
EndNote
Babat EB, Dinç ŞN, Tanrıvermiş İ, Tathan Bekaroğlu E (01 Eylül 2026) Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13 3 755–785.
IEEE
[1]E. B. Babat, Ş. N. Dinç, İ. Tanrıvermiş, ve E. Tathan Bekaroğlu, “Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi”, AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 13, sy 3, ss. 755–785, Eyl. 2026, doi: 10.31682/ayna.1804198.
ISNAD
Babat, Elif Bengi - Dinç, Şeyma Nur - Tanrıvermiş, İrem - Tathan Bekaroğlu, Ece. “Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 13/3 (01 Eylül 2026): 755-785. https://doi.org/10.31682/ayna.1804198.
JAMA
1.Babat EB, Dinç ŞN, Tanrıvermiş İ, Tathan Bekaroğlu E. Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 2026;13:755–785.
MLA
Babat, Elif Bengi, vd. “Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi”. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi, c. 13, sy 3, Eylül 2026, ss. 755-8, doi:10.31682/ayna.1804198.
Vancouver
1.Elif Bengi Babat, Şeyma Nur Dinç, İrem Tanrıvermiş, Ece Tathan Bekaroğlu. Çevrim İçi Alışveriş Bağımlılığının Dürtüsellik ve Karar Verme Stilleri Bağlamında İncelenmesi. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi. 01 Eylül 2026;13(3):755-8. doi:10.31682/ayna.1804198